سوره ص، آیه ۲۲ · جزء ۲۳ · صفحه ۴۵۴
إِذْ دَخَلُوا عَلَىٰ دَاوُودَ فَفَزِعَ مِنْهُمْ قَالُوا لَا تَخَفْ خَصْمَانِ بَغَىٰ بَعْضُنَا عَلَىٰ بَعْضٍ فَاحْكُم بَيْنَنَا بِالْحَقِّ وَلَا تُشْطِطْ وَاهْدِنَا إِلَىٰ سَوَاءِ الصِّرَاطِ
When they entered upon David and he was alarmed by them? They said, "Fear not. [We are] two adversaries, one of whom has wronged the other, so judge between us with truth and do not exceed [it] and guide us to the sound path.
معنی کلمات و عبارات
«فَزِعَ»: ترسید. وحشت کرد. «لا تُشْطِطْ»: از حق دور مشو. دور از حقیقت مگو. در داوری ستم مکن. إشطاط و شَطَط، هر دو به معنی انحراف و تجاوز از حدّ معیّن و اصل حقیقت است (نگا: کهف / ). «سَوَآءِ الصِّرَاطِ»: (نگا: بقره / مائده / و و ).
نزول
سال ۵ بعثت(دوره مکی) بازپخش وحی در این سال
در آن زمان چه میگذشت (۳ رویداد)
نکات آیه
۱ - ورود نزاع کنندگان و شاکیان بر داوود(ع) به طور ناگهانى و وحشتناک «إذ تسوّروا المحراب . إذ دخلوا على داود ففزع منهم»
بالا رفتن از دیوار جایگاه داوود(ع) و ترس او از این حرکت، گویاى ناگهانى و ترسناک بودن این عمل است.
۲ - داوود(ع)، برخوردار از روحیات و خصوصیات بشرى (مانند ترس و...) در برخورد ناگهانى با خطرات «إذ دخلوا على داود ففزع منهم»
۳ - پى بردن نزاع کنندگان و شاکیان به وحشت داوود(ع) از ورودشان و دلدارى دادن آنان به آن حضرت «إذ دخلوا على داود ففزع منهم قالوا لاتخف»
۴ - نزاع کنندگان و شاکیان، مسأله مورد اختلاف خود را نزد داوود(ع) مطرح کردند. «خصمان بغى بعضنا على بعض»
۵ - نزاع کنندگان و شاکیان، در حضور داوود(ع) مدعى متجاوز بودن یکى از آنان در حق دیگرى بودند. «خصمان بغى بعضنا على بعض»
۶ - نزاع کنندگان و شاکیان، از داوود خواستند که براساس حق و به دور از هرگونه افراط و ستمى درباره شان داورى کند. «فاحکم بیننا بالحقّ و لاتشطط»
«شطط» در اصل به معناى تجاوز از حد و اندازه است و بیشترین کاربرد آن در معناى افراط، زیاده روى و ستم مى باشد.
۷ - قضاوت به حق و عادلانه، مانع ستم و تجاوز به حقوق دیگران است. «فاحکم بیننا بالحقّ و لاتشطط»
تقدم توصیه به داورى عادلانه و به حق، بر توصیه به پرهیز از افراط و ستم روا داشتن در امر قضاوت، مى تواند گویاى برداشت یاد شده باشد.
۸ - توصیه شاکیان و نزاع کنندگان به داوران، مبنى بر رعایت حق و عدل در داورى، امرى بایسته و سزاوار «فاحکم بیننا بالحقّ و لاتشطط»
۹ - رهبران و داوران جامعه الهى، باید نصیحت پذیر و حق شنو باشند. «فاحکم بیننا بالحقّ و لاتشطط»
۱۰ - نزاع کنندگان و شاکیان، از داوود(ع) خواستار نمایاندن راه درست زندگى به آنان «و اهدنا إلى سواء الصرط»
«سواء» در اصل به معناى وسط و میانه است. مقصود از آن در آیه شریفه، راه درست و میانه و به دور از افراط و تفریط در زندگى است.
۱۱ - نزاع کنندگان و شاکیان، از داوود(ع) خواستند که براى حل مشکلات و اختلافات اقتصادى آنها، راه درست و میانه را به آنان بیاموزد. «و اهدنا إلى سواء الصرط»
برداشت یاد شده براساس این دیدگاه است که درخواست هدایت به راه درست، ممکن است به موضوع مورد اختلافشان مربوط باشد که از موضوعات اقتصادى است.
