سوره طه، آیه ۱۰۸ · جزء ۱۶ · صفحه ۳۱۹
يَوْمَئِذٍ يَتَّبِعُونَ الدَّاعِيَ لاَ عِوَجَ لَهُ وَ خَشَعَتِ الْأَصْوَاتُ لِلرَّحْمٰنِ فَلاَ تَسْمَعُ إِلاَّ هَمْساً
در آن روز، همه از دعوت کننده الهی پیروی نموده، و قدرت بر مخالفت او نخواهند داشت (و همگی از قبرها برمیخیزند)؛ و همه صداها در برابر (عظمت) خداوند رحمان، خاضع میشود؛ و جز صدای آهسته چیزی نمیشنوی!
معنی کلمات و عبارات
«الدَّاعِی»: دعوتکننده. مُنادی. مراد إسرافیل است. «عِوَج»: سرپیچی و انحراف. «لِلرَّحْمنِ»: به خاطر سیطره عظمت خداوند مهربان بر عرصه محشر. در برابر خداوند مهربان. «هَمْساً»: صدای آهسته و زیرلبی.
نزول
سال ۷ بعثت(دوره مکی) بازپخش وحی در این سال
در آن زمان چه میگذشت (۳ رویداد)
نکات آیه
۱ - با متلاشى شدن کوه ها و مسطح شدن زمین در قیامت، دعوت کننده اى، آدمیان را به بیرون آمدن از قبرها دعوت خواهد کرد. «یومئذ یتّبعون الداعى لاعوج له »
ظاهراً مقصود از «داعى» - که تمامى مردم از او تبعیت خواهند کرد و به نداى او پاسخ مثبت خواهند داد - کسى است که آدمیان را از قبرها براى حشر فرا مى خواند.
۲ - همه آدمیان، بدون هیچ تخلف و با انضباط کامل، به نداى دعوت کننده روز قیامت پاسخ داده و از وى پیروى خواهند کرد. «یومئذ یتّبعون الداعى لاعوج له »
ضمیر «له» ممکن است به «اتباع» (مستفاد از «یتّبعون») برگردد. دراین صورت مفاد «لاعوج له» این است که در پیروى از داعى روز قیامت، هیچ تخلف و انحرافى صورت نخواهد گرفت.
۳ - فرمان احضار انسان ها در صحنه قیامت، فرمانى فراگیر و به دور از هرگونه نافرجامى و اختلال خواهد بود. «یومئذ یتّبعون الداعى لاعوج له »
ضمیر «له» ممکن است به «الداعى» بازگردد و حاکى از نبود «عوج» و ناهنجارى در دعوت باشد.
۴ - ظهور حاکمیت مطلق خداوند، در قیامت «یومئذ یتّبعون الداعى »
۵ - مردم حاضر در صحنه قیامت، گفتار خود را با صدایى آهسته به زبان خواهند آورد. «یومئذ ... خشعت الأصوات للرحمن »
«خشوع صوت» به معناى پایین آمدن صدا است (تاج العروس).
۶ - عظمت رخداد قیامت و چشم دوختن به رحمت خداوند در آن روز، صداها را در سینه ها حبس و طنین آن را خواهد گرفت. «یومئذ ... و خشعت الأصوات للرحمن »
پایین آوردن صدا در قیامت، برخاسته از خشوع قلب است که نتیجه مشاهدات انسان از صحنه هاى آن روز مى باشد.
۷ - قیامت، روز تجلى و ظهور رحمانیت خداوند «و خشعت الأصوات للرحمن »
«رحمان»; یعنى، داراى رحمت گسترده و فراگیر.
۸ - رحمانیت خداوند، امید و ملجأ تمامى مردم در صحنه دهشت زا و مخوف قیامت «و خشعت الأصوات للرحمن »
۹ - روز قیامت، هیچ صدایى از آدمیان به جز صداى پنهان و زیر لب و یا صداى آهسته گام ها، شنیده نخواهد شد. «و خشعت الأصوات للرحمن فلاتسمع إلاّهمسًا »
«همس»; یعنى، صداى پنهان و «همس الأقدام» به مخفیانه ترین قدم زدن گفته مى شود (معجم مقاییس اللغة) در این آیه هر دو معنا محتمل است.
تفسیر (۸)
موضوعات
دستهبندی موضوعی
آهسته گویی در قیامتامیدواری اخروی انسان هاامیدواری به رحمانیت خداانتظار رحمت خدارحمانیت اخروی خداعوامل آهسته گویی در قیامتمنادی قیامتتلاشی کوههااجابت منادی قیامتتسطیح زمینحاکمیت اخروی خداحشر انسان هازمین در قیامتعظمت قیامتحشر اخروی انسان هااهوال قیامتانسان ها در قیامتظهور حقایق در قیامتویژگیهای قیامت
فرهنگ قرآن (مطالب آیه) (۱۸)
- پیروی انسانها از اسرافیل در قیامت+۲ آیه
- دعوت اسرافیل از همه انسانها برای حضور در صحنه قیامت و پیروی انان از وی
- اسرافیل، مامور دمیدن در صور برای احیای مردگان+۲ آیه
- پیروی انسانها در قیامت از فراخوانی اسرافیل+۲ آیه
- ظهور حاکمیّت خدا، در عرصه قیامت+۴ آیه
- تحقّق روز قیامت، از اثار ربوبیّت خداوند
- خشوع انسانها در مقابل رحمت گسترده پروردگار در روز قیامت، با پایین اوردن صداها
- امید مردم در صحنه مخوف قیامت، به رحمت خداوند
- خداوند، دارای رحمتی عام و گسترده+۲ آیه
- سکوت انسانها و صاحبان شعور، نزد خداوند، در قیامت+۳ آیه
- شنیده نشدن صدایی در قیامت، غیر از صدای اهسته، در پیشگاه خداوند
- شنیده نشدن هیچ صدایی در قیامت از انسانها، به جز صدای اهسته و پنهانی
- بر زبان اوردن گفته ها از سوی حاضران در محشر، در روز قیامت با صدایی اهسته
- پایین امدن و اهسته شدن صداها در قیامت، به علت عظمت ان روز
- قیامت، روز خضوع همگان، در پیشگاه خداوند+۲ آیه
- «تَسمَعُ»
- خطاب خاص با مراد عام به محمد صلی الله علیه و اله از سوی خداوند+۱ آیه
- اسرافیل، مامور دمیدن در صور، برای احیای مردگان+۲ آیه