سوره ق، آیه ۳۷ · جزء ۲۶ · صفحه ۵۲۰
إِنَ فِي ذٰلِكَ لَذِكْرَى لِمَنْ كَانَ لَهُ قَلْبٌ أَوْ أَلْقَى السَّمْعَ وَ هُوَ شَهِيدٌ
In that is a reminder for whoever possesses a heart, or cares to listen and witness.
معنی کلمات و عبارات
«ذِکْری»: پند و اندرز. به خود آمدن. بیداری (نگا: انعام / و و ، شعراء / عنکبوت / ). «شَهِیدٌ»: حاضر. در اینجا مراد کسی است که حضور قلب دارد، و به اصطلاح دلش در مجلس است، و با دقت به سخنان گوش میدهد و مطالب را پیگیری میکند.
نزول
سال ۵ بعثت(دوره مکی) بازپخش وحی در این سال
در آن زمان چه میگذشت (۳ رویداد)
نکات آیه
۱ - تاریخ، داراى درس هاى عبرت آموز براى بشر «إنّ فى ذلک لذکرى»
۲ - فرجام هلاکت بار قدرت هاى حق ستیز تاریخ، مایه تذکر خردمندان و مردمان حق شنو «إنّ فى ذلک لذکرى لمن کان له قلب أو ألقى السمع»
۳ - دریافت پیام هاى نهفته در متن تاریخ، نیازمند قلبى آگاه یا گوشى شنوا و حق پذیر «إنّ فى ذلک لذکرى لمن کان له قلب أو ألقى السمع و هو شهید»
عبارت «لمن کان له قلب أو ألقى...» مى رساند که براى فهم صحیح تاریخ، یکى از دو شرط لازم است: یا خردمندى و تیزهوشى در درک و تحلیل و یا حق شنوى از اهل خرد و اندیشه.
۴ - توجه عمیق و حضور قلب در شنود درس هاى تاریخ، شرط بهرهورى از پیام هاى آن «إنّ فى ذلک لذکرى لمن کان له قلب أو ألقى السمع و هو شهید»
۵ - «قلب» (در اصطلاح قرآنى)، کانون درک و خرد آدمى است. «لذکرى لمن کان له قلب »
۶ - اندیشه و خرد آدمى، براى ره یابى به حقیقت، نیازمند تذکارهاى وحى «إنّ فى ذلک لذکرى لمن کان له قلب أو ألقى السمع و هو شهید»
تعبیر «لذکرى» مى رساند که خرد انسان در ره یابى به حقیقت، نیازمند تذکار الهى است.
تفسیر (۱۰)
- تفسیر المیزان(علامه طباطبایی)
آیات ۱–۳۸ - تفسیر المیزان(علامه طباطبایی)
آیات ۱۵–۳۸ - تفسیر المیزان(علامه طباطبایی)
آیات ۱۵–۴۵ - برگزیده تفسیر نمونه(مکارم شیرازی)
آیه ۳۷ - تفسیر نور(محسن قرائتی)
آیه ۳۷ - نکتههای تفسیر نور
آیه ۳۷ - پیامهای تفسیر نور
آیه ۳۷ - تفسیر اثنی عشری(حسینی شاه عبدالعظیمی)
آیه ۳۷ - تفسیر روان جاوید
آیات ۳۱–۴۰ - تفسیر اطیب البیان(سید عبدالحسین طیب)
آیه ۳۷
روایات و احادیث
۷ - «عن هِشام بن الحکم قال، قال لى أبوالحسن موسى بن جعفر(ع) یا هشام... إنّ اللّه یقول فى کتابه «إنّ فى ذلک لذکرى لمن کان له قلب» یعنى عقل...; [منبع: کافى، ج ۱، ص ۱۶، ح ۱۲; نورالثقلین، ج ۵، ص ۱۱۶- ، ح ۴۶.] هشام بن حکم مى گوید: امام کاظم(ع) به من فرمود: اى هشام! خداى تعالى در کتاب خود فرموده «إنّ فى ذلک لذکرى لمن کان له قلب» و مراد [از قلب]، «عقل» است».
موضوعات
دستهبندی موضوعی
آثار هلاکت حق ستیزانجایگاه تعقلعوامل تذکر حق شنوایانعوامل تذکر عاقلانمراد از قلبجایگاه ادراکشرایط عبرتآثار عقلفرجام حق ستیزانزمینه عبرتنیاز به تذکرآثار حق پذیرینقش عقلفواید تاریخنقش قلبنیازهای معنوی انساننقش وحیزمینه هدایتآثار علمعبرت از تاریخعوامل عبرت
فرهنگ قرآن (مطالب آیه) (۲۲)
- نابودی امّتهای قدرتمند گذشته، مایه پند و عبرت برای خردمندان و انسانهای بیدار و حقطلب+۱ آیه
- بهرهمندی و درساموزی خردمندان از سرگذشتهای عبرتاموز پیامبران و امّتهای انان+۴ آیه
- سرگذشت هلاکتبار پیشینیان، عبرتی برای ایندگان+۱۰ آیه
- قلب، از ابزار تعقل و خردورزی+۳ آیه
- مطلوبیّت تفکّر و اندیشیدن، در حقایق+۷ آیه
- شناخت، مایه تذکّر و پند گرفتن از ایات خدا
- قوّه شنوایی، وسیله ای برای شناخت ایات و حقایق الهی+۲ آیه
- قلب، از ابزار شناخت انسان+۴ آیه
- پندگیری و عبرت اموزی از سرگذشت پیشینیان، از اثار به کارگیری قوّه شنوایی+۵ آیه
- فرجام هلاکت بار فاتحان نیرومند شهرها، هشدار به همه اقوام و گروههای حق ستیز+۱ آیه
- فرجام هلاکت بار فاتحان شهرها، درس عبرتی برای هوشمندان و حق شنوایان+۱ آیه
- لزوم مطالعه درباره شهرهای ویران شده، در پی عذاب الهی، برای عبرت اموزی از فرجام اهالی انها+۷ آیه
- عبرت پذیری حق شنوایان، از فرجام امّتهای پیشین+۸ آیه
- عبرت پذیری خردمندان، از هلاکت امّتهای پیشین+۳ آیه
- بی پناهی اقوام قدرتمند پیشین، هنگام عذاب الهی، مایه بسی عبرت، برای خردمندان و حق پذیران+۱ آیه
- بیان فرجام قدرتمندان از اقوام پیشین، عامل تذکّر و عبرت گیری+۱ آیه
- قلب انسان، کانون ادراک و شناخت+۲ آیه
- انعطاف و تاثیرپذیری قلب، از حوادث خارجی+۳ آیه
- گوش، از ابزار شناخت و درک حقایق+۲ آیه
- تاریخ و سرگذشت اقوام پیشین، باعث موعظه انسانها+۱۲ آیه
- کیفر امتهای گذشته بعد از انذار انها، پند و موعظهای برای دیگران+۳ آیه
- داشتن عقل سلیم و حق شنوا و غیر غافل، شرط قبول موعظه+۱ آیه