سوره زخرف(الزخرف)، آیه ۳۶ · جزء ۲۵ · صفحه ۴۹۲
وَمَن يَعْشُ عَن ذِكْرِ الرَّحْمَٰنِ نُقَيِّضْ لَهُ شَيْطَانًا فَهُوَ لَهُ قَرِينٌ
و هر کس از یاد خدا رویگردان شود شیطان را به سراغ او میفرستیم پس همواره قرین اوست!
معنی کلمات و عبارات
«یَعْشُ»: غافل شود. رخ بتابد و روی بگرداند. کور شود. کمسو شود. «ذِکْرِ»: یاد. قرآن (نگا: آلعمران / ، اعراف / ، حجر / و . «ذِکْرِ الرَّحْمنِ»: قرآن خدا. خدا را یاد کردن. تذکیر و اندرز خدا. «نُقَیِّضْ»: آماده میسازیم. فراهم میآوریم. تهیّه میبینیم. (نگا: فصّلت / ) «قَرِینٌ»: همنشین. همدم.
نزول
سال ۵ بعثت(دوره مکی) بازپخش وحی در این سال
در آن زمان چه میگذشت (۳ رویداد)
نکات آیه
۱ - روى گردانان از یاد خدا، همواره تحت سلطه نیرویى شیطانى و اغواگراند. «و من یعش عن ذکر الرحمن نقیّض له شیطنًا»
۲ - همدمى با شیطان، کیفر الهى براى اعراض کنندگان از یاد او «و من یعش عن ذکر الرحمن نقیّض له شیطنًا»
۳ - یاد خداوند، ایمنى بخش انسان از سلطه شیطان و همدمى با او «و من یعش عن ذکر الرحمن نقیّض له شیطنًا فهو له قرین»
۴ - دلبستگى به تجملات زندگى دنیایى، عامل روى گردانى از یاد خدا است. «و إن کلّ ذلک لمّا متع الحیوة الدنیا ... و من یعش عن ذکرالرحمن»
۵ - تمامى موجودات هستى، حتى شیاطین، مسخر خدا و محکوم اراده اویند. «و من یعش عن ذکر الرحمن نقیّض له شیطنًا»
از این که خداوند، تسلط شیطان را بر غافلان از یاد خودش، به خود نسبت داده (نقیّض)، مطلب بالا استفاده مى شود.
۶ - ایمان آورندگان به قرآن و پیام وحى، ایمن از سلطه شیاطین «و من یعش عن ذکر الرحمن نقیّض له شیطنًا»
برداشت یاد شده بنابر این نکته است که مراد از «ذکر»، قرآن باشد. شاهد آن، آیات پیشین است که در مورد قرآن بود.
۷ - قرآن، مظهر و نمود کامل رحمت الهى براى انسان ها است. «و من یعش عن ذکر الرحمن»
تعبیر «ذکر رحمان» براى قرآن اشاره به آن دارد که آن، از سرچشمه نامتناهى رحمت الهى، نازل شده و در اختیار بشر قرار گرفته است.
۸ - گمراهى انسان و تسلط شیطان بر وى، نتیجه عملکرد تباه کننده خود او است. «و من یعش ... نقیّض له»
۹ - روى گردانان از یاد خدا و پیام وحى، هر یک گرفتار شیطان خاص خویش «و من یعش عن ذکر الرحمن نقیّض له شیطنًا فهو له قرین»
تکرار «له» ممکن است اشاره به این جهت داشته باشد که هر فردى، براى خود شیطانى خاص دارد.
تفسیر (۸)
روایات و احادیث
۱۰ - «عن أمیرالمؤمنین(ع): من تصدّى بالإثم أعشى عن ذکر اللّه تعالى و من ترک الأخذ عمّن أمر اللّه بطاعته قیّض له شیطاناً فهو له قرین; [منبع: بحارالأنوار، ج ۶۰، ص ۱۹۲; خصال صدوق، ج ۲- ، ص ۶۳۳ و ۶۳۴ حدیث اربعمأة.] از امیرالمؤمنین(ع) روایت شده: هر کس مرتکب گناه شود از یاد خدا روى گردان شده و کوردل مى گردد و کسى که ترک کند گرفتن [معارف دین] را از کسى که خداوند اطاعت او را فرمان داده است، خداوند شیطانى را براى او قرار مى هد که همدم او خواهد بود».
