سوره سبأ(سبإ)، آیه ۱۲ · جزء ۲۲ · صفحه ۴۲۹
وَ لِسُلَيْمَانَ الرِّيحَ غُدُوُّهَا شَهْرٌ وَ رَوَاحُهَا شَهْرٌ وَ أَسَلْنَا لَهُ عَيْنَ الْقِطْرِ وَ مِنَ الْجِنِ مَنْ يَعْمَلُ بَيْنَ يَدَيْهِ بِإِذْنِ رَبِّهِ وَ مَنْ يَزِغْ مِنْهُمْ عَنْ أَمْرِنَا نُذِقْهُ مِنْ عَذَابِ السَّعِيرِ
و برای سلیمان باد را مسخّر ساختیم که صبحگاهان مسیر یک ماه را میپیمود و عصرگاهان مسیر یک ماه را؛ و چشمه مس (مذاب) را برای او روان ساختیم؛ و گروهی از جنّ پیش روی او به اذن پروردگارش کار میکردند؛ و هر کدام از آنها که از فرمان ما سرپیچی میکرد، او را عذاب آتش سوزان میچشاندیم!
معنی کلمات و عبارات
«الرّیحَ»: باد. مفعول فعل محذوف (سَخَّرْنا) است (نگا: ص / ). «غُدُوُّها»: بامدادان آن. مراد حرکت باد از صبح تا ظهر است. «رَوَاحُهَا»: شامگاهان آن. مراد حرکت باد به هنگام برگشت از ظهر تا شب است. باد چگونه دستگاه سلیمان - اعم از تخت یا فرش او - را به حرکت درمیآورده است، بر ما روشن نیست. «أَسَلْنَا»: جاری ساختیم. از ماده (سَیَلان). «عَیْنَ»: چشمه. مراد معدن است. «الْقِطْرِ»: مس مذاب (نگا: کهف / ). «بِإِذْنِ رَبِّهِ»: به فرمان پروردگارش. مراد این است که خدا ایشان را مسخر و مطیع سلیمان کرد. «یَزِغْ»: منحرف و کج شود. یعنی بر سلیمان عصیان و طغیان کند.
نزول
سال ۱۰ بعثت(دوره مکی) بازپخش وحی در این سال
نکات آیه
۱ - خداوند، عطاکننده فضیلت هایى براى سلیمان(ع) «و لقد ءاتینا داود منّا فضلاً ... و لسلیمن»
«لسلیمان» عطف به «داود» در آیه قبل و متعلق به فعل محذوف «سخّرنا» است.
۲ - مسخّر و رام شدن باد براى سلیمان(ع) از جانب خداوند «و لسلیمن الریح»
«الریح» عطف به «الحدید» در آیه قبل است و منظور از آن - به تناسب مقام - مسخّر بودن باد براى سلیمان(ع) است.
۳ - مسخّر بودن باد براى سلیمان(ع)، فضیلتى اعطا شده از جانب خدا براى او «و لقد ءاتینا ... فضلاً ... و لسلیمن الریح»
۴ - بادِ تحت امر سلیمان(ع)، مسیر دو ماهه رفت و برگشت را در یک روز طى مى کرد. «و لسلیمن الریح غدوها شهر و رواحها شهر»
«غدوّ» در لغت به رفتن در طرف صبح آمده (المنجد) و «رواح» استعاره براى رفتن از ظهر به بعد است (مفردات راغب).
۵ - دیگ هاى بزرگى براى ذوب مس جهت ساختن ابزار مسى، در اختیار سلیمان(ع) قرار داشت. «و أسلنا له عین القطر»
«عین» در آیه به معناى حقیقى آن (چشمه) نیست; بلکه معناى کنایى آن مورد نظر است; یعنى، ظرف هاى بزرگى که مذاب مس داخل آنها بوده و از آن تعبیر به «عین» شده است.
۶ - خداوند، ماده مس را به گونه اى قرار داده که با ذوب شدن به جریان درمى آید. «و أسلنا له عین القطر»
«أسلنا» از «اسالة» به معناى سیلان و جریان است.
۷ - فراهم آمدن امکانات ذوب مس براى سلیمان(ع)، از عطایاى خدا به آن حضرت «و لقد ءاتینا ... فضلاً ... و لسلیمن ... و أسلنا له عین القطر»
۸ - وجود صنعت مسگرى در دوران سلیمان(ع) «و أسلنا له عین القطر»
«قطر» به معناى نوعى مس مذاب است (مفردات راغب و المنجد). گفتنى است که «اسالة» (مصدر «أسلنا») به معناى سیلان و جریان است و کاربر آن در اشیاى جامد، معناى ذوب را افاده مى کند.