۱۲ - داوود(ع)، داورى عادل، راهنمایى مطمئن در زندگى و مرجعى صالح براى رسیدگى به امور اجتماعى در نظر مردم عصر خود «هل أتیک نبؤا الخصم ... إذ دخلوا على داود... خصمان بغى بعضنا على بعض فاحکم بیننا بالحقّ و لاتشطط و اهدنا إلى سواء الصرط»
تفسیر (۱۰)
- تفسیر المیزان(علامه طباطبایی)
آیات ۱–۲۹ - تفسیر المیزان(علامه طباطبایی)
آیات ۱۷–۲۹ - تفسیر المیزان(علامه طباطبایی)
آیات ۱۷–۴۰ - برگزیده تفسیر نمونه(مکارم شیرازی)
آیه ۲۲ - تفسیر نور(محسن قرائتی)
آیه ۲۲ - نکتههای تفسیر نور
آیه ۲۲ - پیامهای تفسیر نور
آیه ۲۲ - تفسیر اثنی عشری(حسینی شاه عبدالعظیمی)
آیه ۲۲ - تفسیر روان جاوید
آیات ۲۱–۲۵ - تفسیر اطیب البیان(سید عبدالحسین طیب)
آیه ۲۲
موضوعات
دستهبندی موضوعی
بشر بودن داودترس داودحق شنوایی رهبریخواسته های منازعان قصه داودداود از صالحاندرخواست از داوددرخواست قضاوت عادلانهدلداری به داودعدالت داودموعظه پذیری رهبریموقعیت اجتماعی داودهدایتگری داودورود منازعان قصه داودآثار قضاوت عادلانهمنازعان قصه داوددعوای منازعان قصه داوددرخواست هدایتروش زندگیموانع ظلمفضایل داودهدایت به صراط مستقیمشرایط رهبریعمل پسندیده
فرهنگ قرآن (مطالب آیه) (۵۳)
- ارامش دادن ملایکه به داود(علیه السلام) با حضور نزد وی هنگام داوری+۱ آیه
- داوری داوود(علیه السلام) برای حلّ اختلافهای مردم+۳ آیه
- ماموریّت داود(علیه السلام) برای حلّ اختلافها، براساس حق و بهدور از هوای نفس+۲ آیه
- اخوّت دینی، مستلزم برطرف کردن اختلافهای میان مؤمنان+۱ آیه
- اضطراب داود(علیه السلام) به هنگام ورود بیمقدّمه متخاصمان بر وی
- نزاع مطرح شده نزد داود(علیه السلام) درباره نود و نه گوسفند و یک گوسفند+۲ آیه
- ازمایش شدن داود(علیه السلام) با داوری میان دو فرد متخاصم+۴ آیه
- طمع کردن برادر دارای نود و نُه میش به تنها میش برادر خود، در ادّعانامه برادر شاکی به حضور داود(علیه السلام)+۲ آیه
- امتحان خداوند از داود(علیه السلام) با طرح دعوای دو (فرشته) متخاصم، به صورت دو برادر+۳ آیه
- انسانها، دارای حق دسترسی به قضا و دادرسی عادلانه+۳ آیه
- لزوم پرهیز از قضاوت عجولانه، قبل از شنیدن سخنان طرفین دعوا+۳ آیه
- مراجعه شاکیان به داود(علیه السلام)، برای حکمیّت و درخواست قضاوت به حق و عادلانه بین انان+۲ آیه
- عهده داری منصب قضاوت از سوی داود(علیه السلام)، در دوران حکومتش+۵ آیه
- خوف داود(علیه السلام) از ورود غیر عادی افراد ناشناس بر وی، برای دادخواهی+۱ آیه
- پی بردن نزاع کنندگان و شاکیان به خوف داود(علیه السلام) و دلداری انان به ان حضرت+۱ آیه
- داود(علیه السلام)، مرجعی صالح برای دادخواهی، در نظر مردم عصر خود
- دادخواهی صاحب یک میش از داود(علیه السلام)، در برابر طمع تجاوزکارانه برادر دارای 99 میش+۱ آیه
- دامداری، در عصر داود(علیه السلام)+۲ آیه
- امتحان داود(علیه السلام) از ناحیه خدا، از طریق داوری میان برادران (دو فرشته) صاحب گوسفند+۲ آیه
- ترس داود(علیه السلام)، هنگام ورود برادران متخاصم بر وی، به طور ناگهانی+۲ آیه
- دلداری متخاصمان به داود(علیه السلام)، در پی ترس ان حضرت، از ورود انان+۲ آیه