موضوعات
دستهبندی موضوعی
اغواپذیری معرضان ازخدازمینه همنشینی با شیطانموانع دوستی شیطاننشانه های رحمت قرآنهمنشینان شیطانکیفرمعرضان ازخدافضایل قرآنآثار دوستی با شیطانموانع سلطه شیطانتسخیر شیاطینعوامل سلطه شیطانفضایل مؤمنان به قرآنتسخیر موجوداتزمینه سلطه شیطانعوامل غفلت از خداآثار عصیانآثار ذکر خداآثار دنیاطلبیحاکمیت اراده خداعوامل گمراهیآثار گناهآثار عمل
فرهنگ قرآن (مطالب آیه) (۸۶)
- اعراض کنندگان از یاد خدا، ارزومند داشتن فاصلهای طولانی بین خود و شیطان در قیامت+۱ آیه
- ستمگران، ارزومند داشتن فاصلهای طولانی بین خود و شیطان در قیامت+۲ آیه
- حاضر شدن گمراهان نزد خدا و کشف حقایق در قیامت، سبب ارزومندی انان به داشتن فاصلهای طولانی با شیطان+۱ آیه
- اعراضکنندگان از یاد خدا، نااگاه به جهل و گمراهی خود+۱ آیه
- حسرت و تاسّف اعراضکنندگان از یاد خدا در دنیا، از همنشینی با شیطان+۱ آیه
- حسرت گمراهانِ غوطهور در جهل مرکّب در قیامت، به جهت همنشینی با شیطان+۱ آیه
- حسرت و تاسّف همنشینان با شیطان در قیامت، به سبب همنشینی با او+۱ آیه
- اعراض از یاد خدا، موجب حسرت، در قیامت+۱ آیه
- گمراهی و گرفتاری در دام شیطان، موجب حسرت در قیامت+۱ آیه
- همنشینی با شیطان، موجب حسرت و تاسّف، در قیامت+۱ آیه
- بیزاری اعراضکنندگان از یاد خدا، نسبت به شیطان، در زمان حشر+۱ آیه
- قابل رؤیت بودن شیاطین برای اعراضکنندگان از یاد خدا، در زمان حشر+۱ آیه
- حشر شیاطین همراه با اعراضکنندگان یاد خدا، در قیامت+۱ آیه
- اظهار نفرت اعراضکنندگان از یاد خدا، از شیاطین، در زمان حشر و ارزوی دوری از انان، همچون دور بودن مشرق از مغرب+۱ آیه
- نامیمونی و بدی دوستی با شیطان+۲ آیه
- اعراض کنندگان از ذکر خدا، در پندار هدایت یافتگی، به واسطه تسلّط شیطان بر انان+۱ آیه
- تسلّط شیاطین بر انسان، موجب اعراض وی از یاد خدا+۲ آیه
- اعراض از ذکر خدای رحمان، موجب ظلم به خویشتن+۱ آیه
- اعراض از ذکر خدا، باعث از دست دادن زمینه های هدایت پذیری+۱ آیه
- مال اندوزی، زمینه ساز اعراض از ذکر خدا+۱ آیه
- اشتراک با شیاطین در عذاب، کیفر اعراض از ذکر خدا+۲ آیه
- اعراض و رویگردانی از ذکر خدا، موجب استحقاق کیفر دنیایی+۱ آیه
- همدمی با شیطان در قیامت، کیفر اعراض از ذکر خداوند+۱ آیه
- خداوند، دارای رحمتی عام و گسترده
- رویگردانی از یاد خدا، مانع بهره جستن از پیام رسول اکرم(صلی الله علیه واله) به وسیله نیروی شنوایی+۱ آیه
- گمراهی، مانع تاثیر سخن پیامبر(صلی الله علیه واله) بر شنوایی انسان+۱ آیه
- شیطان، جلوه دهنده گمراهی به صورت راه هدایت+۱ آیه
- شیطان، عامل گمراهی و محرومیّت انسانها، از هدایت و راه مستقیم الهی+۱ آیه
- شیطان، تزیین گر گمراهی و جلوه دهنده ان به صورت راه هدایت+۱ آیه
- کثرت شیاطین، در جهان هستی+۳ آیه
- شیطان، موجودی مختار و دارای تکلیف+۶ آیه
- حشر شیاطین، همراه با اعراض کنندگان یاد خدا، در قیامت+۱ آیه
- اظهار نفرت اعراض کنندگان یاد خدا، از شیاطین و ارزوی دوری از انان، به فاصله مشرق تا مغرب، پس از حشر و برپایی قیامت+۱ آیه
- اظهار نفرت گمراهان، از شیطان وسوسه گر، در قیامت+۲ آیه
- شیاطین، مانع هدایت انسانهای غافل از یاد خدا+۱ آیه
- شیطان و همنشینان وی، دارای سرنوشت و کیفری مشترک+۳ آیه
- اظهار نفرت گمراهان، از شیطان، در صحنه قیامت+۱ آیه
- شیطان، دوست و همنشینی شوم برای انسان+۲ آیه
