مَثَلا

تکرارها: ۲۲

=== قاموس قرآن === (بروزن فرس) مانند، دلیل، صفت، عبرت، علامت، حدیث و مثل دائر (اقرب) قاموس از جمله صفت، حجّت و حدیث را ذکر کرده است وآن به معنی شبیه ومانند نیز آمده است چنانکه گفته شد، طبرسی ذیل آیه [بقره:17]. تصریح کرده است. و در کشاف و جوامع‏الجامع «حال» را نیز از معانی آن شمرده است. راغب می‏گوید: مَثَل (بروزن فرس) قولی است درباره چیزی که شبیه است به قولی درباره چیزی دیگر تا یکی آن دیگری را بیان و مجسّم کند. نگارنده گوید: بیشتر موارد استعمال آن در قرآن همان قول راغب است گر چه در معانی دیگر نیز چنانکه خواهیم گفت آمده است. و خداوند جریانی و حکایتی و قولی می‏آورد سپس مطلب مورد نظر را با آن تطبیق می‏کند، در واقع مثل برای تفهیم مطلب و اشباع ذهن شنونده آورده می‏شود مثل [ابراهیم:25-24]. اکنون به بعضی از آیات اشاره می‏کنیم: 1- [آل عمران:59]. مثل در این آیه به معنی صفت و حال است یعنی حال و جریان عیسی در پدر نداشتن مانند جریان آدم است که خدا را از خاکش آفرید. 2- [رعد:35]. مراد از مثل در آیه چنانکه گفته‏اند صفت است که موصوف را مجسّم می‏کند درباره ترکیب آن گفته‏اند «مثل» مبتداء و خبر آن محذوف است و گفته‏اند: تَجْری مِنْ تَحْتِها... خبر مبتداء و به قولی در آن موصوف حذف شده و تقدیر «مَثَلُ الْجَنَّة... جَنَّةٌ تَجْری» است ولی به نظر می‏آید که «تَجْری...» در جای خبر بوده باشد ایضاً آیه [محمّد:15]. 3- [فرقان:33]. ظاهراً مراد از مثل در این آیه به معنی حدیث و سؤال است آیه ماقبل چنین است «وَقال الَّذینَ کَفَروُا لَوْلا نُزِّلَ عَلَیْهِ الْقُرْآنُ جُمْلَةً واحِدَةً کَذلِکَ لِنُثَرِتَ بِهِ فُؤادَکَ وَ رَتَّلْناهُ تَرْتیلاً» سؤال کفّار آن بود که چرا قرآن همگی یکدفعه نازل نمی‏شود؟ در جواب فرموده: تدریجی بودن آن بدان علّت است که قلب تو مطمئن و ثابت باشد و پیوسته بودن وحی سبب تثبیت قلب تو است و اگر یکدفعه نازل می‏شد و وحی منقطع می‏گردید دلت آن ثبات دائمی را نداشت. آنوقت در آیه مانحن فیه فرموده: هیچ سؤالی و اشکالی پیش تو نمی‏آورند مگر آنکه جواب حقیقی آن را می‏آوریم و جوابی که معنایش از سؤال آنها بهتر است. 4- [طه:63]. مُثلی مؤنّث اَمْثَلَ به معنی افضل و اشرف است. 5- [رعد:6]. مَثُلات جمع مَثُلَة به معنی عقوبت است زیرا میان عقوبت و عقوبت شده تماثل است یعنی: عقوبتها پیش از آنها گذشته است. و یا به قول راغب مثله عقوبتی است که بر قومی وارد می‏شود و بر دیگران مثل می‏گردد. 6- [روم:27]. گفته‏اند مراد از مثل وصف است یعنی برای اوست صفت عالیتر در آسمانها و زمین که برای هیچ یک از موجودات آن صفت نیست و به آفریدن و اعاده خلقت قادر است. 7- [اعراف:177]. مثلاً ظاهراً به معنی وصف است چنانکه از آیه ماقبل روشن می‏شود. 8- [زخرف:56]. مثل در آیه به معنی عبرت است که به صورت مثل سائر آمده یعنی فرعونیان را در ردیف گذشتگان و هلاک شدگان قرار دادیم و نیز عبرتی گرداندیم برای آیندگان. 