آیه ۳۹ سوره سبأ

سوره سبأ(سبإ)، آیه ۳۹ · جزء ۲۲ · صفحه ۴۳۲

قُلْ إِنَ رَبِّي يَبْسُطُ الرِّزْقَ لِمَنْ يَشَاءُ مِنْ عِبَادِهِ وَ يَقْدِرُ لَهُ وَ مَا أَنْفَقْتُمْ مِنْ شَيْ‌ءٍ فَهُوَ يُخْلِفُهُ وَ هُوَ خَيْرُ الرَّازِقِينَ

بگو: «پروردگارم روزی را برای هر کس بخواهد وسعت می‌بخشد، و برای هر کس بخواهد تنگ (و محدود) می‌سازد؛ و هر چیزی را (در راه او) انفاق کنید، عوض آن را می‌دهد (و جای آن را پر می‌کند)؛ و او بهترین روزی‌دهندگان است!»

معنی کلمات و عبارات
«یُخْلِفُهُ»: جای آن را پر می‌کند. عوض آن را می‌دهد.
نزول
نکات آیه
۱ - پیامبر(ص)، مأمور ابلاغ پیام خداوند درباره منشأ قبض و بسط روزى انسان ها «قل إنّ ربّى یبسط الرزق ... و یقدر له» «یقدر» (از مصدر «قدر») به معناى اندازه و نیز سخت گیرى آمده است (مفردات راغب). به قرینه «یبسط» در این آیه، معناى دوّم «یقدر» مورد نظر است. ۲ - زیادى و یا کمى روزى بندگان، براساس مشیت خداوند است. «ربّى یبسط الرزق لمن یشاء من عباده و یقدر له» ۳ - ربوبیت خداوند، متقضى قبض و بسط روزى بندگان «إنّ ربّى یبسط الرزق لمن یشاء ... و یقدر» ۴ - پیامبر(ص)، مورد توجه و عنایت ویژه پروردگار «إنّ ربّى» گفتنى است که سفارش خداوند به پیامبر(ص) براى اعلام منشأ قبض و بسط روزى بندگان، با عبارت «إنّ ربّى» آمده است. چنین تعبیرى، حکایت از این حقیقت مى کند که خداوند، در صدد معرفى موقعیت پیامبر(ص) در پیشگاه خودش است. ۵ - مردم، بنده خداوند هستند. «یبسط الرزق لمن یشاء من عباده» ۶ - توجه دادن به این که منشأ کمى و زیادى روزى در دست خدا است، برانگیزاننده انسان به انفاق «قل إنّ ربّى یبسط الرزق لمن یشاء ... و یقدر له و ما أنفقتم من شىء» از تذکر خداوند به این که انفاق عوض دارد - پس از یادآورى این حقیقت که منشأ قبض و بسط روزى خداوند است - برداشت یاد شده به دست مى آید. ۷ - وعده خداوند به جایگزین ساختن براى اموالى که انفاق مى شود. «و ما أنفقتم من شىء فهو یخلفه» ۸ - خداوند، «خیرالرازقین» (بهترین روزى دهندگان) است. «و هو خیر الرزقین» ۹ - بهترین روزى رسان بودن خداوند، تضمین کننده وعده جایگزین ساختن براى مال انفاق شده «و ما أنفقتم من شىء فهو یخلفه و هو خیر الرزقین» ۱۰ - بهترین روزى رسان بودن خداوند، دلیل اعطاى کم و یا زیاد روزى، به هر کس که خود بخواهد. «إنّ ربّى یبسط الرزق لمن یشاء ... و یقدر له ... و هو خیر الرزقین» ۱۱ - تشویق خداوند به انفاق کردن مال به نیازمندان «و ما أنفقتم من شىء فهو یخلفه و هو خیر الرزقین» وعده خداوند به جانشین ساختن چیزى به جاى مال انفاق شده و نیز یادآورى این که او بهترین روزى دهنده ها است، نوعى تشویق و ترغیب به انفاق است.
تفسیر (۹)
روایات و احادیث

