سوره کهف(الكهف)، آیه ۴۵ · جزء ۱۵ · صفحه ۲۹۸
وَاضْرِبْ لَهُم مَّثَلَ الْحَيَاةِ الدُّنْيَا كَمَاءٍ أَنزَلْنَاهُ مِنَ السَّمَاءِ فَاخْتَلَطَ بِهِ نَبَاتُ الْأَرْضِ فَأَصْبَحَ هَشِيمًا تَذْرُوهُ الرِّيَاحُ وَكَانَ اللَّهُ عَلَىٰ كُلِّ شَيْءٍ مُّقْتَدِرًا
(ای پیامبر!) زندگی دنیا را برای آنان به آبی تشبیه کن که از آسمان فرو میفرستیم؛ و بوسیله آن، گیاهان زمین (سرسبز میشود و) در هم فرومیرود. امّا بعد از مدتی میخشکد؛ و بادها آن را به هر سو پراکنده میکند؛ و خداوند بر همه چیز تواناست!
معنی کلمات و عبارات
«السَّمَآءِ»: سوی بالا. مراد ابر آسمان است (نگا: نور / ، واقعه / ). «إخْتَلَطَ بِهِ نَباتُ الأرْضِ»: گیاهان زمین به سبب آن، تنگ یکدیگر روئیدند. گیاهان آمیزه آب آن میگردند، یعنی آن را میمکند. «هَشِیماً»: گیاه خشک و پرپر. فَعیل به معنی مَفعول است. «تَذْرُو»: میبرد و پخش و پراکنده میکند. از ماده (ذرو) (نگا: ذاریات / .
نزول
سال ۱۲ بعثت(دوره مکی) بازپخش وحی در این سال
در آن زمان چه میگذشت (۱ رویداد)
نکات آیه
۱- پیامبر، وظیفه دار استفاده از تمثیل براى بیان حقیقت زندگى دنیا و ناپایدارى آن است. « و اضرب لهم مثل الحیوة الدنیا»
۲- بهره بردن از تمثیل در تبلیغ و محسوس ساختن مفاهیم ارزشى براى توده ها، از روش هاى مورد استفاده قرآن است. « واضرب لهم مثل الحیوة الدنیا کماء»
۳- آسمان (ابر)، منبع تولید آب براى زمین است. « کماء أنزلنه من السماء»
۴- باران، از عناصر اصلى حیات گیاهى در زمین است. « کماء أنزلنه من السماء فاختلط به نبات الأرض»
چنان چه «باء» در «فاختلط به» براى تعدیه باشد، جمله «فاختلط به نبات الأرض» معنایى مبالغه آمیز خواهد داشت; یعنى، نقش آب، به قدرى برجسته است که باید گفت گیاه زمین، با آب، مخلوط شده است.
۵- عوامل و اسباب طبیعى، تحت اراده خدا است. « کماء أنزلنه من السماء»
۶- زندگانى دنیا، مانند بارانى است که موجب رویش انبوه گیاهان زمین شده، ولى به زودى خُرد و خاشاک گشته و با هر نسیم، پراکنده مى گردد. « واضرب لهم مثل الحیوة الدنیا کماء أنزلنه من السماء ... هشیمًا تذوره الریح»
«هشیم» یعنى، گیاه خشکى که خرد شده است و «ذروه» مصدر «تذروه» یعنى، پراکنده و متفرق ساختن، همراه با برانگیختن. «تذروه» یعنى، بادها، آن را پراکنده و متفرق مى سازند. جمله «فاختلط به نبات الأرض» - در صورتى که «باء» براى استعانت باشد - یعنى، به سبب باران، گیاهان، درهم فرو رفته و انبوهى از ریشه ها و ساقه ها و شاخه هاى تودر تو را تشکیل مى دهند.
۷- رشد انبوه گیاهان با نزول باران و زوال سریع آن با خزان، نمودى از سرخوشى هاى ناپایدار زندگى دنیا است. « الحیوة الدنیا کما أنزلنه من السماء فاختلط به نبات الأرض فأصبح هشیمًا تذروه الریح»
۸- توجه به سرعت زوال زندگى دنیا، مایه هشدار و عبرت رفاه مندان و دنیاطلبان است. « واضرب لهم مثل الحیوة الدنیا کماء أنزلنه ... تذروه الریح»
با توجه به ارتباط آیه با آیات قبل که در زمینه نشان دادن اندیشه هاى رفاه مندان مغرور و فرجام آنان بود، نکته بالا فهمیده مى شود.
