سوره هود، آیه ۱۱۰ · جزء ۱۲ · صفحه ۲۳۴
وَ لَقَدْ آتَيْنَا مُوسَى الْكِتَابَ فَاخْتُلِفَ فِيهِ وَ لَوْ لاَ كَلِمَةٌ سَبَقَتْ مِنْ رَبِّكَ لَقُضِيَ بَيْنَهُمْ وَ إِنَّهُمْ لَفِي شَكٍ مِنْهُ مُرِيبٍ
ما به موسی کتاب آسمانی دادیم؛ سپس در آن اختلاف شد؛ و اگر فرمان قبلی خدا (در زمینه آزمایش و اتمام حجّت بر آنها) نبود، در میان آنان داوری میشد! و آنها (هنوز) در شکّاند، شکّی آمیخته به بدگمانی!
معنی کلمات و عبارات
«لَوْ لا کَلِمَةٌ سَبَقَتْ ...»: (نگا: یونس / ). «لَفِی شَکٍّ ...»: (نگا: هود / ).
نزول
سال ۹ بعثت(دوره مکی) بازپخش وحی در این سال
نکات آیه
۱- موسى(ع) از پیامبران داراى کتاب آسمانى است. «و لقد ءاتینا موسى الکتب»
۲- خداوند ، اعطا کننده کتاب آسمانى به پیامبران خویش «و لقد ءاتینا موسى الکتب»
۳- قوم موسى در حقانیت تورات اختلاف کرده; گروهى آن را پذیرفتند و گروهى آن را انکار کردند. «و لقد ءاتینا موسى الکتب فاختلف فیه»
۴- اختلاف پیروان موسى درباره تورات اصلى و محتواى آن * «و لقد ءاتینا موسى الکتب فاختلف فیه»
۵- اختلاف انسانها در پذیرش و عدم پذیرش کتابهاى آسمانى ، مقتضى داورى خداوند میان آنان و زمینه ساز پیامدهاى آن داورى (پاداش و کیفر) است. «فاختلف فیه و لولا کلمة سبقت من ربک لقضى بینهم»
۶- خداوند ، حیات دنیا را عرصه داورى خویش میان گروندگان به کتابهاى آسمانى و منکران آنها ، قرار نداده است. «لولا کلمة سبقت من ربک لقضى بینهم»
مراد از «کلمة» امرى است که خداوند مقدر کرده و آن بقاى انسانها و سپرى کردن حیات دنیوى است. آیاتى نظیر «و لکم فى الأرض مستقر و متاع إلى حین; شما انسانها تا مدتى (تا سپرى شدن حیات دنیا) در زمین مستقر خواهید بود و از اسباب معیشت بهره خواهید برد. بقرة/۳۶.» گویاى آن تقدیر و کلمه است.
۷- امتناع خداوند از داورى میان حق و باطل در عرصه حیات دنیوى ، بر اساس تقدیرى است که خود مقرر کرده است. «لولا کلمة سبقت من ربک لقضى بینهم»
۸- مصالح جوامع بشرى و تدبیر امور انسانها، مایه تقدیر خداوند بر داورى نکردن او میان حق گرایان و باطل اندیشان، در عرصه حیات دنیاست. «لولا کلمة سبقت من ربک لقضى بینهم»
برداشت فوق ، از کلمه «رب» - که به معناى مدبر و مربى است - استفاده مى شود; یعنى ، تقدیر یاد شده (لولا کلمة سبقت ...) در راستاى تدبیر امور انسانهاست.
۹- خداوند بر اساس تقدیر خویش ، به منکران حقانیت تورات مهلت داده است و درباره آنان در دنیا داورى نخواهد کرد. «فاختلف فیه و لولا کلمة سبقت من ربک لقضى بینهم»
۱۰- خداوند ، سنن و قوانین ثابتى را براى امور انسانها جارى مى سازد. «و لولا کلمة سبقت من ربک لقضى بینهم»
۱۱- مهلت دادن به متخلفان از حق ، از سنّتهاى خداوند است. «و لولا کلمة سبقت من ربک لقضى بینهم»
۱۲- منکران حقانیت تورات ، على رغم نداشتن یقین به نادرستى آن ، منکر حقانیت آن شده بودند. «و إنهم لفى شک منه مریب»
مراد از ضمیر در «إنهم» کسانى اند که تورات را نپذیرفتند; به اصطلاح اهل ادب این ضمیر به نحو استخدام به اختلاف کنندگان - که از «فاختلف فیه» به دست مى آید - برمى گردد. «مریب» یا لازم و به معناى داراى ریب و شک است و تأکید «شک» مى باشد و یا متعدى و به معناى «تردید افکن» است.
