سوره یوسف، آیه ۴۸ · جزء ۱۲ · صفحه ۲۴۱
ثُمَّ يَأْتِي مِن بَعْدِ ذَٰلِكَ سَبْعٌ شِدَادٌ يَأْكُلْنَ مَا قَدَّمْتُمْ لَهُنَّ إِلَّا قَلِيلًا مِّمَّا تُحْصِنُونَ
پس از آن، هفت سال سخت (و خشکی و قحطی) میآید، که آنچه را برای آن سالها ذخیره کردهاید، میخورند؛ جز کمی که (برای بذر) ذخیره خواهید کرد.
معنی کلمات و عبارات
«شِدَادٌ»: جمع شدید، سخت. مراد خشکسالیها و قحطیها است. «قَدَّمْتُمْ»: اندوختهاید. پیشاپیش آماده کردهاید. «یَأْکُلْنَ مَا ...»: سالها اندوختهها را میخورند. نسبت فعل به (سِنینَ) برای مبالغه است والاّ اصل این است که مردم در آن سالها اندوختهها را میخورند. «تُحْصِنُونَ»: حفظ میکنید. محکم نگاه میدارید. مراد حفظ بذر برای کِشت آینده است.
نزول
سال ۱۱ بعثت(دوره مکی) بازپخش وحی در این سال
در آن زمان چه میگذشت (۱ رویداد)
نکات آیه
۱- وقوع هفت سال قحطى و سختى پس از هفت سال آبادانى ، تعبیر یوسف(ع) از هفت گاو لاغر در رؤیاى پادشاه مصر «ثم یأتى من بعد ذلک سبع شداد»
«شداد» (جمع شدید) از مصدر «شدة» (سختى و دشوارى) گرفته شده است و مراد از «سبع شداد» هفت سال قحطى و خشکسالى است و مشارالیه «ذلک» هفت سال آبادانى مى باشد.
۲- رؤیاى پادشاه ، گویاى تأخّر سالهاى قحطى از هفت سال آبادانى بود. «ثم یأتى من بعد ذلک سبع شداد»
به نظر مى رسد یوسف(ع) از اینکه در رؤیاى پادشاه گاوهاى لاغر به خوردن گاوهاى چاق پرداخته اند، دریافت که سالهاى قحطى پس از سالهاى آبادانى رخ خواهد داد. تقدم ذکرى گاوهاى چاق بر گاوهاى لاغر در بیان رؤیا نیز مى تواند دلیل دیگرى براى یوسف(ع) در این تعبیر باشد.
۳- استفاده از ارزاق ذخیره شده در سالهاى آبادانى طى هفت سال خشکسالى ، از پیامهاى نهفته در رؤیاى پادشاه مصر «ثم یأتى من بعد ذلک سبع شداد یأکلن ماقدمتم لهنّ»
ضمیر در «یأکلن» و «لهنّ» به «سبع شداد» باز مى گردد و مراد از «ما قدّمتم لهنّ» (آنچه براى آن سالها پیش فرستاده اید) ارزاق ذخیره شده در سالهاى آبادانى است. بنابراین «یأکلن ...» ; یعنى، سالهاى قحطى ذخایرى را که در سالهاى آبادانى تهیه دیده اید، مى خورند.
۴- باقى گذاشتن مقدارى از ذخیره هاى هفت ساله و مصرف نکردن همه آنها در دوران قحطى ، توصیه یوسف(ع) به عهده داران حکومت مصر «یأکلن ما قدمتم لهنّ إلاّ قلیلاً مما تحصنون»
«احصان» (مصدر تحصنون) به معناى قرار دادن چیزى در محلى امن است. بنابراین حاصل معناى «إلاّ قلیلاً مما تحصنون» چنین است: مقدارى از آنچه را در انبارها ذخیره مى کنید در دوران قحطى نخورید. حکمت این امر احتمالاً دارا بودن بذر است براى کشت در سال پانزدهم.