9- [زخرف:57-59]. ظاهر آن است که: چون مشرکان حالات عیسی «علیه السلام» را شنیدند که بدون پدر متولد شده و دیدند که نصاری او را پسرخدا می‏دانند و پرستش می‏کنند، گفتند: جایی که عیسی معبود باشد خدایان ما بهتر از اوست. و نیز ظاهر آن است که از قصّه عیسی که قرآن نقل می‏کند اعراض کرده و فقط به معبود بودنش در نزد نصاری چسبیده‏اند آیات بعدی معبودیت او را نفی می‏کند. *** تمثال به معنی مجسّمه است راغب گفته: «اَلتِمْثالُ :اَلشَّیْ‏ءُ الْمُصَوَّرُ» جمع آن تماثیل است [انبیاء:52]. این مجسّمه‏ها (بتها) چیستند که پیوسته آنها را عبادت می‏کنید؟!! * [سباء:13]. یعنی جنّ برای سلیمان آنچه می‏خواست از کاخها، مجسّمه‏ها و کاسه‏هایی به بزرگی حوضها می‏ساختند. ظهور تماثیل در اعم است آیا در شریعت تورات مجسّمه ساختن جایز بود که سلیمان دستور می‏داد برایش بسازند؟ ایضاً آیه [آل عمران:49]. که صریح است در اینکه عیسی «علیه السلام» مجسّمه پرنده می‏ساخت. طبرسی رحمه الله ذیل آیه [بقره:51]. فرموده: مجسّمه ساختن محذوری ندارد فقط مکروه است و امّا آنچه از رسول خدا نقل شده که آن حضرت مصوّرین را لعنت کرده مراد کسانی‏اند که خدا را به خلق تشبیه می‏کنند یا عقیده دارند که خدا دارای صورتی است. به نظر طبرسی ساختن مجسّمه برای پرستش حرام است نه مطلق ساختن. ولی شیخ رحمه الله در مکاسب محرمه فرموده: ساختن مجسّمه ذوات ارواح بلا خلاف حرام است و در مستند بر حرمت آن ادعای اجماع کرده است ایضاً محقق ثانی فرموده: حرام است اجماعاً. نگارنده گوید: در روایت صحیحه بقباق از امام صادق«علیه السلام» درباره «مایَشاءُ مِنْ مَحاریبَ وَ تَماثیلَ...» نقل شده که فرمودند: «وَاللهُ ماهِیَ تَماثیلُ الرِجالِ وَ النِساءِ وَ لاکِنَّهَا الشَّجِرُ وَ شِبْهُهُ» بخدا آنها مجسّمه مردان و زنان نبود بلکه مجسّمه درخت و نحو آن بود. این روایت درمجمع نقل شده و در مصباح الفقاهه در بحث حرمة التصویر به صحت آن تصریح شده است. امّا جریان عیسی «علیه السلام» آن یک وجه استثنایی بود برای اثبات و نشان دادن معجزه. والله العالم. امّا آنچه از حسن مفسر نقل شده که در آنروز عمل مجسّمه حرام نبود وآن منحصر به شریعت اسلام است روایت صحیحه آن را دفع می‏کند. والله اعلم. *** [مریم:17]. آیه درباره آمدن فرشته است پیش مریم مراد از تمثّل آن است که در عین ملک بودن به نظر مریم بشر می‏آمد نه اینکه واقعاً بشر شده بود رجوع شود به«جن» بند 12.
۰۲۴۶۱۳۵۷۹۱۱۱۳۱۵۱۷۱۹۲۱۲۳سال ۱: ۰سال ۲: ۰سال ۳: ۰سال ۴: ۰سال ۵: ۶سال ۶: ۰سال ۷: ۰سال ۸: ۲سال ۹: ۱سال ۱۰: ۱سال ۱۱: ۰سال ۱۲: ۲سال ۱۳: ۲سال ۱۴: ۳سال ۱۵: ۰سال ۱۶: ۰سال ۱۷: ۰سال ۱۸: ۰سال ۱۹: ۰سال ۲۰: ۰سال ۲۱: ۲سال ۲۲: ۳سال ۲۳: ۰
بقره · ۲۶

