سوره فتح(الفتح)، آیه ۲۴ · جزء ۲۶ · صفحه ۵۱۴
وَهُوَ الَّذِي كَفَّ أَيْدِيَهُمْ عَنكُمْ وَأَيْدِيَكُمْ عَنْهُم بِبَطْنِ مَكَّةَ مِن بَعْدِ أَنْ أَظْفَرَكُمْ عَلَيْهِمْ وَكَانَ اللَّهُ بِمَا تَعْمَلُونَ بَصِيرًا
او کسی است که دست آنها را از شما، و دست شما را از آنان در دل مکّه کوتاه کرد، بعد از آنکه شما را بر آنها پیروز ساخت؛ و خداوند به آنچه انجام میدهید بیناست!
معنی کلمات و عبارات
«بَطْنِ مَکَّةَ»: وسط مکه. درون مکه. مراد سرزمین حدیبیه است که نزدیک مکه است. «أَظْفَرَکُمْ»: شما را پیروز گرداند.
نزول
سال ۱۹ بعثت(دوره مدنی) بازپخش وحی در این سال
در آن زمان چه میگذشت (۱۴ رویداد)
- فتح مکهمرتبط با نزول
۸ هجرت · مکه - ماجرای ابوبصیر
19 بعثت · ساحل دریای سرخ - فتح خیبر
19 بعثت · خیبر - سریه عبدالرحمن بن عوف به دومةالجندل
19 بعثت · دومةالجندل - سریه عبدالله بن رواحه به خیبر
19 بعثت · خیبر - سریه ابوبکر به فزاره
19 بعثت · فزاره - سریه ابوقتاده به خضره
19 بعثت · خضره - سریه علی به فدک
19 بعثت · فدک - سریه بشیر بن سعد به فدک
19 بعثت · فدک - سریه غالب بن عبدالله به الکدید
19 بعثت · الکدید - غزوه وادیالقری
19 بعثت · وادیالقری - ارسال نامه به پادشاهان و سران
19 بعثت · مدینه - بیعت رضوان
19 بعثت · حدیبیه - بازگشت جعفر از حبشه
19 بعثت · مدینه / خیبر
نکات آیه
۱ - رخداد صلح حدیبیه و باز نشدن دست مکیان و مؤمنان علیه یکدیگر، تنها به تدبیر و اراده الهى «و هو الذى کفّ أیدیهم عنکم و أیدیکم عنهم ببطن مکّة»
۲ - منت نهادن خداوند بر مؤمنان، به خاطر مصون ماندن از گزند مشرکان، با وجود حضور در قلب سرزمین آنان «و هو الذى کفّ أیدیهم عنکم ... ببطن مکّة»
مراد از «بطن مکّة» محل صلح حدیبیه است که سرزمینى نزدیک به مکّه مى باشد.
۳ - مصون ماندن مؤمنان از گزند اهل مکّه در جریان حدیبیه، نمودى از سنت الهى در یارى اهل ایمان «سنّة اللّه ... و هو الذى کفّ أیدیهم عنکم و أیدیکم عنهم ببطن مکّة»
۴ - درگیر نشدن مؤمنان و مکیان با یکدیگر در «عمرة القضا»، نعمتى مهم براى اهل ایمان * «و هو الذى کفّ أیدیهم عنکم و أیدیکم عنهم ببطن مکّة»
برداشت بالا بدان احتمال است که تعبیر «ببطن مکّة» اشاره به «عمرة القضا» داشته باشد که مسلمانان پس از پیروزى حدیبیه براساس قرارداد، سال بعد به شهر مکه وارد شدند و با آرامش کامل، مناسک عمره را به جا آوردند.