۵- لزوم مصرف نکردن همه ذخایر غذایى در سالیان قحطى ، پیامى نهفته در رؤیاى پادشاه مصر «یأکلن ما قدمتم لهنّ إلاّ قلیلاً مما تحصنون»
فعل مضارع «یأکلهنّ» در نقل رؤیاى پادشاه (آیه ۴۶) گویاى این نکته بود که گاوهاى لاغر به خوردن گاوهاى چاق پرداختند، ولى آنها را به تمامى نخوردند و گرنه فعل ماضى «اَکَلهنّ» به کار مى برد. به نظر مى رسد یوسف(ع) از نکته یاد شده دریافته بود که باید مقدارى از غلات باقى بماند.
۶- گاوهاى لاغر در رؤیا ، نشانه پیشامد سختیها و دشواریهاست و تعداد آنها حاکى از تعداد سالهاست. «یأکلهنّ سبع عجاف ... ثم یأتى من بعد ذلک سبع شداد»
تفسیر (۸)
موضوعات
دستهبندی موضوعی
استفاده از غلات ذخیرهتعبیر رؤیای گاوهای لاغرخشکسالی در مصر باستانصرفه جویی در مصرفآبادانی مصر باستانذخیره سازی غلاتقحطی در مصر باستانتوصیه های یوسفتعبیر رؤیای پادشاه مصررؤیای پادشاه مصرعدد هفتدانش تعبیر رؤیای یوسفقصه یوسف
فرهنگ قرآن (مطالب آیه) (۷۰)
- پیشبینی هفتسال کمبود اب در مصر از سوی یوسف(علیه السلام)+۱ آیه
- سالهای خشکسالی و کمابی در دوران حاکمیّت عزیز مصر+۱ آیه
- رهایی مردم مصر از کمابی پس از هفتسال خشکسالی+۱ آیه
- نقش اب در تغذیه انسان+۵ آیه
- هفت سال خشکسالی پیاپی، جزیی از تعبیر خواب عزیز مصر بهوسیله یوسف(علیه السلام)
- لزوم برنامهریزی برای حلّ بحرانهای اقتصادی+۱ آیه
- دچار شدن مردم مصر به بحران اقتصادی در مدّت هفت سال، از پیشگوییهای یوسف(علیه السلام)
- برخی رؤیاها، دربردارنده الهاماتی راهگشا+۷ آیه
- ابتلای مردم مصر، به خشکسالی و کمبود باران+۱ آیه
- رفع خشکسالی و اثار ان، از برکات نزول باران+۱ آیه
- هفت گاو چاق در رؤیای پادشاه مصر، نمودی از هفت سال ابادانی و فراوانی محصول در تعبیر یوسف(علیه السلام)+۳ آیه
- خورده شدن هفت گاو چاق از سوی هفت گاو لاغر، به واقع شدن هفت سال قحطی پس از هفت سال ابادانی، در تعبیر یوسف(علیه السلام) از رؤیای پادشاه مصر+۲ آیه
- فرارسیدن سالی پر باران در پی سپری شدن هفت سال قحطی، بشارت یوسف(علیه السلام) به مردم و پادشاه مصر، تعبیر رؤیای وی+۱ آیه
- استفاده از ارزاق ذخیره سالهای ابادانی، طی هفت سال خشکسالی، از پیامهای نهفته در رؤیای پادشاه مصر+۱ آیه
- رؤیای پادشاه مصر، دربردارنده رمزهایی گویای پیشامدهای شیرین و تلخ، طی یک دوره پانزده ساله+۲ آیه
- شکوفایی تمدّن مصر باستان در عصر یوسف(علیه السلام)+۷ آیه
- پایهریزی و شکوفایی تمدّنهایی بزرگ، در سایه حکومتهای خدادادی رهبران الهی+۵ آیه
- توسعه کشاورزی، از نشانههای تمدّن+۴ آیه
- جواز تعبیر خواب (برای افراد با صلاحیت و اگاه به ان)+۸ آیه
