سوره رعد(الرعد)، آیه ۳ · جزء ۱۳ · صفحه ۲۴۹
وَ هُوَ الَّذِي مَدَّ الْأَرْضَ وَ جَعَلَ فِيهَا رَوَاسِيَ وَ أَنْهَاراً وَ مِنْ كُلِ الثَّمَرَاتِ جَعَلَ فِيهَا زَوْجَيْنِ اثْنَيْنِ يُغْشِي اللَّيْلَ النَّهَارَ إِنَ فِي ذٰلِكَ لَآيَاتٍ لِقَوْمٍ يَتَفَكَّرُونَ
و او کسی است که زمین را گسترد؛ و در آن کوهها و نهرهایی قرار داد؛ و در آن از تمام میوهها دو جفت آفرید؛ (پرده سیاه) شب را بر روز میپوشاند؛ در اینها آیاتی است برای گروهی که تفکر میکنند!
معنی کلمات و عبارات
«مَدَّ»: گسترانیده است. «رَوَاسِیَ»: جمع راسی و راسِیَة، کوههای ثابت و استوار. «زَوْجَیْنِ»: دو صِنف. دو نوع. «إِثْنَیْنِ»: دو تا. مراد نر و ماده است (نگا: هود / ، یس / ، رحمن / ، نجم / ). «یُغْشِی»: (نگا: اعراف / ).
نزول
سال ۱۸ بعثت(دوره مدنی) بازپخش وحی در این سال
در آن زمان چه میگذشت (۱۵ رویداد)
- اصلاح حکم فرزندخواندگی درباره زیدمرتبط با نزول
18 بعثت · مدینه - تحریم نهایی شرابمرتبط با نزول
18 بعثت · مدینه - نزول آیه حجاب پس از ولیمه زینبمرتبط با نزول
18 بعثت · مدینه - ماجرای افکمرتبط با نزول
18 بعثت · بنی المصطلق / مدینه - ماجرای لعان هلال بن امیهمرتبط با نزول
18 بعثت · مدینه - ازدواج با زینب بنت جحشمرتبط با نزول
18 بعثت · مدینه - ماجرای نزول تیمممرتبط با نزول
18 بعثت · بنی المصطلق / مدینه - ماجرای ظهارمرتبط با نزول
18 بعثت · مدینه - ماجرای بنیقریظه
18 بعثت · مدینه - غزوه بنیلحیان
18 بعثت · عسفان - غزوه ذیقرد
18 بعثت · ذیقرد - سریه ابوعبیده به ذیالقصه
18 بعثت · ذی القصه - سریه محمد بن مسلمه به ذیالقصه
18 بعثت · ذی القصه - سریه عکاشه به الغمر
18 بعثت · الغمر - غزوه بنیمصطلق
18 بعثت · مُریسیع
نکات آیه
۱- خداوند ، گسترنده زمین و قرار دهنده کوهها و رودها در دل آن «و هو الذى مدّ الأرض و جعل فیها روسى و أنهرًا»
«مدّ» به معناى گسترانیدن و پهن کردن است. «رواسى» (جمع راسیة) به معناى کوههاى استوار است.
۲- تغییر و تحول آسمانها و زمین از شکل آغازین خود * «رفع السموت ... مدّ الأرض»
ظاهر جمله «رفع السموت» این است که برافراشته شدن صفتى مى باشد که عارض بر آسمانها شده است ; یعنى، در ابتداى خلقتشان برافراشته نبودند، خداوند آنها را برافراشته کرد و نیز «مدّ الأرض» در این معنا ظهور دارد که زمین در آغاز گسترده نبود، خداوند آن را گسترانید.
۳- خداوند ، آفریننده گیاهان و میوه جات در زمین «و من کل الثمرت جعل فیها زوجین اثنین»
«ثمرات» (جمع ثمرة) به معناى میوه ها و نیز درختان است (برگرفته شده از قاموس المحیط).