۵ - ورود مسلمانان به سرزمین مکه و آسیب ندیدن از ناحیه دشمن، ظفرى الهى براى ایشان «و هو الذى کفّ ... من بعد أن أظفرکم علیهم»
۶ - رخ دادن درگیرى هایى منتهى به پیروزى مؤمنان بر مکیان، قبل از انعقاد صلح حدیبیه * «من بعد أن أظفرکم علیهم»
در صورتى که مراد از «بطن مکّة» سرزمین حدیبیه باشد; احتمال مى رود که تعبیر «من بعد أن أظفر» بیانگر درگیرى هاى محدودى باشد که قبل از انعقاد صلح حدیبیه، میان کافران و مؤمنان صورت گرفت و به پیروزى مؤمنان منتهى گردید.
۷ - اهمیت آرامش و امنیت شهر مکه و مخدوش نشدن آن، با درگیرى مؤمنان و مکیان * «و هو الذى کفّ أیدیهم عنکم و أیدیکم عنهم ببطن مکّة»
برداشت یاد شده بدان احتمال است که آیه شریفه در عین امتنان بر مؤمنان، اشاره اى داشته باشد به حرمت سرزمین مکه و این که خداوند نخواسته است با درگیرى مؤمنان و مشرکان، این حرمت شکسته شود.
۸ - لزوم توجه مؤمنان به الهى بودن تمامى پیروزى ها و پیشرفت هاى آنان «و هو الذى کفّ أیدیهم عنکم»
خداوند در این آیه و آیات پیشین پیروزى ها و موفقیت هاى مؤمنان را به خود نسبت داده است. بنابراین مؤمنان باید پیروزى ها را از خدا بدانند.
۹ - اعمال انسان ها، در معرض دید و نظارت عمیق خداوند «و کان اللّه بما تعملون بصیرًا»
۱۰ - امدادهاى الهى در حق مؤمنان، پاداشى به عملکرد شایسته آنان در جریان حدیبیه* «و کان اللّه بما تعملون بصیرًا»
ارتباط «کان اللّه...» با صدر آیه، نتیجه مى دهد که الطاف الهى در حق اهل ایمان، از آن جهت صورت گرفته است که خداوند بر اعمال گذشته آنان، نظارت عمیق داشته و ایشان را شایسته آن موهبت ها دانسته است.
تفسیر (۱۰)
- تفسیر المیزان(علامه طباطبایی)
آیات ۱۱–۲۸ - تفسیر المیزان(علامه طباطبایی)
آیات ۱۸–۲۸ - تفسیر المیزان(علامه طباطبایی)
آیات ۱۸–۲۹ - برگزیده تفسیر نمونه(مکارم شیرازی)
آیه ۲۴ - تفسیر نور(محسن قرائتی)
آیه ۲۴ - نکتههای تفسیر نور
آیه ۲۴ - پیامهای تفسیر نور
آیه ۲۴ - تفسیر اثنی عشری(حسینی شاه عبدالعظیمی)
آیه ۲۴ - تفسیر روان جاوید
آیات ۲۱–۲۵ - تفسیر اطیب البیان(سید عبدالحسین طیب)
آیه ۲۴
موضوعات
دستهبندی موضوعی
اهمیت امنیت مکهجهاد با اهل مکهشکست اهل مکهمصونیت از مشرکانمصونیت از مشرکان مکهممانعت از جنگ با مشرکان مکهمنشأ موفقیت مؤمناننعمت صلح با اهل مکهورود مؤمنان به مکهمنشأ امنیت مؤمنانقصه عمرة القضامنشأ صلح حدیبیهمنت بر مؤمنانمنشأ پیروزی مؤمنانامنیت مؤمناننعمتهای مؤمنانسنت امدادقصه صلح حدیبیهناظران عملامتنان خداپیروزی مؤمنانامداد به مؤمنانآثار امدادهای خداآثار تدبیر خداامدادهای خدانظارت خداپاداش مؤمنانپاداشهای خداآثار اراده خدامسؤولیت مؤمنانسنتهای خداافعال خداتاریخ صدر اسلام