۹- حیات دنیا و مادیات زندگى، مانند خاشاکى در مسیر باد است. « مثل الحیوة الدنیا ... فأصبح هشیمًا تذروه الریح»
۱۰- تأمل در جهان طبیعت، زمینه اى براى درک ویژگى هاى حیات موجودات است. « واضرب لهم مثل الحیوة الدنیا کماء أنزلنه من السماء»
۱۱- در متن جهان محسوس و عالم طبیعت، براى پى بردن به رازهاى هستى و عوالم ناشناخته آن، نشانه هایى وجود دارد. « مثل الحیوة الدنیا کماء أنزلنه ... فأصبح هشیمًا تذروه الریح»
درک حقایقى مانند مرگ و حیات و ماهیت آن ها، از آن رو که بسیارى از ابعاد آن براى بشر محسوس نیست، دشوار و نیازمند ارائه رهنمودهاى محسوس است. خداوند، با رویاندن و میراند گیاهان عالم طبیعت را حاوى چنین رهنمودهایى قرار داده است.
۱۲- زندگى دنیا، غیرقابل اتّکا و همواره در معرض حوادث است. « کماء أنزلنه من السماء ... فأصبح هشیمًا تذروه الریح»
۱۳- خداوند، داراى اقتدار و سلطه کامل و زوال ناپذیر، بر هر کار و هر چیز است. « و کان اللّه على کلّ شىء مقتدرًا»
«مقتدر» و «قدیر» در باره خداى تعالى به یک معنا است (مفردات راغب).
۱۴- پدیدار شدن حیات بر روى زمین، جلوه اى از قدرت لایزال خداوند است. « واضرب لهم مثل الحیوة الدنیا ... و کان اللّه على کلّ شىء مقتدرًا»
۱۵- تحوّلات هستى و زوال حیات دنیا، جلوه اى از قدرت مطلقه خداوند است. « مثل الحیوة الدنیا کماء أنزلنه ... تذروه الریح و کان اللّه على کلّ شىء مقتدرًا»
تفسیر (۹)
- تفسیر المیزان(علامه طباطبایی)
آیات ۳۲–۴۶ - تفسیر المیزان(علامه طباطبایی)
آیات ۳۲–۵۹ - برگزیده تفسیر نمونه(مکارم شیرازی)
آیه ۴۵ - تفسیر نور(محسن قرائتی)
آیه ۴۵ - نکتههای تفسیر نور
آیه ۴۵ - پیامهای تفسیر نور
آیه ۴۵ - تفسیر اثنی عشری(حسینی شاه عبدالعظیمی)
آیه ۴۵ - تفسیر روان جاوید
آیات ۴۵–۴۹ - تفسیر اطیب البیان(سید عبدالحسین طیب)
آیه ۴۵
موضوعات
دستهبندی موضوعی
تمثیل به غبارخلقت زندگی دنیویذکر ناپایداری زندگی دنیویزمینه درک حیات موجوداتزمینه شناخت رازهای آفرینشعبرت دنیاطلبانعبرت مرفهانمثل زندگی دنیویخزان گیاهاننقش ابرهاتشبیه به محسوساتفواید قرآنویژگیهای دنیاتحولات آفرینشجاودانگی قدرت خداجاودانگی حاکمیت خداویژگیهای زندگی دنیویتسخیر عوامل طبیعیناپایداری دنیافواید مثالناپایداری زندگی دنیویعوامل رویش گیاهانآثار مطالعه آفرینشروش تعالیم قرآنمنابع آبروش تبیین حقایقرویش گیاهانمثالهای قرآنفواید بارانآثار ذکرحاکمیت اراده خدانشانه های قدرت خداعوامل عبرتمسؤولیت محمداختصاصات خدا
فرهنگ قرآن (مطالب آیه) (۴۹)
- خداوند، نازل کننده اب باران از اسمان+۸ آیه
- تشبیه زوالپذیری بهرهمندی از دنیا به زوالپذیری اب موجود در گیاهان+۱ آیه
- نقش اب در رویش و رشد گیاهان متنوّع+۱۲ آیه
- اسمان، مبدء نزول باران+۸ آیه
- ابرهای حامل باران، از ایههای خدا+۱۰ آیه
- فرو فرستادن باران از اسمان، از ایات الهی+۱۲ آیه