۴- گیاهان و میوه جات هر یک داراى دو نوع نر و ماده «و من کل الثمرت جعل فیها زوجین اثنین»
«زوج» در لغت به معناى یک جفت و نیز به معناى یک تاى از یک جفت است. تثنیه آن (زوجین) به اعتبار معناى دوم است. بنابراین «زوجین» ; یعنى ، دو چیز که هر یک زوج و همتاى دیگرى است و «اثنین» تأکید براى زوجین است.
۵- خداوند ، پیوسته تاریکى شب را بر چهره روز مى پوشاند. «یغشى الّیل النهار»
«اغشاء» (مصدر یغشى) به معناى پوشانیدن و ساتر قرار دادن است. آوردن فعل «یغشى» به صیغه مضارع در مقابل آوردن «مدّ» و «جعل» به صیغه ماضى، براى رساندن استمرار پوشانیدن شب بر چهره روز است.
۶- زمین و گسترش آن ، کوههاى ثابت و استوار ، رودخانه ها ، گیاهان مزدوج و تداوم شب و روز ، از نشانه هاى خدا و از دلایل یکتایى او در تدبیر هستى است. «إن فى ذلک لأیت لقوم یتفکرون»
۷- تنها صاحبان فکر و اندیشه دلالت هستى (زمین ، کوهها ، نهرها و ...) را بر وجود خداوند و مدبّر بودن او درمى یابند. «إن فى ذلک لأیت لقوم یتفکرون»
۸- تفکّر در پدیده هاى عالم ، آدمى را به شناخت خدا و مدبّر بودن او بر هستى هدایت مى کند. «هو الذى مدّ الأرض ... إن فى ذلک لأیت لقوم یتفکرون»
۹- تفکر، ابزارى براى شناخت خداوند و پدیده هاى هستى منبع شناخت اوست. «هو الذى مدّ الأرض ... إن فى ذلک لأیت لقوم یتفکرون»
۱۰- پدیده هاى هستى حاوى نشانه هایى بر روز قیامت و رستاخیز انسانهاست. «إن فى ذلک لأیت لقوم یتفکرون»
برداشت فوق بر این اساس است که متعلق «آیات» به قرینه جمله «لعلکم بلقاء ربکم توقنون» در آیه قبل ، لقاى خدا و برپایى قیامت باشد.
۱۱- تفکر در پدیده هاى هستى ، زمینه ساز باور به لقاى خدا و برپایى قیامت است. «إن فى ذلک لأیت لقوم یتفکرون»
تفسیر (۹)
موضوعات
دستهبندی موضوعی
تداوم روزتداوم شبتغییر آسمان هاتغییر زمینجریان رودهاخالق گیاهانخداشناسی متفکرانزوجیت میوه هاشکل زمینمتفکران و آیات آفاقیمنشأ رودهااستتار روزاستقرار کوههاخالق میوه هامنشأ استقرار کوههاایمان به لقاءاللهتفکر در آفرینشمنشأ گسترش زمینتاریکی شبروش خدا شناسیزوجیت گیاهانگسترش زمیننقش آفرینشآثار تفکرتاریخ زمیندلایل قیامتخلقت آفرینشنشانه های توحید ربوبیزمینه خدا شناسیایمان به قیامتمنابع شناختابزار شناختزمینه ایمانتدبیر خداخالقیت خداافعال خدا
فرهنگ قرآن (مطالب آیه) (۹۶)
- خدا، قرار دهنده اب در زمین+۵ آیه
- خداوند، قراردهنده رودخانهها از منابع اب در روی زمین+۱ آیه
- ترغیب به اندیشه در زمین، کوهها و رودخانهها
- پیدایش نهرهای اب، زمینهای برای تفکّر
- گستردگی زمین، از نشانههای خدا+۴ آیه
- مستعد بودن زمین برای رویش گیاهان، از ایات خدا+۷ آیه
- شب، از ایات الهی