فرهنگ قرآن (مطالب آیه) (۳۲)
- قرارداد اتشبس بین پیامبر(صلی الله علیه واله) و مشرکان مکّه در حدیبیّه+۱ آیه
- حمایت خدا از مسلمانان صدر اسلام با بازداشتن کافران و دشمنان دین از ازار رساندن به انان+۲ آیه
- مُظْفِر
- مؤمنان، برخوردار از یاری خداوند
- پیروزی بر دشمن، از اثار امدادهای الهی+۳ آیه
- مصون ماندن مؤمنان از گزند اهل مکّه در جریان حدیبیّه، نمودی از سنّت الهی در یاری اهل ایمان
- بصیر / اسماوصفات+۱ آیه
- پیروزی مسلمانان بر دشمنان خود، در صلح حدیبیّه
- خداوند، منشا صلح در حدیبیّه میان مسلمانان و مشرکان مکّه و تبدیل ان به یک پیروزی مهم برای مسلمانان+۱ آیه
- خداوند، منشا هر پیروزی+۳ آیه
- جهاد در راه خدا، مایه مصونیّت جامعه اسلامی از تعرّض کافران+۲ آیه
- نقش بارز صلح حدیبیّه، در کوتاه شدن دست دشمنان، از ضربه زدن به مسلمانان+۱ آیه
- مصون ماندن مؤمنان، از گزند اهل مکّه، در ماجرای صلح حدیبیّه، نمودی از سنّت الهی در یاری اهل ایمان+۱ آیه
- مصون ماندن مسلمانان حاضر در حدیبیّه، از گزند اهل مکّه، در ماجرای صلح حدیبیّه+۱ آیه
- صلح حدیبیّه و باز نشدن دست مکّیان و مؤمنان علیه یکدیگر، تنها به تدبیر و اراده الهی
- صلح حدیبیّه و پیامدهای مثبت ان، تحت اراده و حمایت الهی+۱ آیه
- دست نگهداشتن، کنایه از عدم تجاوز و تعدّی+۲ آیه
- شکست مشرکان در حدیبیّه و ناکامی انان، در توطیه علیه پیامبر(صلی الله علیه واله) و مسلمانان
- شکست مشرکان در حدیبیّه، و ناکامی انان، در توطیه علیه پیامبر(صلی الله علیه واله) و مسلمانان
- صلح حدیبیّه، زمینه ساز شکست مشرکان و ناکامی انان
- مصون ماندن صحابه حاضر در حدیبیّه، از گزند اهل مکّه در ماجرای صلح حدیبیّه
- خداوند، اگاه به تمامی اعمال خوب و بد انسانها+۱ آیه
- رخداد صلح حدیبیّه و اجرای عمره القضای مسلمانان در سال بعد، تدبیر عالمانه خداوند و دارای اسراری نهفته برای مؤمنان+۱ آیه
- اگاهی خداوند به اعمال انسانها+۱ آیه
- اعمال انسانها، تحت نظارت و اگاهی کامل خداوند
- شکست قریش در حدیبیه و ناکامی انان از توطیه علیه پیامبر(صلی الله علیه واله) و مؤمنان+۱ آیه
- قرارداد اتشبس بین مشرکان و پیامبر صلی الله علیه و اله در حدیبیّه+۱ آیه
- در امان بودن مسلمانان از گزند اهل مکّه، در جریان حدیبیّه، نمودی از سنّت الهی در یاری اهل ایمان
- امدادهای الهی، موجب تقویت روحیّه مسلمانان در جهاد+۳ آیه
- مُظْفِر/ اسماوصفات
- جلوگیری از درگیری مؤمنان و مکّیان در فتح مکّه، نمودار اهمیت امنیت ان شهر به فرمان خداوند
- منّت نهادن خداوند بر مؤمنان، به سبب مصون ماندن از گزندِ مشرکان، با وجود حضور در قلب سرزمین انان