سوره روم(الروم)، آیه ۵۳ · جزء ۲۱ · صفحه ۴۱۰
وَمَا أَنتَ بِهَادِ الْعُمْيِ عَن ضَلَالَتِهِمْ إِن تُسْمِعُ إِلَّا مَن يُؤْمِنُ بِآيَاتِنَا فَهُم مُّسْلِمُونَ
و (نیز) نمیتوانی نابینایان را از گمراهیشان هدایت کنی؛ تو تنها سخنت را به گوش کسانی میرسانی که ایمان به آیات ما میآورند و در برابر حق تسلیمند!
معنی کلمات و عبارات
«الْعُمْیِ»: کوران. مراد کوردلانی است که آماده پذیرش حق نبوده و کفر را بر ایمان ترجیح میدهند. «إِنْ»: حرف نفی است و به معنی (لا) است. «مُسْلِمُونَ»: مطیعان و خاضعان فرمان یزدان.
نزول
سال ۹ بعثت(دوره مکی) بازپخش وحی در این سال
نکات آیه
۱ - کافران حق ناپذیر، از حیات معنوى و امتیازات بشرى، محروم اند. «و ما أنت بهد العمى عن ضللتهم»
در آیه، کسانى که پیامبر(ص) نیز توان خارج کردن آنها را، از گمراهى ندارد، به کوران تشبیه شده اند و مراد از آنها کافران اند. تشبیه کافران به کوران، استعاره مصرحه است و «هادى»، استعاره کنایى است.
۲ - کافران حق ناپذیر، انسان هایى کوردل اند. «إذا ولّوا ... و ما أنت بهد العمى عن ضللتهم»
۳ - پیامبر(ص) در هدایت کافران، بسیار جدى بود. «و ما أنت بهد العمى عن ضللتهم»
جمله اسمى «ما أنت بهاد العمى» (کار تو، هدایت کافران حق ناپذیر نیست) حاکى از این است که پیامبر(ص) براى هدایت کافران، تلاش فراوانى داشته است.
۴ - کافران حق ناپذیر، در گمراهى و ضلالت، غوطه ورند. «و ما أنت بهد العمى عن ضللتهم»
۵ - بیرون آوردن کافران حق گریز - به هر نحو ممکن - از گمراهى، نه کار پیامبر است و نه در توان او است. «و ما أنت بهد العمى عن ضللتهم»
۶ - حق ناپذیران، گونه ها و رتبه هاى متفاوت دارند.* «فإنّک لاتسمع الموتى و لاتسمع الصمّ... و ما أنت بهد العمى»
ذکر صفات «موتى»، «صمّ»، «عمى» براى حق ناپذیران، احتمال دارد به خاطر وجود حقیقت خارجى آنان باشد که داراى تفاوت هایى نیز هستند.
۷ - شنوایى و بینایى از جمله ابزار فهم و دریافت هدایت است. «و ما أنت بهد العمى ... إن تسمع إلاّ من یؤمن»
۸ - پیامبر(ص) سروش هدایت را به کسانى مى تواند تفهیم کند که روحیه تسلیم داشته باشند. «إن تسمع إلاّ من یؤمن بأیتنا»
۹ - مؤمنان، به آیه هاى الهى، ایمان دارند و در برابر خداوند تسلیم اند. «من یؤمن بأیتنا فهم مسلمون»
۱۰ - مؤمنان، از حیات و شعور واقعى بهره مندند. «لاتسمع الموتى ... و ما أنت بهد العمى عن ضللتهم إن تسمع إلاّ من یؤمن بأیتنا»
نفى توان شنواندن کلام حق به کافران، با تعبیر «لاتسمع الموتى» و اثبات توان آن به مؤمنان، با تعبیر «إن تسمع إلاّ من یؤمن» حکایت از آن دارد که کافران، فاقد درک و شعور لازم اند و برعکس مؤمنان از آن برخوردارند.
۱۱ - تأثیر هدایت و ارشاد، نیازمند زمینه و قابلیت است. «فإنّک لاتسمع الموتى ... إن تسمع إلاّ من یؤمن بأیتنا»
۱۲ - داشتن روحیه حق پذیرى، زمینه رشد و کمال است. «إن تسمع إلاّ من یؤمن بأیتنا فهم مسلمون»
«مسلم» به کسى گفته مى شود که تسلیم و منقاد بوده و بدون پیش داورى و موضع گیرى پیشین، در مواجهه با حق، آن را بپذیرد. این که خداوند، فرموده است: «توبه دارندگان روحیه تسلیم، مى توانى منظورت را تفهیم کنى و آنان نیز آن را مى پذیرند»، نشان مى دهد که داشتن چنین حالتى، باعث حرف شنوى و در نتیجه، رشد مى شود.