- تاریکی شب و پوشش چهره روز به وسیله ان، ایه خدا+۱ آیه
- قرار دادن کوهها برای ثبات زمین، از ایات خدا+۶ آیه
- امد و رفت شب و روز، از ایههای خدا+۶ آیه
- زوجیت گیاهان، نشانه خدا+۸ آیه
- زوج افریده شدن میوهها ومحصولات، ایه خدا
- وجود نهرهایی در روی زمین، نشانهای از قدرت خدا+۴ آیه
- خِرَدورزی، از لوازم بهره گرفتن از ایات خدا+۶ آیه
- پدیدهها و مظاهر طبیعت از ایات خداشناسی برای صاحبان خرد+۵ آیه
- نقش ایات و پدیدههای الهی در اصلاح اندیشه انسانها+۴ آیه
- ماد
- دوتایی و جفت قرار دادن گیاهان از سوی خداوند
- تعقّل و خردورزی، ابزار بهرهمندی از ایات الهی+۵ آیه
- تفکر و اندیشه، راهی برای خداشناسی+۷ آیه
- اندیشه و تفکّر، دارای ارزش و اهمّیّت و مورد ترغیب خداوند+۵ آیه
- گردش شب و روز، از نشانههای قدرت خداوند برای صاحبان عقل و اندیشه+۴ آیه
- افکنده شدن تاریکی شب بر چهره روز، قابل تامّل و اندیشه
- شب، از ایات الهی، برای صاحبان فکر و اندیشه
- گردش شب و روز، از نشانههای قدرت خداوند برای صاحبان عقل و اندیشه+۴ آیه
- طبیعت و تحولات ان، شایسته تامّل و اندیشه+۷ آیه
- استواری کوهها در زمین، شایسته تامّل و اندیشه+۱ آیه
- اندیشه و تامّل در زوجیّت گیاهان، راهی به سوی خداشناسی+۶ آیه
- رام و مسخّر بودن ماه، از ایههای خدا و شایسته تفکّر و اندیشه+۱ آیه
- گردش همیشگی ماه در مداری مشخص، نشانه خدا برای متفکّران+۱ آیه
- وجود دوگونه از هر میوه، نشانه خدا برای متفکّران
- نهرهای روی زمین، زمینهای برای تفکّر و اندیشه
- بهرهمندی متفکّران و اندیشهمندان از ایات الهی+۵ آیه
- خداوند، تدبیرکننده جهان افرینش و عوالم متعدّد ان+۸ آیه
- عرش الهی، مرکز تدبیر جهان افرینش+۲ آیه
- نیندیشیدن در جهان افرینش و پند نگرفتن از ان، مورد توبیخ خداوند+۳ آیه
- مطلوبیّت تفکّر و اندیشیدن، در حقایق+۸ آیه
- جواز خوردن از انواع میوه ها+۳ آیه
- خداوند، منشا پیدایش نهرها و رودها+۱ آیه
- خوردنیها، از ایات خدا، برای خردمندان+۳ آیه
- میوه های خوردنی، از ایات الهی+۴ آیه
- رنگ امیزیهای گوناگون خوردنیهای طبیعت، از ایات خداوند برای خردورزان+۱ آیه
- دعوت خدا به تعقّل و تفکّر در خوردنیها+۱ آیه
- میوه ها، از جمله خوردنیهای حلال برای انسان+۳ آیه
- افریده شدن زمین به صورت بستری گسترده و ارام برای اسایش انسانها+۴ آیه
- نهان شدن روز، با پوششی از شب+۳ آیه
- پوشیده شدن روز به وسیله شب، شایسته تفکّر
- نهان شدن روز با پوشش شب از ایات الهی و جلوه تدبیر الهی+۲ آیه
- استعداد زمین، برای رویش گیاهان+۷ آیه
- استقرار زمین و ثبات ان از فروپاشی، با نصب کوهها در ان+۶ آیه
- ترغیب و تشویق خدا، به اندیشه و مطالعه در زمین+۱ آیه