- نداشتن رفاقت و همنشینی با شیطان، ارزوی اخرتی اعراض کنندگان از یاد خدا+۱ آیه
- تنفّر عمیق از شیطان در قیامت، عاقبت همدمی شیطان با انسان+۲ آیه
- ظلم به خویشتن، از اثار همدمی شیطان با انسان+۱ آیه
- بازداشته شدن از راه حق، نتیجه همدمی شیطان با انسان+۱ آیه
- همدمی و همنشینی شیطان با انسان، نتیجه اعراض از یاد خدا
- یاد خدا، ایمنی بخش انسان، از همدمی و دوستی شیطان
- عذاب الهی، کیفر همنشینی و همدمی با شیطان+۳ آیه
- اعراض از یاد خداوند، بارزترین نشانه گمراهی+۳ آیه
- اظهار نفرت گمراهان، از شیاطین و وسوسه گران خویش+۱ آیه
- حشر گمراهان، به همراه شیاطین اغواگر انها، در قیامت+۲ آیه
- شیطان، جلوه دهنده گمراهی به جای راه هدایت+۲ آیه
- گمراهان در قیامت، ارزومند دوری و عدم همنشینی با شیاطین اغواگر خود+۲ آیه
- پندار هدایت یافتگی ضلالت پیشگان، نتیجه سلطه شیاطین بر انها+۱ آیه
- حشر گمراهان به همراه شیاطین اغواگر انها، در قیامت+۲ آیه
- قیامت، عرصه حضور انسانهای گمراه و عوامل شیطانی گمراه کننده انان نزد خدا+۲ آیه
- مشترک بودن اضلالگران و گمراهان، در عذاب+۳ آیه
- مشاهده شیاطین در قیامت و همنشینی با انان، باعث عذاب گمراهان+۲ آیه
- رویارویی و گفتگوی گمراهان و گمراهگران، در قیامت+۱ آیه
- شیطان، از عوامل گمراهی انسانها+۳ آیه
- اعراض کنندگان از قران و ایات الهی، ستمکارترین مردمان+۶ آیه
- خدافراموشی و رویگرداندن از یاد او، مصداق ظلم و ستم+۱ آیه
- رویگردانی از قران، رفتاری ظالمانه+۵ آیه
- تکذیب قران و ساختگی خواندن ان، در اوج بیدادگری+۲ آیه
- گمان اعراض کنندگان از یاد خدای رحمان، به هدایت یافتگی خویش+۱ آیه
- پذیرش ولایت شیطان، موجب ضلالت گمراهان و پیدایش گمان هدایت یافتگی خویش+۲ آیه
- قران، مایه پند و عبرت+۱ آیه
- اشتراک اشخاص کافر و رویگردان از خدا با شیاطین همنشین خود در عذاب قیامت+۳ آیه
- اعراض از یاد خدا، درپی دارنده کیفر همنشینی با شیطان
- غفلت از خدا، موجب همراه شدن شیطان با انسان+۱ آیه
- ذکر الرحمن، از اسمای قران
- اعراض از قران، موجب قرار گرفتن در زمره ظالم ترین افراد+۶ آیه
- رویگردانان از یاد خدای رحمان، در ارزوی دور بودنشان در قیامت، از همنشینی شیطان، به سان دور بودن مشرق از مغرب+۱ آیه
- تاثیر منفی معاشرت با دوستان ناباب در انسان+۵ آیه
- معاشرت با افراد و دوستان بد در پی دارنده ضلالت و گمراهی انسان+۶ آیه
- ندامت و پشیمانی انسانها در قیامت از معاشرت و همدمی با دوستان ناباب+۳ آیه
- اعراض از یاد خداوند موجب رفیق و همراه شدن با شیطان و عامل ندامت در قیامت+۱ آیه
- همنشینی با شیطان، از عوامل ندامت در قیامت+۱ آیه
- پشیمانی اعراضکنندگان از یاد خدا در قیامت، از همنشینی خود با شیطان+۱ آیه
- سودمند نبودن پشیمانی اعراضکنندگان از یاد خدا، در قیامت در بیزاری جستن از روابط خود با شیطان+۲ آیه
- همنشینان شیطان، افرادی نادم و پشیمان، در قیامت+۱ آیه
- قیامت، زمان و وقت ظهور و بروز ندامتها و پشیمانی انسانها+۴ آیه
- شیطان، عامل وسوسه و اغوا+۶ آیه
- پندار خداگریزان، از هدایت یافتگی خود+۱ آیه
- انسانهای رویگردان از ذکر خدا، فاقد زمینههای هدایت و قابلیت راه یابی به حق+۲ آیه
- ذکر و یاد خدا، راهبر ادمی به سعادت و هدایت واقعی+۳ آیه
- اعراض و رویگردانی از ذکر خدا، مانع هدایت+۴ آیه
- شیطان، از موانع هدایت انسانها+۱ آیه
- غفلت از ذکر خدا، موجب منع هدایت و راه یابی به حق+۱ آیه