سوره همزه(الهمزة)، آیه ۳ · جزء ۳۰ · صفحه ۶۰۱
معنی کلمات و عبارات
«أَخْلَدَهُ»: او را جاودانگی داده است. وی را سرمدی کرده است.
نزول
سال ۲ بعثت(دوره مکی) بازپخش وحی در این سال
شأن نزول: شأن نزول آیات ۱، ۲، ۳، ۴، ۵، ۶، ۷، ۸ و ۹
«شیخ طوسى» گویند: ابن عباس گوید: این سوره درباره یکى از مشرکین نازل شده که از مردم عیبجوئى میکرد. عده اى گویند: درباره ولید بن مغیرة نازل گردیده، سدى گوید: درباره اخنس بن شریق نزول یافته که از پیامبر عیب جوئى مینمود و نیز گویند: درباره جمیل بن عامر الجهنى آمده و مجاهد و ورقاء و ابن عباس گویند: درباره فرد به خصوصى نازل نشده بلکه سوره مزبور عمومیت داشته و عام مى باشد.
ابن ابى حاتم در تفسیر خود از عثمان و عبدالله بن عمر روایت کرده که گویند: ما همه مى شنیدیم که این سوره درباره ابى بن خلف نازل شده و طبرى صاحب جامع البیان گوید: درباره جمیل بن عامر الجهنى نازل گردیده و ابن المنذر در تفسیر خود بنا به نقل از ابن اسحق گوید: درباره امیة بن خلف نزول یافته است.
نکات آیه
۱ - شیفتگان ثروت، بقاى خود را در گرو انباشتن آن دانسته و آن را نشانه جاودانگى مى نمایانند. «یحسب أنّ ماله أخلده»
جمله «یحسب...» استعاره است; یعنى، زراندوزان مانند کسى عمل مى کنند که خود را جاودان مى دانند.
۲ - انسان، خواهان بقا و پویاى عوامل آن است. «یحسب أنّ ماله أخلده»
آیه شریفه کسانى را ملامت مى کند که عامل جاودانه شدن را ثروت مى پندارند; ولى علاقه آنان به جاودانگى را مذموم ندانسته و وجود آن را مفروض گرفته است.
۳ - ثروت، زمینه ساز فراموشى مرگ و آخرت «یحسب أنّ ماله أخلده»
۴ - انباشتن ثروت، نشانه احساس کاذب جاودانگى است. «الذى جمع مالاً و عدّده . یحسب أنّ ماله أخلده»
۵ - دنیا براى هیچ انسانى، حتى در صورت برخوردارى او از ثروت هنگفت، جاودانه نخواهد ماند. «یحسب أنّ ماله أخلده»
۶ - بى توجهى به محدودیت عمر، زمینه ساز بى اعتنایى به شخصیت دیگران و ضربه زدن به اعتبار آنان است. «همزة لمزة ... یحسب أنّ ماله أخلده»
تفسیر (۸)
موضوعات
دستهبندی موضوعی
بینش ثروت اندوزانزمینه فراموشی مرگغفلت از محدودیت عمر دنیامحدویت عمر دنیازمینه فراموشی آخرتزمینه تحقیر انسان هاعقیده به جاودانگی با ثروتعلاقه به جاودانگیآثار ثروت اندوزیعلایق انسان
فرهنگ قرآن (مطالب آیه) (۱۷)
- تهدید اشراف مکّه به عذاب الهی از سوی خداوند+۶ آیه
- دارایی، عامل جاودانگی از دیدگاه اشراف صدر اسلام+۲ آیه
- عیبجویی از مردم، از اثار اشرافیگری سران قریش+۵ آیه
- تهدید اشراف صدر اسلام به عذاب الهی، از سوی خداوند+۷ آیه
- تهدید مالاندوزان بیمسیولیّت، به عذاب سخت جهنّم+۷ آیه
- انباشتن ثروت، نشانه پندار و توهّم جاودانگی در دنیا+۱ آیه
- انسان، شیفته ابدیّت و خواهان زندگی جاوید+۴ آیه
- تهدید ثروتاندوزان بیمسیولیّت، به عذاب جهنّم+۳ آیه
- پندار خلود در دنیا، سبب حرص بر جمعاوری مال+۱ آیه
- مشروع بودن مالکیّت خصوصی+۱ آیه
- پندار جاودانگی در دنیا در سایه مال، پنداری بیهوده+۱ آیه
- دنیاطلبان، گرفتار اتش جهنّم در اخرت+۴ آیه
- سطحی بودن شناختهای مبتنی بر حدس و گمان و تخیّل+۱ آیه
- انباشتن ثروت، نشانه پندار و گمان جاودانگی در دنیا+۱ آیه
- گمان مال اندوزان، در جاودانه شدن به وسیله ثروت+۱ آیه
- مؤثر دانستن ثروت و اموال در جاودانگی و رهایی از نابودی و مرگ، پنداری نادرست+۱ آیه
- جاودانگی و بقای شیفتگان ثروت، در گرو انباشتن هرچه بیشتر مالشان+۱ آیه