- گردش منظّم و دقیق شب و روز، نشانه حرکت زمین+۶ آیه
- گستردگی و پهناوری زمین، از سوی خدا+۳ آیه
- افرینش میوه ها به صورت زوج، از ایات الهی برای اندیشه مندان
- خداوند، افریننده همه گیاهان، به صورت زوج+۶ آیه
- زوجیّت گیاهان، نشانه خداوند+۸ آیه
- میوه ها، دارای جفت نر و ماده و افریده شده، به صورت زوج
- نشانه های توحید ربوبی در برپایی اسمانها با ستونهای نامریی، برای اندیشه مندان+۱ آیه
- امد و رفت شب و روز، از ایه های خدا و شایسته تفکّر+۴ آیه
- شب، مایه پوشش برای روز+۳ آیه
- شناختهای حسّی، منهای تعقّل و اندیشهورزی، بی ثمر در دستیابی به شناخت جهان هستی+۶ آیه
- تاریکی شب و پوشش چهره روز به وسیله ان، ایه خدا+۱ آیه
- شناخت خداوند از طریق ایات و نشانه های او در نظام هستی، نشانه خردمندی+۷ آیه
- بهره مندی از ایات خداوند، نشانه خردمندی+۴ آیه
- عقل، ابزاری برای شناخت ربوبیّت خدا+۱ آیه
- استعداد و قابلیّت زمین، برای ابادانی و عمران+۱۰ آیه
- عمران زمین، از رهگذر باغهای گوناگون+۳ آیه
- ابادانی و عمران زمین، از ایات خدا+۷ آیه
- کوهها، چون میخ استوار، مانع ارتعاشات زمین+۶ آیه
- افرینش و پیدایش کوهها، پس از پیدایش زمین+۳ آیه
- نقش کوهها در تامین اب مورد نیاز، برای بشر+۱ آیه
- نقش کوههای استوار، در ارامش، ثبات و تعادل زمین+۶ آیه
- قرار دادن و افرینش کوه برای ثبات زمین، از ایات و راههای شناخت خدا+۳ آیه
- گیاهان، دارای اقسام و انواع مختلف+۷ آیه
- تفکّر در رویش و تنوّع گیاهان و کیفیّت ثمردهی انها، زمینه ساز اعتقاد توحیدی+۳ آیه
- قانون زوجیّت، حاکم بر نظام نباتات و گیاهان+۵ آیه
- گیاهان، از منابع غذایی انسانها+۸ آیه
- سفارش به حق، از توصیههای مؤمنان به یکدیگر
- میوهها، از ایات خداوند+۷ آیه
- لزوم مطالعه و تحقیق در چگونگی ثمر دادن، رشد و رسیدن میوههای درختان+۲ آیه
- متنوّع بودن میوهها، از ایات الهی+۱ آیه
- خداوند، افریننده میوهجات در زمین+۳ آیه
- خلقت میوهها در کنار سایر اجزای نظام هستی، دلیل وجود توحید ربوبی
- ترغیب خداوند به مطالعه درباره چگونگی پیدایش میوهها+۳ آیه
- رویش درختان میوه از زمین، از ایات خدا و بایسته تفکّر و تامّل+۴ آیه
- سرما و گرما، عامل رشد و نموّ میوهها
- رویش میوهها، دلیل و نشانه توحید خداوند+۳ آیه
- نر و مادّه بودن، در هر صنفی از میوهها
- وجود زوجیّت در میوهجات
- خلقت نهرها، سزاوار تفکر انسانهای اندیشهمند
- خداوند، پدید اورنده نهرها
- پیدایش نهرها در زمین به اراده خدا+۲ آیه
- نهرهای جاری در زمین، زمینهای برای تفکر و اندیشه
- نهرها نشانههای قدرت خداوند+۴ آیه
- نهرها از نعمتهای الهی+۴ آیه
- نهرهایی در درون زمین، از ایات الهی و نشانه قدرت او+۵ آیه