تفسیر (۹)
- تفسیر المیزان(علامه طباطبایی)
آیات ۱۰۹–۱۱۹ - تفسیر المیزان(علامه طباطبایی)
آیات ۱۰۹–۱۱۹ - تفسیر المیزان(علامه طباطبایی)
آیات ۱۰۹–۱۱۹ - برگزیده تفسیر نمونه(مکارم شیرازی)
آیه ۱۱۰ - تفسیر نور(محسن قرائتی)
آیه ۱۱۰ - پیامهای تفسیر نور
آیه ۱۱۰ - تفسیر اثنی عشری(حسینی شاه عبدالعظیمی)
آیه ۱۱۰ - تفسیر روان جاوید
آیات ۱۰۹–۱۱۲ - تفسیر اطیب البیان(سید عبدالحسین طیب)
آیه ۱۱۰
موضوعات
دستهبندی موضوعی
اختلاف در کتب آسمانیشک مکذبان توراتعرصه قضاوت خدامهلت به متخلفانمهلت به مکذبان توراتانبیای اولوالعزمزمینه قضاوت خداقضاوت بین حق و باطلمؤمنان به توراتمکذبان توراتمکذبان کتب آسمانیمؤمنان به کتب آسمانیاختلاف بنی اسرائیلقضاوت بین مؤمنان و کافرانمنشأ کتب آسمانیبنی اسرائیل و توراتزمینه کیفرهای خدازمینه پاداشهای خدامهلت های خداآثار اختلافسنت مهلتمصالح انسانمدبر انسان هاقضاوت خدامقامات موسینبوت موسیرسولان خدامقدرات خداتاریخ بنی اسرائیلسنتهای خداعطایای خداربوبیت خدا
فرهنگ قرآن (مطالب آیه) (۳۱)
- اختلاف بنیاسراییل در حقّانیّت تورات و کتاب موسی(علیه السلام)+۱ آیه
- تردید در حق، زمینه اختلافِ انکارامیز در حقایق دین+۱ آیه
- اختلاف در کتاب اسمانی (تورات)، مستوجبِ کیفر الهی+۱ آیه
- اختلاف بنیاسراییل، در صحت تورات+۱ آیه
- شک بنیاسراییل، در مورد تورات
- محمّد(صلی الله علیه واله) تحت تربیت خاصّ خداوند+۸ آیه
- اختلاف قوم موسی، در پذیرش تورات و حقّانیّت ان+۱ آیه
- اختلاف در ایمان اوردن به تورات، پس از نزول بر موسی(علیه السلام)+۱ آیه
- تکذیب و انکار تورات به وسیله گروهی از قوم موسی+۲ آیه
- حرمت اختلاف در دین+۷ آیه
- عطا شدن تورات به موسی(علیه السلام)، از جانب خدا+۳ آیه
- تاخیر عذاب از مستحقّان کیفر و مهلت دادن به انان، سنّتی الهی+۲ آیه
- شکّ و تردید نسبت به تورات موسی(علیه السلام)، زمینه اختلاف در دین+۱ آیه
- شک و تردید بنی اسراییل، نسبت به حقّانیّت تورات+۱ آیه
- شک و تردید به تورات موسی(علیه السلام)، زمینه اختلاف در دین+۱ آیه
- شک و تردید بنی اسراییل، به نبوّت و رسالت موسی(علیه السلام)
- شک و تردید همیشگی مشرکان کافر، در حقّانیّت قران+۱ آیه
- شک و تردید در قران، موجب اختلاف در دین+۱ آیه
- شک و تردید شرک پیشگان، به وعده و وعیدهای الهی+۱ آیه
- شک و تردیدها، مایه اختلافات دینی+۱ آیه
- شک و تردید، دارای شدّت و ضعف+۵ آیه
- شک و تردید، مانع شناخت حقیقی ادمی+۴ آیه
- اختلاف در کتاب اسمانی (تورات)، موجب کیفر الهی+۱ آیه
- تاخیر در عذاب و مهلت دادن به اختلاف کنندگان بنی اسراییل، ناشی از قضای الهی+۱ آیه
- تاخیر در جزا و عذاب تا روز قیامت، قضای حتمی خداوند+۱ آیه
- مهلت به اختلاف افکنان در دنیا، مورد قضای خداوند+۲ آیه
- شک و تردید کافران، به وعده و وعیدهای الهی+۱ آیه
- یاداوری رسالت دشوار موسی علیه السلام، تسلّابخش پیامبر صلی الله علیه و اله در برابر تکذیب و انکار مشرکان+۲ آیه
- مُؤتی/ اسماوصفات+۳ آیه
- عطاشدن تورات به موسی علیه السلام از سوی خدا+۴ آیه
- شک و تردید شرک پیشگان به وعدههای الهی+۱ آیه