إِنَ اللَّهَ لاَ يَسْتَحْيِي أَنْ يَضْرِبَ مَثَلاً مَا بَعُوضَةً فَمَا فَوْقَهَا فَأَمَّا الَّذِينَ آمَنُوا فَيَعْلَمُونَ أَنَّهُ الْحَقُ مِنْ رَبِّهِمْ وَ أَمَّا الَّذِينَ كَفَرُوا فَيَقُولُونَ مَا ذَا أَرَادَ اللَّهُ بِهٰذَا مَثَلاً يُضِلُ بِهِ كَثِيراً وَ يَهْدِي بِهِ كَثِيراً وَ مَا يُضِلُ بِهِ إِلاَّ الْفَاسِقِينَ

خداوند از این که (به موجودات ظاهرا کوچکی مانند) پشه، و حتی کمتر از آن، مثال بزند شرم نمی‌کند. (در این میان) آنان که ایمان آورده‌اند، می‌دانند که آن، حقیقتی است از طرف پروردگارشان؛ و اما آنها که راه کفر را پیموده‌اند، (این موضوع را بهانه کرده) می‌گویند: «منظور خداوند از این مثل چه بوده است؟!» (آری،) خدا جمع زیادی را با آن گمراه، و گروه بسیاری را هدایت می‌کند؛ ولی تنها فاسقان را با آن گمراه می‌سازد!

اعراف · ۱۷۷

سَاءَ مَثَلاً الْقَوْمُ الَّذِينَ كَذَّبُوا بِآيَاتِنَا وَ أَنْفُسَهُمْ كَانُوا يَظْلِمُونَ

چه بد مثلی دارند گروهی که آیات ما را تکذیب کردند؛ و آنها تنها به خودشان ستم می‌نمودند!

هود · ۲۴

مَثَلُ الْفَرِيقَيْنِ كَالْأَعْمَى وَ الْأَصَمِ وَ الْبَصِيرِ وَ السَّمِيعِ هَلْ يَسْتَوِيَانِ مَثَلاً أَ فَلاَ تَذَكَّرُونَ

حال این دو گروه [= مؤمنان و منکران‌]، حال «نابینا و کر» و «بینا و شنوا» است؛ آیا این دو، همانند یکدیگرند؟! آیا پند نمی‌گیرند؟!

ابراهیم · ۲۴

أَ لَمْ تَرَ كَيْفَ ضَرَبَ اللَّهُ مَثَلاً كَلِمَةً طَيِّبَةً كَشَجَرَةٍ طَيِّبَةٍ أَصْلُهَا ثَابِتٌ وَ فَرْعُهَا فِي السَّمَاءِ

آیا ندیدی چگونه خداوند «کلمه طیبه» (و گفتار پاکیزه) را به درخت پاکیزه‌ای تشبیه کرده که ریشه آن (در زمین) ثابت، و شاخه آن در آسمان است؟!

نحل · ۷۵

ضَرَبَ اللَّهُ مَثَلاً عَبْداً مَمْلُوكاً لاَ يَقْدِرُ عَلَى شَيْ‌ءٍ وَ مَنْ رَزَقْنَاهُ مِنَّا رِزْقاً حَسَناً فَهُوَ يُنْفِقُ مِنْهُ سِرّاً وَ جَهْراً هَلْ يَسْتَوُونَ الْحَمْدُ لِلَّهِ بَلْ أَكْثَرُهُمْ لاَ يَعْلَمُونَ

خداوند مثالی زده: برده مملوکی را که قادر بر هیچ چیز نیست؛ و انسان (با ایمانی) را که از جانب خود، رزقی نیکو به او بخشیده‌ایم، و او پنهان و آشکار از آنچه خدا به او داده، انفاق می‌کند؛ آیا این دو نفر یکسانند؟! شکر مخصوص خداست، ولی اکثر آنها نمی‌دانند!