- مجاز بودن حکومتها در محدود کردن ازادی مردم، نسبت به اموال و املاک خود و سوق دادن ان به سمت مصالح عمومی، در شرایط بحرانی+۳ آیه
- حلیت انواع محصولات زراعی، برای انسان+۶ آیه
- جواز تعبیر خواب، برای افراد اگاه از ان+۶ آیه
- مجاز بودن حکومتها، در محدود کردن ازادی مردم برای تصرّف اموال و املاک خود و سوق دادن ان به سمت مصالح عمومی، در شرایط بحرانی+۴ آیه
- لزوم اهتمام حکومت به برنامه ریزی، محاسبه و پیش بینی شرایط اقتصادی+۱ آیه
- گاو لاغر، نشانه خشکسالی در تعبیر یوسف(علیه السلام)، از رؤیای پادشاه مصر+۱ آیه
- خوشه خشک، نشانه خشکسالی، در تعبیر یوسف(علیه السلام)، از رؤیای پادشاه مصر+۱ آیه
- وقوع هفت سال خشکسالی در مصر، پس از هفت سال ابادانی، تعبیر یوسف(علیه السلام) از رؤیای پادشاه مصر+۳ آیه
- هفت سال تلاش برای تولید غلاّت و ذخیره سازی ان، طبق توصیه یوسف(علیه السلام) به مردم مصر، برای رهایی از مشکلات دوران خشکسالی+۱ آیه
- نگهداری گندم با خوشه در انبار و مصرف اندکی از ان، شیوه ای برای ذخیره سازی در دوران قحطی و خشکسالی+۱ آیه
- لزوم صرفه جویی در مصرف، هنگام مواجهه با خشکسالی+۱ آیه
- مسیولیّت حاکمان، در نظارت و دخالت بر تولید و توزیع و مصرف غلاّت، در دوران خشکسالی+۲ آیه
- محصولات زراعی، مورد تغذیه انسان و مباح برای انان+۶ آیه
- استفاده از خوردنیهای ذخیره شده در سالهای ابادانی طیّ هفت سال خشکسالی، از پیامهای نهفته در رؤیای پادشاه مصر
- لزوم مصرف نکردن همه ذخایر خوردنی در سالیان قحطی، پیامی نهفته در رؤیای پادشاه مصر
- تعبیر هفت خوشه گندم خشک در رؤیای پادشاه مصر، به هفت سال خشکسالی از سوی یوسف(علیه السلام)+۱ آیه
- رؤیای پادشاه و عزیز مصر، موجب اگاهی به سالهای فراوانی و قحطی در مصر+۴ آیه
- پیشگیری از گرفتاری مردم مصر به اثار سوء قحطی، از اثار رؤیای عزیز مصر+۳ آیه
- رؤیای پادشاه مصر، از رؤیاهای صادق+۴ آیه
- دانش تعبیر رؤیا، راه گشا به حوادث اینده و کارامد برای پیشگیری از ناگواریها+۳ آیه
- تعبیر یوسف(علیه السلام) از رؤیای هفت خوشه خشک، به هفت سال خشکسالی+۲ آیه
- وقوع هفت سال قحطی و سختی، پس از هفت سال ابادانی، تعبیر یوسف(علیه السلام) از هفت گاو لاغر، در رؤیای عزیز مصر+۱ آیه
- فرا رسیدن سالی پر باران و پرنعمت، بعد از هفت سال خشکسالی، تعبیر خواب پادشاه مصر توسط یوسف(علیه السلام)+۳ آیه
- هفت سال خشکسالی پیاپی، تعبیر خواب پادشاه مصر، به وسیله یوسف(علیه السلام)+۱ آیه
- وقوع هفت سال قحطی و سختی پس از هفت سال ابادانی در مصر، تعبیر یوسف(علیه السلام) از هفت گاو لاغر در رؤیای پادشاه مصر
- قناعت و صرفه جویی، راهی درست برای گرفتار نشدن به گرسنگی و کمبودها، هنگام پیش امدهای ناگوار+۱ آیه