۹ - گروهى از جنیان، مسخّر سلیمان(ع) و تحت اختیار او بودند. «و لسلیمن ... و من الجنّ من یعمل بین یدیه بإذن ربّه»
۱۰ - جنّیان تحت امر و اطاعت سلیمان(ع)، با فرمان خدا به تسخیر او درآمده بودند. «و لسلیمن ... و من الجنّ من یعمل بین یدیه بإذن ربّه»
۱۱ - مسخّر و رام بودن جنّیان براى سلیمان(ع)، از عطایاى خدا به آن حضرت «و لقد ءاتینا فضلاً ... و لسلیمن ... و من الجنّ من یعمل بین یدیه»
۱۲ - ربوبیت خداوند، مقتضى تحت اختیار درآوردن جنّیان براى سلیمان(ع) «و من الجنّ من یعمل بین یدیه بإذن ربّه»
۱۳ - تهدید شدن جنیانِ در خدمت سلیمان(ع) به عذاب با آتش از سوى خداوند، در صورت سرپیچى از فرمان آن حضرت «و من الجنّ من یعمل بین یدیه ... و من یزغ منهم عن أمرنا نذقه من عذاب السعیر»
۱۴ - در خدمت سلیمان(ع) بودن گروهى از جنّیان، براساس تکلیف الهى بود. «و من الجنّ من یعمل بین یدیه ... و من یزغ منهم عن أمرنا نذقه»
از تهدید به عذاب جنّیان در خدمت سلیمان(ع)، استفاده مى شود که آنان موظف به انجام چنین کارى بوده اند.
۱۵ - جنّیان ، موجوداتى مکلف به انجام تکلیف از سوى خداوند «و من الجنّ من یعمل بین یدیه ... و من یزغ منهم عن أمرنا نذقه من عذاب السعیر»
۱۶ - جنّیان ، موجوداتى مختار و توانمند بر سرپیچى از فرمان خداوند «و من یزغ منهم عن أمرنا نذقه»
۱۷ - جنّیان ، در صورت تخلف از انجام تکلیف، کیفر خواهند شد. «و من یزغ منهم عن أمرنا نذقه»
۱۸ - امکان تسخیر جنّیان به وسیله انسان ها «و من الجنّ من یعمل بین یدیه بإذن ربّه»
چنانچه «من یعمل» عطف به «الریح» باشد، مفید این معنا خواهد بود که جنیان به منظور کار کردن به تسخیر سلیمان(ع) درآمده بودند. بنابراین، استفاده مى شود که امکان تسخیر جنّیان وجود دارد.
۱۹ - جنّیان، موجوداتى با شعور و فهم و توانمند بر انجام کارها «و من الجنّ من یعمل بین یدیه بإذن ربّه»
تفسیر (۹)
- تفسیر المیزان(علامه طباطبایی)
آیات ۱–۲۱ - تفسیر المیزان(علامه طباطبایی)
آیات ۱۰–۳۰ - برگزیده تفسیر نمونه(مکارم شیرازی)
آیه ۱۲ - تفسیر نور(محسن قرائتی)
آیه ۱۲ - نکتههای تفسیر نور
آیه ۱۲ - پیامهای تفسیر نور
آیه ۱۲ - تفسیر اثنی عشری(حسینی شاه عبدالعظیمی)
آیه ۱۲ - تفسیر روان جاوید
آیات ۱۰–۱۴ - تفسیر اطیب البیان(سید عبدالحسین طیب)
آیه ۱۲
موضوعات
دستهبندی موضوعی
تهدید جنیان سلیمانذوب مسذوب مس در دوران سلیمانعصیان جنمنشأ تسخیر بادمنشأ فضایل سلیمانویژگیهای مسکیفر عصیان از سلیمانمنشأ تسخیر جن برای سلیمانکیفر جنتسخیر باد برای سلیماناختیار جنتسخیر جنتسخیر جن برای سلیمانقدرت جننعمتهای سلیمانتاریخ صنعتفضایل سلیمانشعور جنتکلیف جنتاریخ تمدنقصه سلیمانتهدید به عذابمشمولان لطف خداتهدیدهای خداآثار ربوبیت خدااوامر خداافعال خدا
فرهنگ قرآن (مطالب آیه) (۱۱۶)
- تسخیر شدن گروهی از جنیان برای کار کردن زیر نظر سلیمان(علیه السلام)به اذن الهی
- اطاعت جنّیان از اوامر خدا در ساختن معبد، مجسمه، حوضچه و دیگ برای سلیمان(علیه السلام)+۱ آیه
- نظارت مستمرّ مسؤولان، سبب بهرهگیری بهینه از امکانات اقتصادی+۴ آیه
- مسخّر شدن باد برای سلیمان(علیه السلام) از جانب خدا+۳ آیه
