آیه ۵۵ سوره یوسف

سوره یوسف، آیه ۵۵ · جزء ۱۳ · صفحه ۲۴۲

معنی کلمات و عبارات
«خَزَآئِنِ الأرْضِ»: فرآورده‌های زمین. گنجینه‌های اموال و دارائی.
نزول
نکات آیه
۱- یوسف(ع) از پادشاه خواست وى را به وزارت کشاورزى مصر و تصدى انبارهاى غله ، منصوب کند. «قال اجعلنى على خزائن الأرض» از آن جا که یوسف(ع) در تعبیر رؤیاى پادشاه بیان داشت که باید هفت سال با جدیّت به امر کاشت و برداشت و ذخیره سازى ارزاق بپردازند، چنین برمى آید که مقصود وى از «مرا بر گنجینه هاى زمین بگمار» این است که امور یاد شده را به من بسپار ; یعنى، امر کشت و برداشت (وزارت کشاورزى) و نیز انبارهاى غلّه در اختیار من باشد. ۲- پیشگیرى از بروز فاجعه براى مردم مصر به سبب قحطى و خشکسالى ، از هدفهاى یوسف(ع) در تقاضاى منصب حکومتى «اجعلنى على خزائن الأرض» ۳- یوسف(ع) دلیل صلاحیت خویش براى تصدى امور غذایى مردم مصر را براى پادشاه بیان کرد. «اجعلنى على خزائن الأرض إنى حفیظ علیم» جمله «إنى حفیظ علیم»تعلیل براى «اجعلنى...»است. ۴- یوسف(ع) بر حفظ ذخایر مالى و حراست انبارهاى غذایى از حیف و میل شدن ، توانا بود. «اجعلنى على خزائن الأرض إنى حفیظ علیم» ۵- یوسف(ع) بر نحوه کشت و برداشت و ذخیره سازى آذوقه ها و چگونگى تقسیم و توزیع آنها ، آگاهى کامل داشت. «قال اجعلنى على خزائن الأرض إنى ... علیم» ۶- یوسف(ع) بر به کارگیرى توان و دانش خویش در امرکشت و برداشت و ذخیره سازى غلات و توزیع آنها تأکید کرد. «اجعلنى على خزائن الأرض إنى حفیظ علیم» جمله «إنى حفیظ علیم» علاوه بر اینکه حاکى از توان و دانش یوسف(ع) بر امور یاد شده است ، دلالت بر این نیز دارد که وى دانش و توانایى اش را در امورى که به او سپرده شود ، به کار مى گیرد و بدان متعهد مى شود. ۷- جواز تقاضاى مشاغل حکومتى حتى در حکومتهاى کفر و شرک «قال اجعلنى على خزائن الأرض» ۸- تصدى مشاغل حکومتى حتى در حکومتهاى کفر و شرک ، امرى جایز و رواست. «قال اجعلنى على خزائن الأرض» ۹- بیان ویژگیهاى مثبت خویش براى تصدّى امرى که وظیفه دینى و انسانى است ، جایز و شایسته است. «اجعلنى على خزائن الأرض إنى حفیظ علیم» ۱۰- افراد کارآمد ، لایق و متخصص باید از پذیرش مسؤولیتها امتناع نورزند و در پى تصدّى آن باشند. «اجعلنى على خزائن الأرض إنى حفیظ علیم» ۱۱- لزوم نظارت دولت بر امور اقتصادى (تولید ، توزیع و ...) در شرایط بحرانى «قال اجعلنى على خزائن الأرض إنى حفیظ علیم» ۱۲- دانش و توان ، دو شرط اساسى براى مدیریت و تصدى وزارت «اجعلنى ... إنى حفیظ علیم» ۱۳- دانش و امانت دارى ، شرط تصدّى امور مالى جامعه «اجعلنى ... إنى حفیظ علیم» ۱۴- تعهد بدون تخصص و دانش ، و نیز تخصص بدون تعهد ، کارساز نیست. «اجعلنى على خزائن الأرض إنى حفیظ علیم»