نحل · ۷۶

وَ ضَرَبَ اللَّهُ مَثَلاً رَجُلَيْنِ أَحَدُهُمَا أَبْكَمُ لاَ يَقْدِرُ عَلَى شَيْ‌ءٍ وَ هُوَ كَلٌ عَلَى مَوْلاَهُ أَيْنَمَا يُوَجِّهْهُ لاَ يَأْتِ بِخَيْرٍ هَلْ يَسْتَوِي هُوَ وَ مَنْ يَأْمُرُ بِالْعَدْلِ وَ هُوَ عَلَى صِرَاطٍ مُسْتَقِيمٍ

خداوند مثالی (دیگر) زده است: دو نفر را، که یکی از آن دو، گنگ مادرزاد است؛ و قادر بر هیچ کاری نیست؛ و سربار صاحبش می‌باشد؛ او را در پی هر کاری بفرستد، خوب انجام نمی‌دهد؛ آیا چنین انسانی، با کسی که امر به عدل و داد می‌کند، و بر راهی راست قرار دارد، برابر است؟!

نحل · ۱۱۲

وَ ضَرَبَ اللَّهُ مَثَلاً قَرْيَةً كَانَتْ آمِنَةً مُطْمَئِنَّةً يَأْتِيهَا رِزْقُهَا رَغَداً مِنْ كُلِ مَكَانٍ فَكَفَرَتْ بِأَنْعُمِ اللَّهِ فَأَذَاقَهَا اللَّهُ لِبَاسَ الْجُوعِ وَ الْخَوْفِ بِمَا كَانُوا يَصْنَعُونَ

خداوند (برای آنان که کفران نعمت می‌کنند،) مثلی زده است: منطقه آبادی که امن و آرام و مطمئن بود؛ و همواره روزیش از هر جا می‌رسید؛ امّا به نعمتهای خدا ناسپاسی کردند؛ و خداوند به خاطر اعمالی که انجام می‌دادند، لباس گرسنگی و ترس را بر اندامشان پوشانید!

کهف · ۳۲

وَ اضْرِبْ لَهُمْ مَثَلاً رَجُلَيْنِ جَعَلْنَا لِأَحَدِهِمَا جَنَّتَيْنِ مِنْ أَعْنَابٍ وَ حَفَفْنَاهُمَا بِنَخْلٍ وَ جَعَلْنَا بَيْنَهُمَا زَرْعاً

(ای پیامبر!) برای آنان مثالی بزن: آن دو مرد، که برای یکی از آنها دو باغ از انواع انگورها قرار دادیم؛ و گرداگرد آن دو (باغ) را با درختان نخل پوشاندیم؛ و در میانشان زراعت پر برکتی قراردادیم.

نور · ۳۴

وَ لَقَدْ أَنْزَلْنَا إِلَيْكُمْ آيَاتٍ مُبَيِّنَاتٍ وَ مَثَلاً مِنَ الَّذِينَ خَلَوْا مِنْ قَبْلِكُمْ وَ مَوْعِظَةً لِلْمُتَّقِينَ

ما بر شما آیاتی فرستادیم که حقایق بسیاری را تبیین می‌کند، و اخباری از کسانی که پیش از شما بودند، و موعظه و اندرزی برای پرهیزگاران!