- طی کردن مسافت دو ماهه در یک روز، از سوی سلیمان(علیه السلام) به وسیله باد
- سرپا بودن بدن سلیمان(علیه السلام) تا مدتی پس از مرگش+۱ آیه
- افتادن بدن سلیمان(علیه السلام)، پس از خورده شدن عصای او به وسیله موریانه+۱ آیه
- برجسازی شیاطین جنّی، برای سلیمان(علیه السلام)+۱ آیه
- همه انسانها، تحت تربیت و ربوبیت خداوند+۳ آیه
- نیروی باد، تحت تسخیر سلیمان(علیه السلام) از ناحیه خداوند+۳ آیه
- خاندان داود(علیه السلام)، موظّف به شکرگزاری به درگاه خداوند در برابر تسخیر جنّ برای سلیمان(علیه السلام)جهت اجرای خواستههای او+۱ آیه
- رام و در اختیار بودن جنّیان برای سلیمان(علیه السلام)، تکلیفی الهی بر عهده انها
- تهدید شدن جنّیان مسخر سلیمان(علیه السلام)به عذاب اتش دوزخ از سوی خداوند، در صورت سرپیچی از فرمان ان حضرت
- ساختن محرابها، تمثالها و کاسههای بزرگ، همچون حوضها و دیگهایی ثابت، بخشی از کارهای جنیان مسخر شده برای سلیمان(علیه السلام)+۱ آیه
- فرمان خداوند، منشا مسخّر شدن و در اختیار قرارگرفتن جنّ برای سلیمان(علیه السلام)
- جنّیان، موجوداتی مکلّف به ادای تکالیف الهی+۱ آیه
- تاثیرپذیریِ تمدن دوران سلیمان(علیه السلام) از توان جنّیان+۶ آیه
- پایهریزی و شکوفایی تمدّنهایی بزرگ، در سایه حکومتهای خدادادی رهبران الهی+۱۰ آیه
- خداوند منشا اعطای تمدّن به انسانها+۶ آیه
- برجسازی جنّیان برای سلیمان(علیه السلام)، نشانهای از تمدّن و شکوفایی معماری ان دوران+۱ آیه
- صنعت و ذوب فلزات، از نشانههای تمدّن+۴ آیه
- ساختن تندیس و تمثالهای بدیع در دوران سلیمان(علیه السلام)، نمایی از شکوفایی تمدّن و هنر ان زمان+۱ آیه
- تهدید شدن جنّیان زیر فرمان سلیمان(علیه السلام) به عذاب جهنّم از جانب خداوند، در صورت تمرّد از امر ان حضرت
- ساخت کاسههایی بزرگ برای سلیمان(علیه السلام)، به دست جنّیان+۱ آیه
- جنّیان، موجوداتی مختار در عقیده و اجرای کارها+۲ آیه
- اطاعت جنیان از خداوند، برای خدمت به سلیمان(علیه السلام)+۳ آیه
- امکان استفاده انسان از جنّیان+۷ آیه
- جنّیان، مسخّر و تحت اختیار سلیمان(علیه السلام)+۶ آیه
- جنّیان، موجوداتی دارای تکلیف و مسیولیّت+۱ آیه
- تهدید شدن جنّیان متمرّد، به عذاب سوزان جهنّم+۲ آیه
- تهدید شدن جنّیان متمرّد، به عذاب سوزان جهنّم
- ساختن دیگهای بزرگ و ثابت از جانب جنّیان، برای سلیمان(علیه السلام)+۱ آیه
- جنّیان، موجوداتی با شعور و شناخت+۳ آیه
- سرپیچی جنّیان، از فرمان تشریعی خداوند
- شکنجه و مجازات با اتش دنیا، کیفر تخلّف جنّیان از اجرای کارهای واگذار شده به انان
- ساخت کاخ و قصرهای بزرگ، به دست جنّیان، برای سلیمان(علیه السلام)+۱ آیه
- ساخت معابد برای سلیمان(علیه السلام)، به دست جنّیان+۱ آیه
- تهدید جنّیان تحت فرمان سلیمان(علیه السلام)، به عذاب جهنّم از سوی خداوند، در صورت تمرّد از فرمان ان حضرت
- تهدید جنّیان متمرّد، به عذاب سوزان جهنّم
- سعیر، از نامهای جهنّم
- تشبیه جاری شدن مس مذاب برای سلیمان(علیه السلام)، به جاری شدن اب از چشمه
- باد، وسیله حمل و نقل هوایی برای سلیمان(علیه السلام)
