سوره مزمل(المزمل)، آیه ۱۰ · جزء ۲۹ · صفحه ۵۷۴
وَاصْبِرْ عَلَىٰ مَا يَقُولُونَ وَاهْجُرْهُمْ هَجْرًا جَمِيلًا
و در برابر آنچه (دشمنان) میگویند شکیبا باش و بطرزی شایسته از آنان دوری گزین!
معنی کلمات و عبارات
«مَا یَقُولُونَ»: مراد یاوهسرائیهای کافران و مشرکان است. «أُهْجُرْهُمْ»: به ترک ایشان بگوی. از آنان دوری کن. «هَجْراً جَمِیلاً»: دوری و رویگردانی زیبا و پسندیده. یعنی در مسیر دعوت گاهی لازم است به گونه محترمانه و شایسته، از بدگوئی دشمنان رویگردان شد، و بدون عتاب و انتقام موقّتاً به ترک ایشان گفت.
نزول
سال ۴ بعثت(دوره مکی) بازپخش وحی در این سال
نکات آیه
۱ - سعه صدر، صبر و خویشتن دارى در برابر سخنان ناشایست، توصیه خداوند به پیامبر(ص) «و اصبر على ما یقولون»
۲ - پیامبر(ص)، در دوره نخست رسالت خویش، با گفته هاى نابجا و تبلیغات سوء دشمنان روبه رو بود. «و اصبر على ما یقولون»
۳ - تبلیغ دین و تشکیل جامعه اسلامى، درپى دارنده سخنان ناروا و تبلیغات سوء دشمنان و مخالفان دین «و اصبر على ما یقولون»
۴ - دورى گزیدن شایسته از مخالفان بدگو و بى اعتنایى مناسب به آنان، توصیه خداوند به پیامبر(ص) «و اهجرهم هجرًا جمیلاً»
۵ - پیامبر(ص) در مرحله نخست بعثت (در مکه)، از هرگونه تعرّض به دشمنان بدگو (پاسخ گفتن به بدگویى هاى آنان و مقابله به مثل) منع شد. «و اهجرهم هجرًا جمیلاً»
آیه بعد (ذرنى و المکذّبین...) شاهد این است که این «هجر»، به معناى عدم تعرض و مقابله به مثل نکردن است.
۶ - خوددارى از تعرّض به مخالفان بدگو (مقابله به مثل و پاسخ گویى به آنان) در مرحله آغازین کار هدایت و تبلیغ دین، امرى سزاوار و بایسته «و اهجرهم هجرًا جمیلاً»
۷ - ترویج دین و گسترش دین دارى در جامعه، مستلزم سعه صدر، صبر و خویشتن دارى است. «و اصبر ... و اهجرهم هجرًا جمیلاً»
۸ - ایمان به کارساز بودن خداوند و توکّل به او، هموارکننده راه صبر و شکیبایى در برابر مشکلات و سختى ها است. «فاتّخذه وکیلاً . و اصبر ... و اهجرهم هجرًا جمیلاً»
«واصبر» عطف بر «فاتّخذوه وکیلاً» است. این عطف مى تواند به این مناسبت باشد که اتکال به خدا، موجب تقویت روح صبر و مقاومت در انسان مى شود.
۹ - مؤمنان، مى توانند با دو شیوه در برابر مخالفان بدگو موضع گیرى کنند: حفظ ارتباط و تحمل پیامدهاى سخت آن; دورى کردن از آنان همراه با اقدام براى هدایت آنان. «و اصبر على ما یقولون و اهجرهم هجرًا جمیلاً»
توصیه به «صبر» اشاره به حفظ ارتباط با مخالفان و تحمل سختى هاى آن دارد و «دورى کردن» ناظر به قطع ارتباط با آنان در عین تلاش براى هدایت آنان است; زیرا هیچ گاه تکلیف هدایت مردمان از دوش مؤمنان برداشته نخواهد شد. چنان که آیه ۶۳ سوره «نساء» به این حقیقت اشاره دارد: «فأعرض عنهم و عظهم و قل لهم فى أنفسهم قولاً بلیغاً».