- رویش گیاهان از زمین در پی بارش باران، از ایات خدا+۵ آیه
- خداوند، نازلکننده باران از ابرها+۱ آیه
- مقتدر
- پراکنده شدن اشیا با وزش بادها، پرتوی از قدرت خداوند
- بادها دارای قدرت پراکندن اشیا+۱ آیه
- نزول باران و سرسبزی کره زمین، تجلّی اقتدار مطلق خداوند بر عالم
- ابرها، وسیله لازم برای نزول باران+۷ آیه
- باران، مایه رویش گیاهان در زمین+۱۰ آیه
- استفاده از تمثیل، از روشهای تربیتی قران+۳ آیه
- ناپایداری زندگی دنیا، مانند ناپایداری منافع اب باران+۲ آیه
- ناپایداری زندگی دنیا، مانند ناپایداری منافع اب باران+۲ آیه
- بیان مثال در قران کریم، برای شناخت قدرت و توانایی خداوند
- جهان افرینش در احاطه قدرت خداوند+۲ آیه
- رویش گیاهان به وسیله باران و تبدیل انان به خاشاک و پراکنده شدن ان به وسیله باد، جلوه ای از قدرت خداوند
- زندگی زودگذر دنیا شبیه و همانند خاشاکی در مسیر بادها
- توجّه به زندگی زودگذر دنیا، همانند خاشاکی در مسیر بادها، عامل هشدار و عبرت برای انسان
- پیامبر(صلی الله علیه واله)، وظیفه دار استفاده از تمثیل، برای بیان حقیقت زندگی دنیا
- سرخوشیهای ناپایدار حیات دنیا، مانند خشک شدن سریع گیاهان روییده بر اثر باران
- حیات دنیا، تحوّلات سریع و ناپایداری ان، جلوه ای از قدرت خداوند
- پیامبر(صلی الله علیه واله)، وظیفه دار استفاده از تمثیل، برای بیان حقیقت زندگی دنیا و ناپایداری ان
- پیامبر(صلی الله علیه واله)، وظیفه دار استفاده از تمثیل، برای بیان حقیقت زندگی دنیا و ناپایداری ان
- دنیا، گذرا و ناپایدار+۱ آیه
- توجّه به سرعت زوال زندگی دنیا، مایه پند و عبرت+۱ آیه
- خداوند، توانا بر اجرای هر کاری+۲ آیه
- همه اشیای جهان، در قبضه قدرت خداوند+۲ آیه
- پدیدار شدن حیات بر روی زمین و تحولات و زوال ان، جلوه ای از قدرت مطلقه خداوند
- پیدایش و کارایی مظاهر طبیعت، متکی به مشیّت خدا و جلوه هایی از قدرت الهی
- نزول باران، جلوه ای از قدرت مطلقه خداوند+۳ آیه
- نزول باران و سرسبزی کره زمین، تجلّی و جلوه ای از اقتدار و قدرتمندی خداوند بر عالم
- قدیر / اسماوصفات+۳ آیه
- زندگی زودگذر دنیا، همانند کاه و خاشاک کشتزارهای سرسبز پس از خشک شدن انها+۱ آیه
- نقش اساسی اب، در رونق و توسعه کشاورزی+۱۲ آیه
- بارندگی، از عوامل توسعه در کشاورزی+۱۲ آیه
- اب، از منابع کشاورزی+۱۲ آیه
- زمین، منبع کشاورزی+۸ آیه
- خداوند، افریننده گیاهان+۱۰ آیه
- در معرض زوال بودن حیات و زندگانی دنیا، همانند گیاهان ناپایدار+۱ آیه
- گیاهان سرسبز، در معرض خشک و خاشاک شدن+۴ آیه
- خشکیدن و خاشاک شدن سریع گیاهان، نمودی از زندگی ناپایدار دنیا+۱ آیه
- خداوند، منشا رشد گیاهان و مراحل مختلف ان+۷ آیه
- نزول باران، زمینه رویش گیاهان+۱۴ آیه
- «اضرِب»
- استفاده از تمثیل برای بیان حقیقت زندگی دنیا و ناپایداری ان رهنمود خدا به پیامبر صلی الله علیه و اله