- حمل و نقل تخت سلیمان(علیه السلام) به وسیله باد و طیّ مسافت دو ماهه رفت و برگشت، در یک روز
- فرمان و اذن خدا در امور گوناگون، مقتضای ربوبیّت او+۱ آیه
- از اثار ربوبیّت خداوند، مسخّر شدن جنّیان برای سلیمان(علیه السلام)
- کار در بین دو دست، کنایه از در اختیار بودن و سلطه داشتن بر کارگر
- ساختن دیگهای بزرگ برای سلیمان(علیه السلام) توسط جنّیان به اذن پروردگار+۱ آیه
- دیگ سازی جنّیان برای سلیمان(علیه السلام) طبق خواست وی+۱ آیه
- دیگ سازی از جمله فعالیّتهای جنّیان در دربار سلیمان(علیه السلام)+۱ آیه
- دیگ سازی جنّیان برای سلیمان(علیه السلام) بر اساس تکلیف الهی+۱ آیه
- ساخته شدن دیگهای بزرگ و ثابت برای سلیمان(علیه السلام) توسط جنّیان+۱ آیه
- ساختن دیگهای ثابت و بزرگ توسط جنّیان برای سلیمان(علیه السلام)، نعمتی شایسته شکرگزاری از سوی ال داود(علیه السلام)+۱ آیه
- ذلّت و خواری جنّیان، هنگام کار برای سلیمان(علیه السلام)+۱ آیه
- قلمرو رفاه سلیمان(علیه السلام)، بسیار گسترده و فراگیر+۳ آیه
- خدمت جنّیان در حکومت سلیمان(صلی الله علیه واله)، همراه با رنج و سختی+۱ آیه
- سعیر
- مسافت طی شده از سوی سلیمان(علیه السلام) به وسیله باد در یک روز، برابر با مسافت طی شده در دو ماه، به وسیله دیگران، با وسایل عادی
- سلطه سلیمان(علیه السلام) بر جنّیان+۱ آیه
- اطاعت جنّیان، از سلیمان(علیه السلام)+۱ آیه
- مسخّر بودن باد برای سلیمان(علیه السلام)، از خصوصیّات حکومت ممتاز او+۴ آیه
- رام و در اختیار بودن جنّیان و شیاطین برای سلیمان(علیه السلام)، از امتیازات حکومتی وی+۷ آیه
- برج سازی جنّیان، برای سلیمان(علیه السلام)+۱ آیه
- گستردگی قلمرو حکومتی سلیمان(علیه السلام)
- مسافت طی شده به وسیله سلیمان(علیه السلام) با باد در یک روز، برابر با مسافت طی شده در دو ماه از سوی دیگران با وسایل عادی
- مسخّر شدن باد برای سلیمان(علیه السلام)، از جانب خداوند+۳ آیه
- طی کردن مسافت دو ماهه در یک روز از سوی سلیمان(علیه السلام) به وسیله باد
- فراهم بودن امکانات ذوب مس برای سلیمان(علیه السلام)، از جانب خداوند
- صنعت ذوب مس، در دوران سلیمان(علیه السلام)
- ساخته شدن دیگهای بزرگ ثابت، به وسیله جنّیان برای سلیمان(علیه السلام)+۱ آیه
- ساختن ظروف بزرگ به وسیله جنّیان، به اندازه حوض به درخواست سلیمان(علیه السلام)+۱ آیه
- صنعت ساختمان سازی در دوران سلیمان(علیه السلام)، به وسیله جنّیان+۲ آیه
- ساختن مجسّمه به وسیله جنّیان، در دوران سلیمان(علیه السلام)+۱ آیه
- تکیه داشتن سلیمان(علیه السلام) بر عصای خود، مدّتی پس از مرگ+۱ آیه
- خورده شدن عصای سلیمان(علیه السلام) به وسیله موریانه، پس از مرگ او+۱ آیه
- پدید امدن چشمه مس برای سلیمان(علیه السلام) به قدرت خدا
- ساختن محراب و مسجد در دوران سلیمان(علیه السلام)از جانب جنّیان+۱ آیه
- بهره مندی سلیمان(علیه السلام)، از مواهب و نعمتهای خداوند+۷ آیه
- فرمان پذیری و شعور باد، از امر سلیمان(علیه السلام)+۲ آیه
- زندگی توام با شکنجه جنیّان، در درباره سلیمان(علیه السلام)+۱ آیه
