سوره زخرف(الزخرف)، آیه ۳۷ · جزء ۲۵ · صفحه ۴۹۲
وَإِنَّهُمْ لَيَصُدُّونَهُمْ عَنِ السَّبِيلِ وَيَحْسَبُونَ أَنَّهُم مُّهْتَدُونَ
و آنها [= شیاطین] این گروه را از راه خدا بازمیدارند، در حالی که گمان میکنند هدایتیافتگان حقیقی آنها هستند!
معنی کلمات و عبارات
«إِنَّهُمْ»: مرجع (هُمْ) شیاطین است. اگرچه در آیه پیشین به صورت (شَیْطاناً) و مفرد آمده است، در واقع معنی جمعی دارد. «لَیَصُدُّونَهُمْ»: شیاطین کفّار را باز میدارند. یعنی زشتیها را در نظرشان زیبا، بیراهه را شاهراه، گمراهی را هدایت، حرام را حلال، و بالاخره نادرست را درست جلوه میدهند و ایشان را از راه به در میکنند. «یَحْسَبُونَ أَنَّهُمْ مُهْتَدُونَ»: (نگا: اعراف / ، کهف / - .
نزول
سال ۵ بعثت(دوره مکی) بازپخش وحی در این سال
در آن زمان چه میگذشت (۳ رویداد)
نکات آیه
۱ - شیاطین، مانع بازگشت انسان هاى غافل از یاد خدا به راه حق «و إنّهم لیصدّونهم عن السبیل»
۲ - یاد خدا، راه رسیدن انسان به کمال واقعى است. «و من یعش عن ذکر الرحمن ... لیصدّونهم عن السبیل»
«الف و لام» در «السبیل» آن را بر «ذکر الرحمان» - در آیه قبل - منطبق ساخته است.
۳ - قرآن، راه حرکت انسان به سوى خداوند است. «و من یعش عن ذکر الرحمن ... لیصدّونهم عن السبیل»
با توجه به توضیح برداشت قبل و این که مراد از «ذکر الرحمان» قرآن باشد، مطلب یاد شده به دست مى آید.
۴ - خداجویى، گرایش فطرى در نهاد هر انسان است. «و إنّهم لیصدّونهم عن السبیل»
از این مطلب که شیاطین مانع بازگشت اعراض کنندگان از یاد خدا هستند، استفاده مى شود که انسان ها - حتى غافلان و حق گریزان - زمینه و تمایل به روى آوردن به سوى خدا را دارند.
۵ - خداگریزان، بر اثر نادانى و گمراهى، خود را هدایت یافته و راه جسته مى پندارند. «و یحسبون أنّهم مهتدون»
۶ - احساس هدایت یافتگى در اوج گمراهى، نتیجه سلطه طولانى و همواره شیاطین بر خداگریزان است. «و إنّهم لیصدّونهم ... و یحسبون أنّهم مهتدون»
از فعل مضارع «یصدّون» - که دال بر استمرار است - و نیز ارتباط «لیصدّونهم...» با «یحسبون...»، مطلب بالا استفاده مى شود.
۷ - بازدارندگان انسان از راه حق و سدکنندگان مسیر هدایت، شیطان اند. «نقیّض له شیطنًا ... و إنّهم لیصدّونهم»
۸ - یاد خدا، راهبر آدمى به سعادت و هدایت واقعى است. «و من یعش عن ذکر الرحمن ... لیصدّونهم عن السبیل و یحسبون أنّهم مهتدون»
ذکر «یحسبون أنّهم مهتدون» تعریضى به آن دارد که خداگریزان از هدایت به دورند. در نتیجه به قرینه مقابله استفاده مى شود که یادکنندگان خدا به هدایت دست مى یابند.
۹ - شیطان، جلوه دهنده گمراهى به عنوان راه هدایت «و إنّهم لیصدّونهم عن السبیل و یحسبون أنّهم مهتدون»
ذکر پندار هدایت یافتگى، مبین این نکته است که شیطان افرادى این چنین را با وعده هدایت و رستگارى مى فریبد و باطل را در شکل واقعى آن به ایشان نمى نمایاند.
