سوره حج(الحج)، آیه ۴۸ · جزء ۱۷ · صفحه ۳۳۸
وَ كَأَيِّنْ مِنْ قَرْيَةٍ أَمْلَيْتُ لَهَا وَ هِيَ ظَالِمَةٌ ثُمَ أَخَذْتُهَا وَ إِلَيَ الْمَصِيرُ
و چه بسیار شهرها و آبادیهایی که به آنها مهلت دادم، در حالی که ستمگر بودند؛ (امّا از این مهلت برای اصلاح خویش استفاده نکردند.) سپس آنها را مجازات کردم؛ و بازگشت، تنها بسوی من است!
معنی کلمات و عبارات
«الْمَصِیر»: مرجع. بازگشت.
نزول
سال ۱۰ بعثت(دوره مکی) بازپخش وحی در این سال
نکات آیه
۱ - هلاکت و نابودى بسیارى از جوامع پیشین با عذاب استیصال «و کأیّن من قریة أملیت لها و هى ظالمة»
«إملاء» (مصدر «أملیت») از «ملو» و به معناى فرصت دادن است «لها» به تقدیر «لأهلها» و «هى ظالمة» به تقدیر «و أهلها ظالمة» مى باشد. «أخذ» (مصدر «أخذت») به معناى گرفتن و در این جا کنایه از هلاک ساختن و از میان برداشتن است.
۲ - ظلم و بى دادگرى، عامل اصلى هلاکت جوامع پیشین و باعث گرفتار شدن آنها به عذاب خشم الهى (استیصال) «و کأیّن من قریة أملیت لها و هى ظالمة ثمّ أخذتها»
۳ - خداوند، به هر جامعه بى دادگرى، پیش از نزول عذاب، فرصت مى داد تا شاید متنبه شوند و دست از مخالفت و مبارزه با پیامبرشان بردارند. «و کأیّن من قریة أملیت لها و هى ظالمة ثمّ أخذتها»
۴ - تأخیر در عذابِ شرک پیشگان عصر بعثت، فرصتى بود تا شاید آنان بیدار شوند و به اسلام بگروند. «و یستعجلونک بالعذاب ... و کأیّن من قریة أملیت لها»
۵ - هشدار خداوند به تکذیب کنندگان پیامبر(ص)، مبنى بر این که از فرصت داده شده استفاده کنند و خود را چونان جوامع پیشین، گرفتار خشم و قهر الهى نسازند. «و إن یکذّبوک ... و کأیّن من قریة أملیت لها ... أخذتها»
۶ - بازگشت تمامى انسان ها، تنها به سوى خدا است. «و إلىّ المصیر»
«مصیر» مصدر میمى و به معناى بازگشتن است. تقدیم «إلىّ» (خبر) بر «مصیر» (مبتدا) مفید حصر است; یعنى، «لیس الرجوع إلاّ إلىّ».
۷ - عذاب اخروى در پى هلاکت و عذاب دنیوى، در انتظار ستمگران است. «و کأیّن من قریة ... و إلىّ المصیر»
جمله «إلىّ المصیر» مى تواند تهدید به عذاب اخروى در پى عذاب دنیوى (ثمّ أخذتها) ظالمان باشد.
تفسیر (۹)
- تفسیر المیزان(علامه طباطبایی)
آیات ۳۸–۵۷ - تفسیر المیزان(علامه طباطبایی)
آیات ۳۸–۵۷ - تفسیر المیزان(علامه طباطبایی)
آیات ۳۸–۷۸ - برگزیده تفسیر نمونه(مکارم شیرازی)
آیه ۴۸ - تفسیر نور(محسن قرائتی)
آیه ۴۸ - پیامهای تفسیر نور
آیه ۴۸ - تفسیر اثنی عشری(حسینی شاه عبدالعظیمی)
آیه ۴۸ - تفسیر روان جاوید
آیات ۴۷–۵۱ - تفسیر اطیب البیان(سید عبدالحسین طیب)
آیه ۴۸
روایات و احادیث
احادیث مرتبط (بر اساس موضوع)
موضوعات
دستهبندی موضوعی
تأخیر عذاب مشرکان صدراسلامزمینه اسلام مشرکان صدراسلامزمینه تنبه امتهای پیشینزمینه تنبه مشرکان صدراسلامعذاب استیصال امتهای پیشینعوامل انقراض امتهای پیشینفلسفه مهلت به مشرکان صدراسلاممهلت به امتهای پیشینمهلت به مکذبان محمدفلسفه مهلت های خداآثار ظلم امتهای پیشینهشدار به مکذبان محمدانقراض امتهای پیشینعوامل هلاکت امتهای پیشینهلاکت امتهای پیشینموجبات عذاب استیصالمهلت های خداهلاکت ظالمانعذاب اخروی ظالمانتاریخ امتهافرجام انسان هااتمام حجت خداهشدارهای خدااهل عذابجهان بینی توحیدی
فرهنگ قرآن (مطالب آیه) (۱۸)
- ظلم و ستمپیشگی پیشینیان، از عوامل گرفتارشدن انان به عذاب استدراج
- مهلتن یافتن بسیاری از اقوام ظالم برای زندگی دنیا و مبتلا شدن انان به عذاب استدراج
- گرفتاری ظالمان به عذاب استدراج بهخاطر ستمپیشگی انان
- ظهور و سقوط امّتهای فراوان در گذر تاریخ+۶ آیه
- خداوند، منشا تحوّلات تاریخ بشری+۳ آیه
- مهلت یافتن بسیاری از اقوام ظالم برای زندگی دنیا و مبتلا شدن انان به عذاب استدراج
- هلاکت و نابودی بسیاری از شهرنشینان با عذاب استیصال+۱ آیه
- ویرانی شهرها و هلاکت جوامع پیشین، به سبب ظلم و ستم اهل ان+۸ آیه
- هلاکت و سقوط ظالمان، از سنّتهای خداوند+۲ آیه
- مهلت خداوند به ستمگران و عدم هلاکت فوری انان+۴ آیه
- هلاکت جوامع، نتیجه ظلم انان+۵ آیه
- کیفر ظالمان در دنیا، مایه پند و عبرت+۲ آیه
- عذاب خداوند بر ظالمان و مجرمان، بر پایه عدل و داد و مطابق با عمل انان+۲ آیه
- هشدار به کافران صدر اسلام از گرفتار شدن به عذابی مانند عذاب پیشینیان+۱ آیه
- ابتلای امّتهای کافر پیشین به کیفر الهی+۱ آیه
- ظلم امّتهای پیشین، باعث ویرانی سرزمینهای اباد انان+۸ آیه
- بازگشت انسان به خدا برای کیفر و پاداش، هدف از معاد
- حرکت تکاملی انسان، دارای هدف و مقتضی معاد