سوره نحل(النحل)، آیه ۹ · جزء ۱۴ · صفحه ۲۶۸
وَعَلَى اللَّهِ قَصْدُ السَّبِيلِ وَمِنْهَا جَائِرٌ وَلَوْ شَاءَ لَهَدَاكُمْ أَجْمَعِينَ
And Allah's is the direction of the way, and some (roads) go not straight. And had He willed He would have led you all aright.
معنی کلمات و عبارات
«قَصْدُ»: مصدر است و به معنی اسم فاعل، یعنی قاصد است که به معنی راست و مستقیم میباشد. اضافه صفت به موصوف است. «عَلَی اللهِ قَصْدُ السَّبِیلِ»: هدایت به راه راست در دست خدا است. هدایت به راه راست بر خدا لازم است (نگا: لیل / ). بیان راه درست و جداسازی آن از راه نادرست بر خدا واجب و لازم است. بدین منظور است که پیغمبران را فرستاده است و ادلّه راهیابی را در کتاب بازِ هستی به جهانیان نموده است (نگا: انعام / . «مِنْهَا»: ضمیر (ها) به (سبیل) باز میگردد که مؤنّث مجازی است. «جَآئِرٌ»: کج. نادرست.
نزول
سال ۷ بعثت(دوره مکی) بازپخش وحی در این سال
در آن زمان چه میگذشت (۳ رویداد)
نکات آیه
۱- خداوند، هدایت کردن مردم به راه راست و درست را بر خود لازم کرده است. «و على الله قصد السبیل»
«على الله» خبر مقدم و «قصد السبیل» مبتداى مؤخر است که در آن صفت «قصد» به موصوف خود «سبیل» اضافه شده است و «القصد» به معناى «استقامة الطریق» است. بنابراین «قصد السبیل» به معناى راه راست و درستى است که سالک را به مقصد مى رساند.
۲- تنها خداوند توان و شایستگى ارائه راه هدایت واقعى و مسیر صحیح زندگى را دارد. «و على الله قصد السبیل»
«على الله» متعلق به «یکون» بوده و خبر براى «قصد السبیل» است و باید پس از آن واقع شود و مقدم شدنش، بر حصر دلالت دارد. حصر وصف یا حکمى در خداوند، نشانه عدم قدرت یا عدم شایستگى دیگران براى تحقق دادن به آن است.
۳- راههاى انحرافى و بیراهه هاى بسیارى، فراروى انسانها وجود دارد. «و على الله قصد السبیل و منها جائر»
۴- نیازمندیهاى مادى، جسمانى، معنوى و فکرى انسانها از سوى خداوند تأمین شده است. «و الأنعم خلقها لکم ... و على الله قصد السبیل»
آیات سابق مى تواند نیازمندیهاى جسمى انسان را در نظر داشته باشد و مراد از «قصد السبیل» در این آیه نیز مى تواند نیازمندیهاى معنوى انسان باشد.
۵- برآوردن نیازهاى معنوى و روحى بشر همراه با تأمین نیازهاى مادى وى، از نعمتها و الطاف الهى بر انسان است. «و الأنعم خلقها لکم ... و على الله قصد السبیل»
از قرار گرفتن آیه فوق، در سیاق آیاتى که در مقام بیان نعمتها و امتنان الهى بر انسان است، نکته یاد شده استفاده مى شود.
۶- تنها راه صحیح هدایت، از ناحیه خداوند ایجاد شده و مسیرهاى ضلالت، همه بیراهه است. «و على الله قصد السبیل و منها جائر»
از اینکه خداوند «قصد السبیل» را به خود نسبت داده و راه منحرف را به خود نسبت نداده است و با توجه به اینکه خداوند خالق همه چیز است، معلوم مى شود که راه منحرف چیزى نیست جز نپیمودن راه حق.
۷- اگر مشیت و خواست خدا بر هدایت همه انسانها تعلق مى گرفت، هدایت آنان تخلف ناپذیر بود. «و لو شاء لهدیکم أجمعین»
۸- انسان در پذیرش مسیر زندگى آزاد است و خواست خداوند بر هدایت جبرى او تعلق نگرفته است. «و لو شاء لهدیکم أجمعین»
تفسیر (۱۱)
- تفسیر المیزان(علامه طباطبایی)
آیات ۱–۲۱ - تفسیر المیزان(علامه طباطبایی)
آیات ۱–۲۱ - تفسیر المیزان(علامه طباطبایی)
آیات ۱–۲۱ - تفسیر المیزان(علامه طباطبایی)
آیات ۱–۴۰ - برگزیده تفسیر نمونه(مکارم شیرازی)
آیه ۹ - تفسیر نور(محسن قرائتی)
آیه ۹ - نکتههای تفسیر نور
آیه ۹ - پیامهای تفسیر نور
آیه ۹ - تفسیر اثنی عشری(حسینی شاه عبدالعظیمی)
آیه ۹ - تفسیر روان جاوید
آیات ۸–۱۳ - تفسیر اطیب البیان(سید عبدالحسین طیب)
آیه ۹
روایات و احادیث
موضوعات
دستهبندی موضوعی
حقیقت گمراهیخدا و نیازهای انسانهدایت همگانیوجوب بر خداتعدد راههای گمراهیمنشأ تأمین نیازهانیازهای مادی انسانجبر و اختیارتأمین نیازهای انساناهمیت هدایتهدایتهای خدامنشأ هدایتنیازهای معنوی انساناختیار انسانآثار مشیت خدامشیت خدانعمتهای خدااختصاصات خدا
فرهنگ قرآن (مطالب آیه) (۱۲)
- ازاد و مختار بودن انسان، در انتخاب راه درست+۸ آیه
- التزام خداوند به بیان صراط مستقیم و راه میانه
- خداوند، برطرفکننده همه نیازهای مادّی انسان در طبیعت
- جبری نبودن هدایت و ضلالت انسانها، مقتضای مشیّت الهی+۵ آیه
- خداوند، تدبیرکننده جهان افرینش و عوالم متعدّد ان
- انسانها، مختار در انتخاب راه هدایت و یا ضلالت+۶ آیه
- راههای متعدد ضلالت، در برابر صراط مستقیم+۱ آیه
- تعلّق مشیّت خداوند، به هدایت اختیاری انسانها+۳ آیه
- امکان هدایت همه انسانها، در صورت تعلّق مشیّت خدا بر ان+۳ آیه
- مختار بودن انسانها، در انتخاب راه هدایت یا گمراهی+۱۰ آیه
- تنها خداوند، قادر بر ارایه راه هدایت واقعی و مسیر صحیح زندگی
- خداوند، هدایتگر انسان به صراط مستقیم، بر اساس مشیت خود