تفسیر (۱۰)
- تفسیر المیزان(علامه طباطبایی)
آیات ۱–۱۹ - تفسیر المیزان(علامه طباطبایی)
آیات ۱–۱۹ - تفسیر المیزان(علامه طباطبایی)
آیات ۱–۲۰ - برگزیده تفسیر نمونه(مکارم شیرازی)
آیه ۱۰ - تفسیر نور(محسن قرائتی)
آیات ۱۰–۱۴ - نکتههای تفسیر نور
آیات ۱۰–۱۴ - پیامهای تفسیر نور
آیات ۱۰–۱۴ - تفسیر اثنی عشری(حسینی شاه عبدالعظیمی)
آیه ۱۰ - تفسیر روان جاوید
آیات ۱–۱۰ - تفسیر اطیب البیان(سید عبدالحسین طیب)
آیه ۱۰
موضوعات
دستهبندی موضوعی
آثار تشکیل جامعه اسلامیاعراض از بدگویاناعراض از دشمنانتبلیغات سوء دشمنان محمدترک بدگویی با دشمنانترک مقابله به مثل با دشمنانروش برخورد با بدگویانزمینه تبلیغ مخالفان دینزمینه سخن بیجای دشمنانسخن بیجای دشمنان محمدصبر بر سخن ناپسندهدایت دشمنانرابطه با دشمنانآثار تبلیغ دیناهمیت اعراض از دشمنانصبر در تبلیغ دیناهمیت شرح صدرتبلیغ علیه محمدروش تبلیغ دینتوصیه به صبرروش برخورد با دشمنانزمینه صبرآثار توکل بر خداصبر در سختیاهمیت صبرآثار ایمان به خداتوصیه به محمدتکلیف محمدروش هدایتتوصیه های خداتاریخ صدر اسلام
فرهنگ قرآن (مطالب آیه) (۵۲)
- ازاررسانی کافران و مشرکان نسبت به پیامبر(صلی الله علیه واله)+۶ آیه
- بیاعتنایی به ازار کافران و منافقان سفارش الهی به پیامبر(صلی الله علیه واله)+۲ آیه
- توکّل بر خدا در برابر اذیّتهای مخالفان، سفارش خداوند به پیامبر(صلی الله علیه واله)+۲ آیه
- صبر در برابر ازارهای کافران و مشرکان، سفارش خدا به محمّد(صلی الله علیه واله)+۷ آیه
- سخنان ناروای کافران و مشرکان، باعث ازردگی محمّد(صلی الله علیه واله)+۸ آیه
- شبزندهداری، از عوامل مؤثّر در ایجاد روحیّه و پایداری در برابر مشکلات+۲ آیه
- تهدید اشراف مکّه به عذاب الهی از سوی خداوند+۱ آیه
- پیامبر اسلام(صلی الله علیه واله) مامور صبر و پایداری، در ابلاغ رسالت خویش+۷ آیه
- صبر در برابر ظلم و اذیّت دشمنان، مقتضای توکّل بر خداوند+۴ آیه
- لزوم توکّل بر خدا در برابر اذیّتها و ازارهای دشمنان+۳ آیه
- تهدید اشراف صدر اسلام به عذاب الهی، از سوی خداوند+۲ آیه
- تکذیب پیامبر(صلی الله علیه واله) و تعالیم او، درپیدارنده اتش سوزان جهنّم+۲ آیه
- جدایی و قطع رابطه زیبا با مخالفان، دستور خداوند به پیامبر اکرم(صلی الله علیه واله)
- معاشرت زیبا با مخالفان و به کار گرفتن بهترین اخلاق، دستور خداوند به پیامبر(صلی الله علیه واله)
- رسالت محمّد(صلی الله علیه واله)، توام با سختیها و مشکلات فراوان+۳ آیه
- اذیّت و ازارهای قولی مشرکان، نسبت به پیامبر(صلی الله علیه واله)+۸ آیه
- برخورد همراه با صبر، در برابر سخنان ایذایی مشرکان، کاری شایسته و مطلوب+۵ آیه
- اندوه محمّد(صلی الله علیه واله) از سخنان بیجا و یاوه گوییهای مشرکان+۸ آیه
- تهدید کافران به شکست انان، در مبارزه با پیامبر(صلی الله علیه واله)+۱ آیه
- دعوت پیامبر اسلام(صلی الله علیه واله) به صبر، از سوی خداوند+۷ آیه
- صبر در برابر مشکلات لازمه توکّل به خدا+۵ آیه
- صبر و توکّل دو ابزار لازم برای انبیا در ابلاغ رسالت الهی+۳ آیه