تفسیر (۱۰)
روایات و احادیث

۱۵- «عن رسول الله(ص): رحم الله أخى یوسف لو لم یقل: اجعلنى على خزائن الأرض لولاّه من ساعته و لکنّه أخّر ذلک سنة ; [منبع: مجمع البیان، ج ۵، ص ۳۷۲ ; نورالثقلین، ج ۲، ص ۴۳۲، ح ۹۸.] از رسول خدا(ص) روایت شده است: خدا رحمت کند برادرم یوسف را اگر نمى گفت: مرا سرپرست خزاین زمین قرار بده، همان وقت این مقام را به او مى داد ; ولى [این تقاضا سبب شد] که سرپرستى او بر خزاین زمین یک سال به تأخیر افتد». ۱۶- «عن على بن موسى الرضا(ع): ... ان یوسف(ع) ... لما دفعته الضرورة إلى تولى خزائن العزیز قال: اجعلنى على خزائن الأرض ... ; [منبع: عیون اخبارالرضا ، ج ۲ ، ص ۱۳۹ ، ح ۲ ، ب ۴۰ ; نورالثقلین ، ج ۲ ، ص ۴۳۲ ، ح ۹۹.] از امام رضا(ع) روایت شده است: ... هنگامى که ضرورت ایجاب کرد ، یوسف سرپرستى خزاین عزیز مصر را بپذیرد گفت: «اجعلنى على خزائن الأرض ...». ۱۷- «قال سفیان: قلت لأبى عبدالله(ع) یجوز أن یزکّى الرجل نفسه؟ قال: نعم إذا اضطّر إلیه ، أما سمعت قول یوسف: «...إنى حفیظ علیم»...  ; [منبع: تفسیرعیاشى ، ج ۲ ، ص ۱۸۱ ، ح ۴۰ ; نورالثقلین ، ج ۲ ، ص ۴۳۳ ، ح ۱۰۳.] سفیان گوید: به امام صادق(ع) گفتم: آیا جایز است انسان از خود ستایش کند؟ فرمود: آرى اگر ناچار شود. آیا نشنیده اى سخن یوسف را که گفت: «...إنى حفیظ علیم»...». ۱۸- «عن أبى عبدالله(ع) أنه قال لقوم ممّن یظهرون الزّهد و یدعون الناس أن یکونوا معهم على مثل الذى هم علیه من التقشّف ... أخبرونى أین أنتم عن ...یوسف النبى(ع) حیث قال لملک مصر:«اجعلنى على خزائن الأرض ...» فکان من أمره الذى کان أن اختار مملکة الملک و ما حولها إلى الیمن ... فلم نجد أحداً عاب ذلک علیه ... ; [منبع: کافى، ج ۵، ص ۷۰، ح ۱ ; نورالثقلین، ج ۲، ص ۴۳۴، ح ۱۰۴.] از امام صادق(ع) روایت شده خطاب به گروهى که اظهار زهد مى کردند و مردم را دعوت مى نمودند که همانند آنان زندگى را بر خود سخت گیرند ... فرمود: مرا خبر دهید شما درباره یوسف پیغمبر(ع) چگونه مى اندیشید که او به پادشاه مصر گفت: «اجعلنى على خزائن الأرض ...»؟ پس کار یوسف به آن جا رسید که همه کشور پادشاه و اطراف آن تا یمن را در اختیار گرفت ... در عین حال نیافتیم کسى را که این را بر او عیب گرفته باشد ...». ۱۹- «عن الرضا(ع): ... فى قوله تعالى: «...إنى حفیظ علیم» قال: حافظ لما فى یدىّ عالم بکل لسان ; [منبع: علل الشرایع، ص ۲۳۸، ح ۲، ب ۱۷۳ ; نورالثقلین، ج ۲، ص ۴۳۲، ح ۱۰۰.] از امام رضا(ع) ... درباره سخن خدا «...إنى حفیظ علیم» روایت شده است که فرموده: مراد این است که نگه دارنده چیزى هستم که در تصرف من است و آگاه به همه زبانها مى باشم».