۱۰ - شمار شیاطین، بسیار و متنوع به گوناگونى گمراهى ها و متعدد به تعدد گمراهان «نقیّض له شیطنًا ... و إنّهم لیصدّونهم عن السبیل»
تفسیر (۱۰)
- تفسیر المیزان(علامه طباطبایی)
آیات ۱۵–۴۵ - تفسیر المیزان(علامه طباطبایی)
آیات ۲۶–۴۵ - تفسیر المیزان(علامه طباطبایی)
آیات ۲۶–۵۶ - برگزیده تفسیر نمونه(مکارم شیرازی)
آیه ۳۷ - تفسیر نور(محسن قرائتی)
آیه ۳۷ - نکتههای تفسیر نور
آیه ۳۷ - پیامهای تفسیر نور
آیه ۳۷ - تفسیر اثنی عشری(حسینی شاه عبدالعظیمی)
آیه ۳۷ - تفسیر روان جاوید
آیات ۳۶–۴۰ - تفسیر اطیب البیان(سید عبدالحسین طیب)
آیه ۳۷
موضوعات
دستهبندی موضوعی
جهل معرضان ازخداشیطنت مانعان از سبیل اللهمانعان از ذکر خدامانعان از هدایتمدعیان هدایتگمراهی مدعیان هدایتگمراهی معرضان ازخداتنوع شیاطینکثرت شیاطینآثار سلطه شیطانابزار تقرببینش معرضان ازخداروش سلوکفطرت خداجوییاغواگری شیطانفطریات انسانعوامل تکاملنقش شیطانآثار ذکر خداعوامل سعادتعوامل هدایتنقش قرآن
فرهنگ قرآن (مطالب آیه) (۳۵)
- اعراضکنندگان از یاد خدا، نااگاه به جهل و گمراهی خود+۱ آیه
- اعراض کنندگان از ذکر خدا، در پندار هدایت یافتگی، به واسطه تسلّط شیطان بر انان+۱ آیه
- تسلّط شیاطین بر انسان، موجب اعراض وی از یاد خدا+۲ آیه
- شیاطین، مانع پیمودن راه خدا برای انسان
- دین خداوند، از موارد سبیل الله+۴ آیه
- دین خداوند، از موارد سبیل الله+۴ آیه
- راه بهشت، از موارد سبیل الله
- سطحی بودن شناختهای مبتنی بر حدس و گمان و تخیّل+۲ آیه
- شیطان، جلوه دهنده گمراهی به صورت راه هدایت+۱ آیه
- شیطان، عامل گمراهی و محرومیّت انسانها، از هدایت و راه مستقیم الهی+۲ آیه
- شیطان، تزیین گر گمراهی و جلوه دهنده ان به صورت راه هدایت+۱ آیه
- شیطان، موجودی مختار و دارای تکلیف+۶ آیه
- اظهار نفرت گمراهان، از شیطان وسوسه گر، در قیامت+۲ آیه
- شیاطین، مانع هدایت انسانهای غافل از یاد خدا+۱ آیه
- بازداشته شدن از راه حق، نتیجه همدمی شیطان با انسان+۱ آیه
- حشر گمراهان، به همراه شیاطین اغواگر انها، در قیامت+۲ آیه
- شیطان، جلوه دهنده گمراهی به جای راه هدایت+۲ آیه
- گمراهان در قیامت، ارزومند دوری و عدم همنشینی با شیاطین اغواگر خود+۲ آیه
- پندار هدایت یافتگی ضلالت پیشگان، نتیجه سلطه شیاطین بر انها+۱ آیه
- حشر گمراهان به همراه شیاطین اغواگر انها، در قیامت+۲ آیه
- قیامت، عرصه حضور انسانهای گمراه و عوامل شیطانی گمراه کننده انان نزد خدا+۲ آیه
- مشترک بودن اضلالگران و گمراهان، در عذاب+۳ آیه
- مشاهده شیاطین در قیامت و همنشینی با انان، باعث عذاب گمراهان+۲ آیه
- شیطان، از عوامل گمراهی انسانها+۴ آیه
- گمان اعراض کنندگان از یاد خدای رحمان، به هدایت یافتگی خویش+۱ آیه
- پذیرش ولایت شیطان، موجب ضلالت گمراهان و پیدایش گمان هدایت یافتگی خویش+۲ آیه
- اشتراک اشخاص کافر و رویگردان از خدا با شیاطین همنشین خود در عذاب قیامت+۳ آیه
- غفلت از خدا، موجب همراه شدن شیطان با انسان+۱ آیه
- شیطان، عامل وسوسه و اغوا+۵ آیه
- پندار خداگریزان، از هدایت یافتگی خود+۲ آیه
- انسانهای رویگردان از ذکر خدا، فاقد زمینههای هدایت و قابلیت راه یابی به حق+۲ آیه
- ذکر و یاد خدا، راهبر ادمی به سعادت و هدایت واقعی+۳ آیه
- اعراض و رویگردانی از ذکر خدا، مانع هدایت+۴ آیه
- شیطان، از موانع هدایت انسانها+۱ آیه
- غفلت از ذکر خدا، موجب منع هدایت و راه یابی به حق+۱ آیه