- دادخواهی صاحب یک میش از داود(علیه السلام)، در برابر طمع تجاوزکارانه برادری دارای 99 میش+۱ آیه
- داود(علیه السلام)، مرجعی صالح برای دادخواهی، در نظر مردم عصر خویش
- داود(علیه السلام)، داوری عادل در رسیدگی به امور اجتماعی، در نظر مردم عصر خود
- داود(علیه السلام)، راهنمایی مطمین در رسیدگی به امور اجتماعی، در نظر مردم عصر خود
- درخواست قضاوت بر حق و به دور از هرگونه افراط از داود(علیه السلام)، از جانب نزاع کنندگان
- فرشته بودن دو برادر متخاصم، در محکمه داود(علیه السلام)+۱ آیه
- اجحاف و تجاوز بسیاری از شرکا به یکدیگر، از موعظه ها و حکمتهای داود(علیه السلام)+۲ آیه
- ایمان و عمل صالح، مانع تجاوز به حقوق دیگران، از موعظه های حکمتهای داود(علیه السلام)+۲ آیه
- نسبت برادری، میان متخاصمان، در نزد داود(علیه السلام)+۱ آیه
- دلداری دادن شاکیان به داود(علیه السلام)، در پی درک وحشت ان حضرت از ورود غیر متعارف انان+۱ آیه
- بالا رفتن نزاع کنندگان و شاکیان از دیوار محراب داود(علیه السلام)، سبب ترس و وحشت ان حضرت+۱ آیه
- سؤال تقریری خداوند از پیامبر(صلی الله علیه واله) درباره ماجرای بالا رفتن متخاصمان، از دیوار محراب داود(علیه السلام) و دادخواهی از وی+۱ آیه
- شکایت و گلایه شریک مظلوم، از ستم شریک ظالم، در نزد داود(علیه السلام)+۲ آیه
- درخواست نزاع کنندگان و شاکیان از داود(علیه السلام)، برای حلّ اختلاف شان، براساس راه درست و میانه
- رواج ظلم و ستم به شریکان، در عصر داود(علیه السلام)+۱ آیه
- پرهیز مؤمنان نیکوکار از ظلم، در حق شریکان و معاشران خود+۱ آیه
- قضاوت به حق و عادلانه، مانع ستم و تجاوز به حقوق دیگران
- استغفار داود(علیه السلام) از پروردگار، در پی گمان رخ دادن اشتباهی، در داوری میان متخاصمان+۱ آیه
- انابه و توبه داود(علیه السلام) به درگاه خداوند، پس از ظن و گمان خطا کردنش، در داوری میان برادران متخاصم+۱ آیه
- توجّه به سرگذشت داود(علیه السلام) و نحوه قضاوت وی، اموزنده و عبرت اموز برای دیگران+۵ آیه
- داود(علیه السلام)، داوری عادل در نظر مردم عصر خود
- درخواست ملایکه از داود(علیه السلام) برای داوری عادلانه در حلّ و فصل خصومتشان+۱ آیه
- عدالت، از شرایط قاضی، در امر قضاوت+۳ آیه
- رواج ستم و تصرّف غاصبانه در حقوق مالی شریکان، در عصر داود(علیه السلام)+۱ آیه
- نقل قصّه روی اوردن دو گروه متخاصم نزد داود(علیه السلام)، از سوی خداوند به پیامبر(صلی الله علیه واله)+۱ آیه
- لزوم رعایت عدالت، در قضا+۴ آیه
- رواج ستم و تجاوز در میان بسیاری از شریکان اموال، در عصر داود علیه السلام+۱ آیه
- یاداوری ازمایش و داوری داود علیه السلام، درسی اموزنده و عبرتانگیز برای محمّد صلی الله علیه و اله+۲ آیه
- تمثل ملایکه به صورت متخاصم و مراجعه به داود علیه السلام برای قضاوت+۱ آیه
- ارامش دادن ملایکه به داود علیه السلام با حضور نزد وی، هنگام داوری+۱ آیه
- نزاع کنندگان و شاکیان، خواهان هدایت خود به راه اعتدال و میانه از داود علیه السلام
- شاکیان به داود علیه السلام خواهان هدایت به راه میانه و درست، در جهت حل اختلاف انان