موضوعات

دسته‌بندی موضوعی

فرهنگ قرآن (مطالب آیه) (۷۷)
  • لزوم نظارت حکومت بر امور اقتصادی (تولید، توزیع و...) در وضعیّت بحرانی+۱ آیه
  • لزوم نظارت حکومت بر امور اقتصادی (تولید، توزیع و...) در وضعیّت بحرانی+۱ آیه
  • برخورداری یوسف(علیه السلام) از دانش کافی توام با امانتداری برای اداره امور اقتصادی
  • امانتداری، شرط تصدّی امور اقتصادی
  • اگاهی از امور مالی، از شرایط مدیریّت در اقتصاد
  • برنامهریزی درست مدیران، سبب رفع بحرانهای اقتصادی جامعه+۱ آیه
  • یوسف(علیه السلام)، انسانی امانتدار و شایسته اعتماد+۲ آیه
  • امانتداری یوسف(علیه السلام)، زمینه پیشنهاد پذیرش مسؤولیت در سرزمین مصر+۲ آیه
  • امانتداری یوسف(علیه السلام)، سبب قرار گرفتن او در زمره نیکوکاران+۱ آیه
  • بهرهمندی یوسف(علیه السلام) از پاداش دنیایی و اخرتی در سایه امانتداری+۲ آیه
  • امانتداری، زمینه جلب اعتماد دیگران+۲ آیه
  • بهرهمندی یوسف(علیه السلام) از عنایات خدا در دنیا و اخرت در پرتو امانتداری+۲ آیه
  • لزوم امانتدار بودن کارگزاران حکومت
  • امانتداری، ملاکی برای ارزشیابی افراد+۲ آیه
  • امانتداری و کاردانی، دو اصل مهم در واگذاری مسؤولیّتها به اشخاص
  • برخورداری یوسف(علیه السلام) از پاداش الهی در اخرت در پرتو امانتداری+۲ آیه
  • پذیرش پیشنهاد یوسف(علیه السلام) در مدیریّت کشت و برداشت محصولات و ذخیرهسازی، از سوی پادشاه مصر+۱ آیه
  • شکوفایی تمدّن مصر باستان در عصر یوسف(علیه السلام)+۷ آیه
  • پایهریزی و شکوفایی تمدّنهایی بزرگ، در سایه حکومتهای خدادادی رهبران الهی+۵ آیه
  • وجوب امانتدار بودن کارگزاران حکومت
  • تصدّی مشاغل حکومتی، حتی در حکومتهای کفر و شرک، امری جایز
  • جواز خودستایی برای غرض صحیح
  • لزوم امانتداری، در مدیریّت جامعه+۱ آیه
  • داشتن علم و اگاهی از مسایل، امری لازم، در مدیریّت جامعه+۱ آیه
  • مجاز بودن حکومتها، در محدود کردن ازادی مردم برای تصرّف اموال و املاک خود و سوق دادن ان به سمت مصالح عمومی، در شرایط بحرانی+۴ آیه
  • امانتداری، شرط لازم برای حاکمان، جهت احراز مقام حکومتی+۲ آیه
  • توانایی علمی، از شرایط حکومت و فرمانروایی+۱ آیه
  • دریغ نکردن یوسف(علیه السلام)، از دانش و مدیریت خویش در حکومت مصر، به رغم ازار دیدن از ان+۳ آیه
  • جواز همکاری با حکومت ظالمان، در جهت خدمت به مردم و جلوگیری از فساد+۱ آیه
  • درخواست یوسف(علیه السلام) از پادشاه مصر برای تصدّی مقام حکومتی، به دلیل امانتداری و کاردانی اش و موافقت پادشاه با ان+۲ آیه
  • جواز تقاضای مشاغل حکومتی، حتّی در حکومتهای کفر و شرک
  • تدبیر امور اقتصادی، از وظایف مهمّ حکومت+۱ آیه
  • سفر برادران یوسف از کنعان به مصر، برای تهیّه اذوقه+۱ آیه
  • علم، از ملاکهای شایستگی برای مدیریّت در اقتصاد
  • یوسف(علیه السلام)، بهره مند از دانش خزانه داری و برنامه ریزی اقتصادی+۱ آیه
  • علیم / اسماوصفات+۳ آیه
  • ابادانی مصر، در عصر یوسف(علیه السلام)+۳ آیه
  • تمدّنها، از اثار و نشانه های قدرت خدا+۵ آیه
  • کشاورزی، دارای اهمّیّت، در قوام جامعه و حکومت+۲ آیه
  • تدبیر و مدیریّت یوسف(علیه السلام) در مصر باستان، عامل مهم، در توسعه کشاورزی ان+۵ آیه