۱۳ - کسانى که پدیده هاى عالم را به عنوان آیه هاى خداوند باور دارند، به پیام هاى آسمانى، گوش فرا مى دهند. «إن تسمع إلاّ من یؤمن بأیتنا فهم مسلمون»
مراد از «آیات» ممکن است آیات آفاقى و یا انفسى باشد و احتمال دارد آیات تشریعى باشد. برداشت، بنابر احتمال نخست است.
۱۴ - در تأثیر تبلیغ، تنها رسایى مفاهیم و شایستگى مبلّغ، کافى نیست، بلکه زمینه و صلاحیت مخاطبان، شرط لازم است. «فإنّک لاتسمع الموتى ... و ما أنت بهد العمى ... إن تسمع إلاّ من یؤمن»
از آن جایى که پیامبر(ص) به عنوان مبلّغ پیام هاى آسمانى، بهترین شخصیت است و پیام هاى او نیز شایسته است و با این وصف، تأثیر خود را ندارد، نشان مى دهد که این دو عنصر، کافى نیستند و قابلیت مخاطب نیز، شرط لازم است.
تفسیر (۷)
موضوعات
دستهبندی موضوعی
استعداد مخاطبان در تبلیغتفاوت حق ناپذیرانشعور مؤمنانمؤمنان و دینمحرومان از انسانیتکوردلی کافران حق ناپذیرمحرومان از حیات معنویهدایت ناپذیری حق ناپذیرانشرایط تأثیر تبلیغروحیه حق پذیریگمراهی حق ناپذیرانحیات مؤمنانقدرت محمدمحرومیت حق ناپذیرانآثار انقیادفواید چشمفواید گوشهدایت کافرانمؤمنان به آیات خداهدایت ناپذیری کافرانانقیاد مؤمنانگمراهی کافرانشرایط هدایتزمینه تکاملمحرومیت کافرانهدایتگری محمدابزار شناختزمینه هدایتعوامل هدایت
فرهنگ قرآن (مطالب آیه) (۶۸)
- ایمان و باور قلبی، شرط استفاده از ایات الهی+۱ آیه
- داشتن روحیّه تسلیم و حقپذیری، شرط بهرهمند شدن از ایات خدا+۱ آیه
- کوردلی، سبب محرومّیت از پندپذیری و تکذیب ایات الهی+۱ آیه
- ایمان به ایات قران، زمینهساز درک و فهم درست+۲ آیه
- ایمان به ایههای قران، زمینه هدایت انسان+۱ آیه
- ایمان به ایات، شرط استفاده از معارف ایات قران
- مؤمنان به ایات قران، دارای گوشی شنوا در برابر شنیدن ایات قران+۱ آیه
- ایمان به ایات خدا، نشان روحیّه حقپذیری+۱ آیه
- مؤمنان به ایات خدا، مردمی تسلیم و مطیع+۱ آیه
- ایمان به ایات الهی، نشاندهنده برخورداری از درک درست+۲ آیه
- ایمان به ایات الهی، زمینهساز پذیرش حق+۲ آیه
- درک درست، عامل ایمان به ایات الهی+۲ آیه
- تصدیق و ایمان به ایات خدا، زمینهساز تاثیرپذیری از تبلیغ پیامبر(صلی الله علیه واله)
- حقپذیری و داشتن روحیّه تسلیم، زمینهساز تاثیرپذیری از تبلیغ پیامبر(صلی الله علیه واله)
- ختم قلب و مسدود بودن ابزار درک، از موانع تاثیرپذیری تبلیغ+۶ آیه
- چشم، از ابزار شناخت انسان+۵ آیه
- بهره مندی مؤمنان، از حیات معنوی و حقیقی+۷ آیه
- کافران، محروم از حیات واقعی و معنوی+۵ آیه
- ایمان، مایه حیات معنوی ادمی+۶ آیه
- حق پذیری، عامل حیات معنوی+۵ آیه
- قوّه شنوایی، وسیله ای برای شناخت ایات و حقایق الهی
- ایمان به ایات الهی، زمینه شناخت و بهره جستن از شنوایی و بینایی+۳ آیه
- کوردلی، از موانع شناخت حقایق+۱۰ آیه
- ایمان به ایات خدا، سبب استفاده صحیح از شنوایی، در پی استماع انها
- ایمان، زمینه تاثیر سخنان و تعالیم خدا و پیامبر(صلی الله علیه واله) بر مؤمنان، پس از استماع انها+۱ آیه
- محرومیّت گمراهان، از هدایتهای الهی+۷ آیه
- تشبیه انسان گمراه به کور+۳ آیه