روم · ۲۸

ضَرَبَ لَكُمْ مَثَلاً مِنْ أَنْفُسِكُمْ هَلْ لَكُمْ مِنْ مَا مَلَكَتْ أَيْمَانُكُمْ مِنْ شُرَكَاءَ فِي مَا رَزَقْنَاكُمْ فَأَنْتُمْ فِيهِ سَوَاءٌ تَخَافُونَهُمْ كَخِيفَتِكُمْ أَنْفُسَكُمْ كَذٰلِكَ نُفَصِّلُ الْآيَاتِ لِقَوْمٍ يَعْقِلُونَ

خداوند مثالی از خودتان، برای شما زده است: آیا (اگر مملوک و برده‌ای داشته باشید)، این برده‌های شما هرگز در روزیهایی که به شما داده‌ایم شریک شما می‌باشند؛ آنچنان که هر دو مساوی بوده و از تصرّف مستقل و بدون اجازه آنان بیم داشته باشید، آن گونه که در مورد شرکای آزاد خود بیم دارید؟! اینچنین آیات خود را برای کسانی که تعقّل می‌کنند شرح می‌دهیم.

یس · ۱۳

وَ اضْرِبْ لَهُمْ مَثَلاً أَصْحَابَ الْقَرْيَةِ إِذْ جَاءَهَا الْمُرْسَلُونَ

و برای آنها، اصحاب قریه (انطاکیه) را مثال بزن هنگامی که فرستادگان خدا به سوی آنان آمدند؛

یس · ۷۸

وَ ضَرَبَ لَنَا مَثَلاً وَ نَسِيَ خَلْقَهُ قَالَ مَنْ يُحْيِي الْعِظَامَ وَ هِيَ رَمِيمٌ

و برای ما مثالی زد و آفرینش خود را فراموش کرد و گفت: «چه کسی این استخوانها را زنده می‌کند در حالی که پوسیده است؟!»

زمر · ۲۹

ضَرَبَ اللَّهُ مَثَلاً رَجُلاً فِيهِ شُرَكَاءُ مُتَشَاكِسُونَ وَ رَجُلاً سَلَماً لِرَجُلٍ هَلْ يَسْتَوِيَانِ مَثَلاً الْحَمْدُ لِلَّهِ بَلْ أَكْثَرُهُمْ لاَ يَعْلَمُونَ

خداوند مثالی زده است: مردی را که مملوک شریکانی است که درباره او پیوسته با هم به مشاجره مشغولند، و مردی که تنها تسلیم یک نفر است؛ آیا این دو یکسانند؟! حمد، مخصوص خداست، ولی بیشتر آنان نمی‌دانند.

زخرف · ۱۷

وَ إِذَا بُشِّرَ أَحَدُهُمْ بِمَا ضَرَبَ لِلرَّحْمٰنِ مَثَلاً ظَلَ وَجْهُهُ مُسْوَدّاً وَ هُوَ كَظِيمٌ

در حالی که هرگاه یکی از آنها را به همان چیزی که برای خداوند رحمان شبیه قرار داده [= به تولّد دختر] بشارت دهند، صورتش (از فرط ناراحتی) سیاه می‌شود و خشمگین می‌گردد!

زخرف · ۵۶

فَجَعَلْنَاهُمْ سَلَفاً وَ مَثَلاً لِلْآخِرِينَ

و آنها را پیشگامان (در عذاب) و عبرتی برای دیگران قرار دادیم.

زخرف · ۵۷

وَ لَمَّا ضُرِبَ ابْنُ مَرْيَمَ مَثَلاً إِذَا قَوْمُكَ مِنْهُ يَصِدُّونَ

و هنگامی که درباره فرزند مریم مثلی زده شد، ناگهان قوم تو بخاطر آن داد و فریاد راه انداختند.

زخرف · ۵۹

إِنْ هُوَ إِلاَّ عَبْدٌ أَنْعَمْنَا عَلَيْهِ وَ جَعَلْنَاهُ مَثَلاً لِبَنِي إِسْرَائِيلَ

مسیح فقط بنده‌ای بود که ما نعمت به او بخشیدیم و او را نمونه و الگوئی برای بنی اسرائیل قرار دادیم.