- ایمان به کارساز بودن خداوند و توکّل به او هموارکننده راه صبر در برابر مشکلات+۱ آیه
- گفته ها و فشارهای تبلیغاتی و روانی دشمن از موارد نیازمند صبر و بردباری+۵ آیه
- تبلیغ دین و ابلاغ رسالت الهی از موارد صبر و شکیبایی+۷ آیه
- رهبری امّت نیازمند صبر و شکیبایی+۷ آیه
- دستور خداوند به پیامبر(صلی الله علیه واله) در مورد صبر نمودن ان حضرت، در برابر اتّهام به کهانت از سوی مشرکان
- ازاررسانی کافران، به پیامبر صلی الله علیه و اله+۶ آیه
- بیاعتنایی به ازار کافران و منافقان، سفارش الهی به پیامبر صلی الله علیه و اله+۲ آیه
- توکّل بر خدا در برابر اذیّتهای مخالفان، سفارش خداوند به پیامبر صلی الله علیه و اله+۲ آیه
- صبر در برابر ازارهای کافران و مشرکان، سفارش خدا به محمّد صلی الله علیه و اله+۷ آیه
- سخنان ناروای کافران و مشرکان، باعث ازردگی محمّد صلی الله علیه و اله+۷ آیه
- صبر و پایداری در برابر سختیها و ناملایمات، از ویژگیهای تبلیغی پیامبر صلی الله علیه و اله+۷ آیه
- توکّل بر خدا، مستلزم اعراض شایسته از مشرکان و برخورد نیک با مخالفان توحید+۱ آیه
- توکّل محمّد صلی الله علیه و اله بر خداوند، درپیدارنده صبر و مقاومت، در برابر اذیّتهای دشمنان+۱ آیه
- توکّل پیامبر صلی الله علیه و اله بر خدا، در برابر اذیّتها و ازارهای دشمنان، از توصیههای خدا+۲ آیه
- محافظت از پیامبر صلی الله علیه و اله، در مقابل کید کافران و مشرکان
- ارامش بخشیدن خداوند به محمّد صلی الله علیه و اله با خطاب تسلّیبخش+۲ آیه
- خطاب خاص با مراد عام به محمد صلی الله علیه و اله از سوی خداوند+۱۰ آیه
- رویارویی با گفتههای نابجا و تبلیغات سوء دشمنان، در اغاز رسالت پیامبر صلی الله علیه و اله+۱ آیه
- دلداری خداوند به پیامبر صلی الله علیه و اله، در قبال سخنان ناروای دشمنان، با بیان اگاهی خدا به سخن انان+۸ آیه
- تسلّا و دلداری خداوند به پیامبر صلی الله علیه و اله، در برابر تکذیب و مخالفتهای مشرکان+۸ آیه
- دلجویی خداوند از پیامبر صلی الله علیه و اله، با امر به صبر در برابر دشمنیهای کافران با ان حضرت+۴ آیه
- پیامبر صلی الله علیه و اله، مامور صبر و شکیبایی، در برابر سختیها و ناملایمات+۸ آیه
- پیامبر صلی الله علیه و اله، مامور شکیبایی، در برابر زخم زبانها و سخنان ناروای دشمنان، درباره خویش+۵ آیه
- دلداری خدا به محمّد صلی الله علیه و اله، در خصوص اذیّت کردن کافران+۴ آیه
- سخنان ناروای کافران، موجب ازردگی پیامبر صلی الله علیه و اله+۶ آیه
- پیامبر صلی الله علیه و اله، مامور مبارزه منفی با مشرکان مکّه، از راه بیاعتنایی به انها+۱ آیه
- پیامبر صلی الله علیه و اله موظّف به بیتوجّهی در مقابل ازار و اذیتهای کافران+۲ آیه
- دعوت شدن پیامبر صلی الله علیه و اله به شکیبایی در برابر سخنان مشرکان+۵ آیه
- شکیبایی در برابر گفتههای مخالفان از اداب معاشرت+۱ آیه
- بی اعتنایی به ازار منافقان و توکل بر خدا سفارش الهی به پیامبر صلی الله علیه و اله+۲ آیه