- ضرورت قناعت و صرفه جویی در اذوقه ها و محصولات کشاورزی، پیش از دوران قحطی و خشکسالی و هنگام احتمال وقوع ان+۱ آیه
- لزوم قناعت و صرفه جویی در اذوقه ها، در دوران قحطی و خشکسالی+۱ آیه
- توصیه یوسف(علیه السلام) به قناعت، در مصرف محصولات کشاورزی در مصر، به دنبال رؤیای پادشاه مصر+۱ آیه
- لزوم قناعت و صرفه جویی در مصرف محصولات هفت سال کشاورزی در مصر، پیش از دوران قحطی، پیامی نهفته در رؤیای پادشاه مصر+۲ آیه
- تعبیر خواب پادشاه مصر از سوی یوسف(علیه السلام) و تحقّق ان از کرامات یوسف(علیه السلام)+۶ آیه
- سرزمین مصر، محلّی مناسب برای کشاورزی و تولید غلاّت+۲ آیه
- رونق و توسعه کشاورزی در مصر باستان، در زمان یوسف(علیه السلام)+۵ آیه
- تدبیر و مدیریّت یوسف(علیه السلام) در مصر باستان، عامل مهم، در توسعه کشاورزی ان+۶ آیه
- استفاده انسانها از محصولات کشاورزی، برای تغذیه و خوردن+۵ آیه
- نظارت بر محصولات کشاورزی و تغذیه مردم، در شرایط بحرانی، از وظایف حکومت+۱ آیه
- امانتداری و اگاهی، از شرایط فرد نظارت کننده بر کشاورزی و امور اقتصادی+۳ آیه
- هفت سال فراوانی محصولات کشاورزی و به دنبال ان هفت سال خشکسالی، تعبیر خورده شدن هفت گاو چاق، به وسیله هفت گاو لاغر+۳ آیه
- هفت سال تلاش جهت ذخیرهسازی غلّهها با خوشههای ان، توصیه یوسف علیه السلام جهت مدیریّت بیتالمال و مصون ماندن از مشکلات دوران هفت سال قحطی+۱ آیه
- یوسف علیه السلام، بهرهمند از دانایی و توانایی لازم، برای اداره امور اقتصادی+۲ آیه
- پیشگویی یوسف علیه السلام از دچار شدن مردم مصر به بحران اقتصادی، در مدّت هفت سال
- ملامت یعقوب علیه السلام از سوی فرزندان، به علت اندوهِ جانکاهش در فراق یوسف علیه السلام
- رؤیای عزیز مصر و تعبیر ان به وسیله یوسف علیه السلام، سبب رسیدگی مجدّد به اتّهام زلیخا علیه ان حضرت و اثبات بیگناهی او+۸ آیه
- پیشنهاد ذخیره محصولات برای سالهای خشکسالی، از تدبیرها و برنامهریزیهای اقتصادی یوسف علیه السلام+۱ آیه
- غلّات و محصولات کشاورزی، از تولیدات عمده و غذای اصلی مردم مصر، در عصر یوسف علیه السلام+۲ آیه
- شکوفایی تمدن مصر باستان، در عصر یوسف علیه السلام+۷ آیه
- تدبیر و برنامهریزی یوسف علیه السلام برای پیش بینی شرایط اقتصادی+۱ آیه
- نقش مدیریت یوسف علیه السلام در مهار تولید و توزیع ارزاق، در شرایط بحرانی+۱ آیه
- تعبیر یوسف علیه السلام از رؤیای هفت خوشه خشک، به هفت سال خشکسالی+۱ آیه
- وقوع هفت سال قحطی و سختی، پس از هفت سال ابادانی، تعبیر یوسف علیه السلام، از هفت گاو لاغر، در رؤیای عزیز مصر+۱ آیه
- ذخیره غلّات و محصولات سرزمین مصر در دوران فراوانی اب، برای هفت سال قحطی، از برنامهریزیهای یوسف علیه السلام در امر کشاورزی+۱ آیه