تحریم · ۱۰

ضَرَبَ اللَّهُ مَثَلاً لِلَّذِينَ كَفَرُوا امْرَأَةَ نُوحٍ وَ امْرَأَةَ لُوطٍ كَانَتَا تَحْتَ عَبْدَيْنِ مِنْ عِبَادِنَا صَالِحَيْنِ فَخَانَتَاهُمَا فَلَمْ يُغْنِيَا عَنْهُمَا مِنَ اللَّهِ شَيْئاً وَ قِيلَ ادْخُلاَ النَّارَ مَعَ الدَّاخِلِينَ

خداوند برای کسانی که کافر شده‌اند به همسر نوح و همسر لوط مثَل زده است، آن دو تحت سرپرستی دو بنده از بندگان صالح ما بودند، ولی به آن دو خیانت کردند و ارتباط با این دو (پیامبر) سودی به حالشان (در برابر عذاب الهی) نداشت، و به آنها گفته شد: «وارد آتش شوید همراه کسانی که وارد می‌شوند!»

تحریم · ۱۱

وَ ضَرَبَ اللَّهُ مَثَلاً لِلَّذِينَ آمَنُوا امْرَأَةَ فِرْعَوْنَ إِذْ قَالَتْ رَبِ ابْنِ لِي عِنْدَكَ بَيْتاً فِي الْجَنَّةِ وَ نَجِّنِي مِنْ فِرْعَوْنَ وَ عَمَلِهِ وَ نَجِّنِي مِنَ الْقَوْمِ الظَّالِمِينَ

و خداوند برای مؤمنان، به همسر فرعون مثَل زده است، در آن هنگام که گفت: «پروردگارا! خانه‌ای برای من نزد خودت در بهشت بساز، و مرا از فرعون و کار او نجات ده و مرا از گروه ستمگران رهایی بخش!»

مدثر · ۳۱

وَ مَا جَعَلْنَا أَصْحَابَ النَّارِ إِلاَّ مَلاَئِكَةً وَ مَا جَعَلْنَا عِدَّتَهُمْ إِلاَّ فِتْنَةً لِلَّذِينَ كَفَرُوا لِيَسْتَيْقِنَ الَّذِينَ أُوتُوا الْكِتَابَ وَ يَزْدَادَ الَّذِينَ آمَنُوا إِيمَاناً وَ لاَ يَرْتَابَ الَّذِينَ أُوتُوا الْكِتَابَ وَ الْمُؤْمِنُونَ وَ لِيَقُولَ الَّذِينَ فِي قُلُوبِهِمْ مَرَضٌ وَ الْكَافِرُونَ مَا ذَا أَرَادَ اللَّهُ بِهٰذَا مَثَلاً كَذٰلِكَ يُضِلُ اللَّهُ مَنْ يَشَاءُ وَ يَهْدِي مَنْ يَشَاءُ وَ مَا يَعْلَمُ جُنُودَ رَبِّكَ إِلاَّ هُوَ وَ مَا هِيَ إِلاَّ ذِكْرَى لِلْبَشَرِ

مأموران دوزخ را فقط فرشتگان (عذاب) قرار دادیم، و تعداد آنها را جز برای آزمایش کافران معیّن نکردیم تا اهل کتاب [= یهود و نصاری‌] یقین پیدا کنند و بر ایمان مؤمنان بیفزاید، و اهل کتاب و مؤمنان (در حقّانیّت این کتاب آسمانی) تردید به خود راه ندهند، و بیماردلان و کافران بگویند: «خدا از این توصیف چه منظوری دارد؟!» (آری) این گونه خداوند هر کس را بخواهد گمراه می‌سازد و هر کس را بخواهد هدایت می‌کند! و لشکریان پروردگارت را جز او کسی نمی‌داند، و این جز هشدار و تذکّری برای انسانها نیست!