  • امانتداری و اگاهی، از شرایط فرد نظارت کننده بر کشاورزی و امور اقتصادی+۳ آیه
  • جواز تعاون و همکاری با حاکمان کفرپیشه، برای خدمت به انسانها+۳ آیه
  • یوسف علیه السلام خواستار واگذاری مدیریّت اقتصادی از سوی پادشاه مصر به وی، به دلیل توانایی بر حفظ ذخایر مالی
  • امانتداری و دانش، شرط مدیریّت بر ذخایر مالی زمین
  • جواز درخواست مدیریّت امور اقتصادی، برای افراد لایق و واجد شرایط
  • امانتداری، از شرایط مدیریّت در امور مالی مردم، از دیدگاه یوسف علیه السلام
  • برخورداری از علم و دانش، شرط لازم برای مدیریّت در امور مالی، از دیدگاه یوسف علیه السلام
  • امانتداری، از شرایط مدیریّت اقتصادی
  • داشتن دانش در زمینه امور مالی شرط لازم برای مدیریّت اقتصادی
  • جواز درخواست مدیریّت امور اقتصادی، از سوی افراد لایق
  • جواز درخواست مدیریّت جامعه، از جانب بندگان شایسته خدا+۱ آیه
  • یوسف علیه السلام، بهرهمند از دانایی و توانایی لازم، برای اداره امور اقتصادی+۲ آیه
  • مدیریّت اقتصادی با پیشنهاد یوسف علیه السلام به پادشاه عصر خویش+۱ آیه
  • ابادانی مصر، در عصر یوسف علیه السلام+۶ آیه
  • ادای امانت به اهل ان، از اداب معاشرت+۳ آیه
  • وجوب امانتدار بودن کارگزاران حکومت
  • ارزش ذاتی نداشتن طلب مقام وزارت
  • امانتداری، از شرایط عمده تصدّی مقام وزارت
  • توانایی ایفای مسیولیّت، از شرایط تصدّی وزارت
  • دارا بودن دانش (کافی)، از شرایط تصدّی وزارت
  • مردمشناسی و اگاهی از زبان و فرهنگ مردم، یکی از شرایط احراز مقام وزارت
  • رؤیای عزیز مصر و تعبیر ان به وسیله یوسف علیه السلام، سبب رسیدگی مجدّد به اتّهام زلیخا علیه ان حضرت و اثبات بیگناهی او+۸ آیه
  • یوسف علیه السلام، خواستار مسیولیت امور مالی و خزانهداری مصر
  • شکوفایی تمدن مصر باستان، در عصر یوسف علیه السلام+۷ آیه
  • یوسف علیه السلام، انسانی امانتدار و شایسته اعتماد+۲ آیه
  • امانتداری یوسف علیه السلام، سبب قرار گرفتن او در زمره نیکوکاران+۱ آیه
  • بهرهمندی یوسف علیه السلام، از پاداش دنیایی و اخرتی در سایه امانتداری+۲ آیه
  • یوسف علیه السلام، بهرهمند از دانش خزانهداری و مدیریت اقتصادی+۱ آیه
  • پیشنهاد یوسف علیه السلام برای ذخیره محصولات کشاورزی در سالهای فراوانی اب، جهت تامین دوران خشکی، نشانه بهرهمندی وی از دانش مدیریّت و اقتصاد+۲ آیه
  • واگذاری تصدّی امر اقتصاد و مدیریت خزانهداری مصر، خواسته یوسف علیه السلام از عزیز مصر، پس از پی بردن او به شخصیت ان حضرت+۱ آیه
  • قدرت بر حفظ و اداره امور و دانش لازم، دو شرط اساسی برای تصدّی منصب حکومتی و مدیریت اجرایی+۱ آیه
  • درخواست یوسف علیه السلام از پادشاه زمان خود مبنی بر خزانهدار شدن خود پس از اشکار شدن بیگناهی و لیاقتهایش در معاشرت با وی+۱ آیه
  • یوسف علیه السلام، دارای جایگاه والا در مصر+۱ آیه
  • یوسف علیه السلام، مسیول امور اقتصادی مصر
  • یوسف علیه السلام، بیان کننده توانایی و مدیریت خود برای خزانهداری و حفظ سرمایههای سرزمین مصر، در دربار پادشاه مصر
  • یوسف علیه السلام، معرّفی کننده شخصیت و دانش خود برای حکومت و تدبیر امور اقتصادی، در پیشگاه پادشاه مصر+۲ آیه
  • شرکت در حکومت مصر، خواسته یوسف علیه السلام از پادشاه مصر
واژه‌ها