- مسافرت سلیمان(علیه السلام) با باد در بامداد و شامگاه
- مسافت پیموده شده از جانب سلیمان(علیه السلام)با باد در بامداد، به اندازه پیمودن مسافت در یک ماه
- ساخت ظرفهای مختلف با اندازه های متفاوت، برای سلیمان(علیه السلام)، به دست جنّیان+۱ آیه
- ساخته شدن دیگهای بزرگ ثابت و غیر منقول برای سلیمان(علیه السلام)، به دست جنّیان+۱ آیه
- ساختن کاسه های بزرگی مثل حوض، برای سلیمان(علیه السلام) به وسیله جنّیان+۱ آیه
- مهارت جنّیان در ساخت ظرفهای بزرگ و ثابت، همانند حوض، برای سلیمان(علیه السلام)+۱ آیه
- ساخته شدن ظرفهای بزرگ غذاخوری برای سلیمان(علیه السلام)، به وسیله جنّیان+۱ آیه
- ساخت جایگاه مخصوص، برای عبادت سلیمان(علیه السلام) به دست جن+۱ آیه
- تکیه سلیمان(علیه السلام) بر عصای خود، قبل از مرگ+۱ آیه
- افتادن بدن سلیمان(علیه السلام) پس از خورده شدن عصای او، به وسیله موریانه+۱ آیه
- رهایی جنّیان از رنج خدمت و سختی خفّت بار در دستگاه سلیمان(علیه السلام)، در صورت داشتن علم غیب+۱ آیه
- بنای ساختمانهایی به وسیله جنیّان تسخیر شده، برای سلیمان(علیه السلام)+۶ آیه
- جهل جنّیان دربار سلیمان(علیه السلام) به امور غیبی+۱ آیه
- قدرت جنّیان، در خدمت سلیمان(علیه السلام)+۳ آیه
- بهره مندی سلیمان(علیه السلام) از قدرت خدادادی، در تسخیر بادها و استفاده از ان
- برخورداری سلیمان(علیه السلام) از قدرت دستیابی به مس و نحوه استفاده از ان
- قدرت سلیمان(علیه السلام) در استفاده کردن از جنّیان، برای اجرای کارها+۱ آیه
- تمدّنها، از اثار و نشانه های قدرت خدا+۱۳ آیه
- تعلّق قضای الهی به مرگ سلیمان(علیه السلام)+۱ آیه
- مس، از ابزار کار جنّیان برای سلیمان(علیه السلام) در ساختن ظروف بزرگ، مانند حوضچه ها و دیگهای ثابت+۱ آیه
- کاخ سازی، مجسمه سازی، دیگ سازی، از کارهای جنّیان در دربار سلیمان(علیه السلام)+۱ آیه
- سرپیچی و عصیان جنّیان، از فرمان تشریعی خداوند
- گناه و کوتاهی کردن جنّیان در کارهای واگذار شده به انان، از دیدگاه سلیمان(علیه السلام)
- جواز مجسّمهسازی، در شریعت سلیمان علیه السلام+۱ آیه
- ساخت مجسّمه، به وسیله جنّیان و طبق خواست سلیمان علیه السلام+۱ آیه
- بنای محرابهای متعدد، طبق خواست سلیمان علیه السلام، به وسیله جنّیان+۱ آیه
- بنای محراب برای عبادت، دارای سابقهای طولانی در تاریخ+۱ آیه
- برگزیدن مکانی خاصّ برای عبادت، پسندیده و سابقهدار در ادیان گذشته+۱ آیه
- مرگ سلیمان علیه السلام به قضای الهی+۱ آیه
- تشبیه جریان مس مذاب برای سلیمان علیه السلام، به جریان اب از چشمه
- چشمه مس مذاب، در اختیار سلیمان علیه السلام، جهت ساختن ابزار مسی
- جریان مس، در صورت ذوب شدن
- قرار داشتن دیگهای بزرگ برای ذوب مس، جهت ساختن ابزار مسی، در اختیار سلیمان علیه السلام
- فراهم امدن امکانات ذوب مس برای سلیمان علیه السلام، از عطایای خدا به ان حضرت
- صنعت مسگری، در دوران سلیمان علیه السلام
- کشف مرگ سلیمان علیه السلام با خوردن عصای ان جناب، به وسیله موریانه، برای جنّیان، با افتادن ان حضرت+۱ آیه
- سلیمان علیه السلام، برخوردار از نعمتها و مواهب گسترده الهی+۷ آیه