- ضلالت پیشگان، مردمی کر و ناتوان از شنیدن حق+۷ آیه
- گمراهان، گرفتار کوردلی و فاقد زمینه هدایت+۷ آیه
- خارج کردن کافران حق ناپذیر از گمراهی، امری خارج از توان پیامبر(صلی الله علیه واله)+۱ آیه
- کفر، باعث گمراهی و محرومیّت از هدایت الهی+۳ آیه
- ایمان به ایه های الهی، زمینه ساز هدایت و مانع ضلالت و گمراهی+۱ آیه
- روحیّه تسلیم و حق پذیری در برابر خدا، زمینه رشد و مانع گمراهی و ضلالت
- عدم تاثیر هدایتگری محمّد(صلی الله علیه واله) نسبت به برخی افراد حق گریز و گمراه شده+۳ آیه
- عجز و ناتوانی پیامبر از هدایت گمراه شدگان+۱ آیه
- مؤمنان، دارای گوش شنوا نسبت به شنیدن ایات قران+۱ آیه
- ایمان به قران، شرط استفاده از معارف ان
- ایمان به قران و ایات ان، زمینه ای برای حق شنوی+۲ آیه
- مؤمنان، دارای گوشی شنوا برای شنیدن ایات قران+۱ آیه
- قران، کتابی هدایتگر
- هدایت کوردلان گمراه، خارج از حیطه قدرت پیامبر(صلی الله علیه واله)+۱ آیه
- کوری قلب، موجب محرومیت از فهم حقایق و شناخت معارف الهی+۳ آیه
- کافران، مردمی هدایت ناپذیر+۸ آیه
- لجاجت و سرسختی کافران در مقابل ایات الهی+۱ آیه
- محرومیّت کافران، از حیات واقعی+۴ آیه
- مصمّم بودن مکذّبان ایات الهی بر حقناپذیری، موجب محرومیّت انها از هدایت الهی+۱ آیه
- ختم قلب و مسدود بودن ابزار شناخت، مانع اثرپذیری از تبلیغ محمّد صلی الله علیه و اله+۵ آیه
- ناتوانی پیامبر صلی الله علیه و اله نسبت به هدایت افراد فاقد ابزار هدایت+۹ آیه
- کفرورزی، مانع تاثیرپذیری از تبلیغ محمّد صلی الله علیه و اله+۳ آیه
- تصدیق و ایمان به ایات خدا، زمینهساز تاثیرپذیری از تبلیغ پیامبر صلی الله علیه و اله
- حقپذیری و داشتن روحیه تسلیم، زمینه ساز تاثیر پذیری از تبلیغ پیامبر صلی الله علیه و اله+۱ آیه
- «تُسمِعُ»+۵ آیه
- خطاب خاص با مراد عام به محمد صلی الله علیه و اله از سوی خداوند+۵ آیه
- دلداری و تسلّای خداوند به پیامبر صلی الله علیه و اله، نسبت به رویگردانی کافران از دعوت او+۳ آیه
- سختکوشی و اشتیاق شدید پیامبر صلی الله علیه و اله برای هدایت گمراهان+۷ آیه
- مسیول نبودن پیامبر صلی الله علیه و اله در برابر هدایتناپذیری کافران+۲ آیه
- بیاثر بودن تلاش پیامبر صلی الله علیه و اله برای هدایت کردن فاقدان زمینه هدایتپذیری+۹ آیه
- تنها افراد دارای روحیّه تسلیم، بهرهمند از هدایت پیامبر صلی الله علیه و اله+۱ آیه
- بیرون اوردن کافران حقگریز از گمراهی، خارج از حیطه قدرت محمّد صلی الله علیه و اله
- مؤمنان، بهرهمند از حیات و شعور واقعی+۱ آیه
- برخورداری مؤمنان، از حیات معنوی و نور الهی+۳ آیه
- ایات و نشانههای خداوند، وسیله هدایت مردم+۱ آیه
- قوه شنوایی، ابزاری در خدمت هدایت شدن+۲ آیه
- کفر به ایات الهی، موجب منع هدایت الهی+۲ آیه
- کور دلی و حق ناپذیری، عامل هدایت ناپذیری و مانع تاثیر تلاشهای هدایتگران+۶ آیه
- اهتمام و تلاش پیامبر صلی الله علیه و اله برای هدایت کوردلان حقگریز، کاری بیثمر+۵ آیه
- بیاثر بودن تلاش پیامبر صلی الله علیه و اله برای هدایت کردن فاقدان زمینه هدایتپذیری+۹ آیه
- جدّیت پیامبر صلی الله علیه و اله در هدایت گمراهان+۴ آیه