سوره دخان(الدخان)، آیه ۱۶ · جزء ۲۵ · صفحه ۴۹۶
يَوْمَ نَبْطِشُ الْبَطْشَةَ الْكُبْرَىٰ إِنَّا مُنتَقِمُونَ
(ما از آنها انتقام میگیریم) در آن روز که آنها را با قدرت خواهیم گرفت؛ آری ما انتقام گیرندهایم!
معنی کلمات و عبارات
«یَوْمَ»: روز قیامت. روز جنگ بدر. «نَبْطِشُ»: (نگا: اعراف / شعراء / زخرف / . «الْبَطْشَةَ الْکُبْری»: یورش تند، حمله شدید. مراد مجازات سخت است. یادآوری: برخی از مفسّران، از آیه تا را درباره عذاب دنیوی قریشیان میدانند، ولی بهتر است این آیات را راجع به آخرت بدانیم. به دو دلیل: الف - قریشیان بعد از فتح مکّه، ایمان آوردند و بیشتر آنان سالها و سالها به عنوان سپاهیان اسلام در راه خدا شمشیر زدند و کشتند و کشته شدند. ب - مفاهیم این آیات با آیات بسیار دیگری که مربوط به آخرت است، همآوا و هممعنی است (نگا: انعام / - ، سبأ / ، ابراهیم / ).
نزول
سال ۴ بعثت(دوره مکی) بازپخش وحی در این سال
شأن نزول: شأن نزول آیات ۱۵ و ۱۶
و نیز ابن مسعود گوید: بعد از آن که از اثر نفرین پیامبر قحطى عظیمى بروز کرد. قریش نزد رسول خدا صلی الله علیه و آله آمدند و گفتند: یا محمد از خداى خود براى قوم مضر طلب آب بنماى زیرا نزدیک است هلاک و نابود شوند. پیامبر دعا کرد، قحطى و تشنگى از آنها برطرف شد. وقتى که خود را در رفاه دیدند به حالت اول برگشتند و این آیات نازل گردید. گویند: درخواست کننده رفع قحطى از پیامبر ابوسفیان بوده است.
صحیح بخارى. تفسیر روض الجنان.
نکات آیه
۱- قیامت، روزى مهیب و پرصولت «یوم نبطش البطشة الکبرى»
«بطش» (مصدر «نبطش») در اصل به معناى گرفتن با شدّت و صولت است و مراد از آن در آیه شریفه مؤاخذه و انتقام شدید و مهیب الهى است.
۲- انتقام اصلى خداوند از کفر پیشگان، موکول به روز قیامت «یوم نبطش البطشة الکبرى إنّا منتقمون»
مراد از «یوم» در آیه، ممکن است روز قیامت باشد.۳- جدى نگرفتن پیام هاى وحى و بازى انگاشتن حقایق، درپى دارنده کیفرى سخت و حتمى «بل هم فى شکّ یلعبون ... یوم نبطش البطشة الکبرى إنّا منتقمون»
۴- بلاها و سختى هاى دنیا، در مقایسه با دشوارى هاى قیامت، امرى اندک و ناچیز «یوم نبطش البطشة الکبرى»
در صورتى که آیه شریفه نظر به قیامت داشته باشد، تعبیر «البطشة الکبرى» مى نمایاند که مؤاخذه ها و بلاهاى دنیوى، هرچه باشند در مقابل مؤاخذه هاى اخروى کم و کوچک به شمار مى آیند.
۵- جنگ بدر، میدان انتقام الهى از مشرکان و ضربه اى سخت و شکننده بر جبهه شرک * «یوم نبطش البطشة الکبرى إنّا منتقمون»
طبق نظر مفسران، ممکن است این آیه نظر به جنگ بدر داشته باشد. این در صورتى است که عذاب ذکر شده در آیات پیشین را عذاب دنیوى بدانیم.
تفسیر (۹)
- تفسیر المیزان(علامه طباطبایی)
آیات ۱–۳۳ - تفسیر المیزان(علامه طباطبایی)
آیات ۹–۵۹ - برگزیده تفسیر نمونه(مکارم شیرازی)
آیه ۱۶ - تفسیر نور(محسن قرائتی)
آیه ۱۶ - نکتههای تفسیر نور
آیه ۱۶ - پیامهای تفسیر نور
آیه ۱۶ - تفسیر اثنی عشری(حسینی شاه عبدالعظیمی)
آیه ۱۶ - تفسیر روان جاوید
آیات ۱۲–۲۱ - تفسیر اطیب البیان(سید عبدالحسین طیب)
آیات ۱۵–۱۶
موضوعات
دستهبندی موضوعی
انتقام از مشرکان مکهاهمیت مشکلات اخرویشکست غزوه بدرمشکلات دنیویوقت انتقام از کافرانپوچ انگاری تعالیم وحیپوچ انگاری حقایقانتقام اخروی خداآثار غزوه بدرانتقامهای خداقصه غزوه بدرترسناکی قیامتمهلت به کافرانموجبات کیفرویژگیهای قیامتتاریخ صدر اسلام
فرهنگ قرآن (مطالب آیه) (۱۱)
- باطش
- انتقام خداوند از مشرکان در غزوه بدر
- انتقام خداوند از مشرکان در روز قیامت
- خبر غیبی خدا به موسی(علیه السلام)، برای هلاکت و غرق شدن فرعونیان+۲ آیه
- انتقام خداوند از مشرکان، در قیامت
- انتقام خداوند از مشرکان، در غزوه بدر
- انتقام خداوند از مشرکان، در قیامت
- عذاب و انتقام بسیار شدید خدا از کافران، در قیامت+۲ آیه
- انتقام گیری همراه با غضب خداوند از مشرکان، در قیامت
- عقوبت سخت، بازتاب مبتلا شدن به خشم خدا+۲ آیه
- قیامت، روز انتقام سخت خداوند