۱۲ - «قال الراوى قلت لأبى عبداللّه(ع) ...قول اللّه عزّوجلّ «و ما أنفقتم من شىء فهو یخلفه و هو خیر الرازقین» و إنّى أنفق و لا أرى خلفاً قال: أفترى اللّه عزّوجلّ أخلف وعده؟ قلت: لا قال: فممّ ذالک. قلت: لا أدرى قال: لو أنّ أحدکم إکتسب المال من حلّه و أنفقه فى حلّه لم ینفق درهماً إلا أخلف علیه; [منبع: کافى، ج ۲، ص ۴۸۶، ح ۸; نورالثقلین، ج ۴، ص ۳۳۹- ، ح ۷۳.] راوى مى گوید: به امام صادق(ع) عرض کردم: ...سخن خداى عزّوجلّ است که مى فرماید: «و ما أنفقتم من شىء فهو یخلفه و هو خیر الرازقین» در حالى که من انفاق مى کنم و هیچ چیزى جایگزین آن ندیدم، فرمود: آیا نظر تو این است که خداوند در وعده خود تخلف مى کند؟ گفتم نه. فرمود: پس این [توهم تو] از کجا است؟ گفتم نمى دانم. حضرت فرمود: اگر یکى از شما مالى را از راه حلال کسب کند و در راه حلال انفاق نماید، هیچ درهمى را انفاق نمى کند; مگر آن که [خدا ]جایگزین آن را مى دهد».

موضوعات

دسته‌بندی موضوعی

فرهنگ قرآن (مطالب آیه) (۲۷)
  • تقدیر روزی انسانها و قبض و بسط ان، از ایات الهی+۶ آیه
  • انفاق، از اسباب دستیابی به توسعه اقتصادی+۲ آیه
  • مشیّت الهی، منشا توسعه و تنگناهای اقتصادی+۹ آیه
  • تفاوت انسانها در برخورداری از روزی الهی+۸ آیه
  • جبران و جایگزینی مال انفاق شده ازسوی خداوند
  • وعده خداوند به جایگزینی اموال انفاق شده
  • اسانشدن انفاق در پرتو توجّه به رزّاقیّت خداوند و بازگشت عوض مال انفاق شده به ادمی
  • استفاده از حسّ منفعتطلبی انسان در جهت ایجاد روحیّه انفاق در وی+۲ آیه
  • همه انسانها، تحت تربیت و ربوبیت خداوند+۵ آیه
  • استحباب انفاق به دیگران، از مال خویش
  • ربوبیّت خداوند، مقتضی تقدیر روزی متفاوت برای بندگان+۴ آیه
  • خداوند، بهترین روزی دهنده برای بندگانش+۴ آیه
  • تضییق و کاستن از رزق انسانها از جانب خداوند، بر اساس مشیّت الهی+۱۰ آیه
  • بهترین روزی رسان بودن خدا، منشا تفاوت رزق بندگان
  • ربوبیّت خدا، مقتضای تفاوت روزی بندگان+۲ آیه
  • تفاوت روزی انسانها، ناشی از مشیّت خداوند و به تدبیر او+۸ آیه
  • مشیّت الهی، در توسعه بخشیدن به رزق انسانها+۱۰ آیه
  • خداوند، بهترین روزی دهنده+۴ آیه
  • جایگزین کردن اموال انفاق شده و جبران انها، مقتضای بهترین روزی رسان بودن خدا
  • پیامبر(صلی الله علیه واله)، مامور ابلاغ پیام خداوند به مردم، درباره منشا قبض و بسط رزق بندگان+۱ آیه
  • خداوند، فراهم اورنده رزق و روزی انسانها+۱۵ آیه
  • ربوبیّت خداوند، مقتضی اعطای رزق به بندگان+۳ آیه
  • نقش مشیّت الهی، در قبض و بسط رزقها+۱۰ آیه
  • ربوبیّت خدا، منشا رفاه انسانها+۴ آیه
  • مشیّت خداوند، منشا رفاه انسانها+۹ آیه
  • تقدیر روزی انسانها، به وسیله خداوند+۱۱ آیه
  • فراخ و تنگروزی مردم، تحت اراده و مشیّت خداوند+۹ آیه
واژه‌ها