سوره حشر(الحشر)، آیه ۲۱ · جزء ۲۸ · صفحه ۵۴۸
لَوْ أَنزَلْنَا هَٰذَا الْقُرْآنَ عَلَىٰ جَبَلٍ لَّرَأَيْتَهُ خَاشِعًا مُّتَصَدِّعًا مِّنْ خَشْيَةِ اللَّهِ وَتِلْكَ الْأَمْثَالُ نَضْرِبُهَا لِلنَّاسِ لَعَلَّهُمْ يَتَفَكَّرُونَ
اگر این قرآن را بر کوهی نازل میکردیم، میدیدی که در برابر آن خاشع میشود و از خوف خدا میشکافد! اینها مثالهایی است که برای مردم میزنیم، شاید در آن بیندیشید!
معنی کلمات و عبارات
«لَوْ أَنزَلْنَا ...»: این آیه اشاره دارد به این حقیقت که نفوذ قرآن به قدری عمیق است که اگر بر کوهها نازل میشد آنها را با همه صلابت و استحکامی که دارند تکان میداد و متلاشی میکرد، اما عجب از انسانهای سنگدلی است که آیات آن را میشنوند و تکان نمیخورند و کمترین تغییری نمیکنند (نگا: بقره / ). «مُتَصَدِّعاً»: شکافته. «تِلْکَ الأمْثَالُ»: (نگا: بقره / و و رعد / ، حج / ).
نزول
سال ۱۶ بعثت(دوره مدنی) بازپخش وحی در این سال
در آن زمان چه میگذشت (۹ رویداد)
- جنگ خندق (احزاب)مرتبط با نزول
۵ هجرت · مدینه - کشته شدن ابورافع
16 بعثت · خیبر - واقعه الرجیع
16 بعثت · الرجیع - نبرد حمراءالاسد
16 بعثت · حمراءالاسد - فاجعه بئرمعونه
16 بعثت · بئرمعونه - سریه زید به قرده
16 بعثت · قرده - سریه قطن
16 بعثت · قطن - اخراج بنینضیر از مدینه
16 بعثت · مدینه - پیمانهای خویشاوندی برای تحکیم روابط قبایل
16 بعثت · مدینه
نکات آیه
۱ - صخره هاى ستبر کوه، خاشع و فروتن از بیم خدا، در صورت نزول وحى و آیات قرآن بر آن «لو أنزلنا هذا القرءان على جبل لرأیته خشعًا متصدّعًا من خشیة اللّه»
۲ - از هم پاشیده شدن صخره هاى کوه از بیم خداوند، در صورت نازل شدن وحى و آیات قرآن بر آن «لو أنزلنا هذا القرءان ... و تلک الأمثل نضربها»
«تصدّع» (مصدر «متصدّعاً») به معناى شکافته و از هم پاشیده شدن است.
۳ - قلب هاى تأثیرناپذیر از آیات قرآن، سخت تر و بى اساس از سنگ هاى کوه «لو أنزلنا هذا القرءان ... متصدّعًا من خشیة اللّه»
۴ - آیات قرآن، پیامدار خشیت از خدا براى خلق «لو أنزلنا هذا القرءان ... متصدّعًا من خشیة اللّه»
۵ - بى باکى در برابر خدا و سرکشى در مقابل وحى، ویژگى دوزخیان «لایستوى أصحب النار و ... لو أنزلنا هذا القرءان على جبل لرأیته خشعًا»
با استفاده از ارتباط این آیه و آیه قبل، و تعریضى که این آیه نسبت به تأثیرناپذیران از آیات وحى دارد، برداشت یاد شده به دست مى آید.
۶ - استفاده قرآن از مثال ها، براى به فکر واداشتن توده مردم «و تلک الأمثل نضربها للناس لعلّهم یتفکّرون»
۷ - فروتنى و «فروپاشى کوه ها در صورت نزول قرآن بر آنها»، تمثیلى به منظور گرایش یافتن انسان ها به اندیشه درباره آیات وحى «لو أنزلنا هذا القرءان على جبل ... و تلک الأمثل نضربها للناس لعلّهم یتفکّرون»
۸ - نیندیشیدن در آیات وحى، عامل بى باکى در برابر خدا و تأثیرناپذیرى از قرآن «لو أنزلنا هذا القرءان على جبل لرأیته خشعًا ... و تلک الأمثل ...لعلّهم یتفکّرون»
۹ - تفکر در آیات وحى، زمینه ساز خشیت و خشوع انسان در برابر خداوند «لو أنزلنا هذا القرءان على جبل لرأیته خشعًا متصدّعًا من خشیة اللّه ... لعلّهم یتفکّرون»
۱۰ - قرآن، کتابى قابل فهم براى اهل فکر و اندیشه «لو أنزلنا هذا القرءان ... لعلّهم یتفکّرون»
در دسترس بودن قرآن - که از اسم اشاره قریب (هذا) فهمیده مى شود - و نیز ترغیب به اندیشیدن و تفکر در آن، بیانگر برداشت یاد شده است.
تفسیر (۸)
موضوعات
دستهبندی موضوعی
آثار تأثیرناپذیری از قرآنآثار عدم تفکر در قرآنعصیان جهنمیانعوامل انهدام کوههاعوامل خشوع کوههاآثار تفکر در قرآنزمینه خشیتآثار نزول وحیزمینه خشوعزمینه تفکرعوامل عصیانویژگیهای جهنمیانعوامل قساوت قلبفلسفه مثالهای قرآنفواید مثالهای قرآنآثار نزول قرآنفهم قرآنآثار ترس از خداروش بیانی قرآنعصیان از خداویژگیهای قرآننقش قرآن
فرهنگ قرآن (مطالب آیه) (۴۰)
- استفاده خدا از تمثیل برای تبیین ایات خویش برای اندیشیدن مردم+۱ آیه
- استفاده از تمثیل، از روشهای تربیتی قران+۱ آیه
- نفوذ قران در دل مؤمنان، مانند متلاشی شدن و تکان خوردن کوهها، در صورت نزول قران بر انها
- نفوذ قران در دل مؤمنان، مانند خشوع و متلاشیشدن کوهها در صورت نزول قران بر انها
- قساوت قلب کافران در متاثّر نشدن از قران، به سان سختتر بودن از کوهها
- بیان مثالها از سوی خداوند، برای اندیشیدن مردم
- تفکر و اندیشه، راهی برای خداشناسی+۳ آیه
- پیدایش خشوع و تواضع در برابر قران، در پی تعقّل و اندیشه در ان
- اندیشه و تفکّر، دارای ارزش و اهمّیّت و مورد ترغیب خداوند+۳ آیه
- فروپاشی کوهها در صورت نزول قران بر انها، شایان تفکّر و تامّل
- استفاده قران از مثالها، برای واداشتن انسانها به تفکّر
- ازادی اندیشه، حق طبیعی همه انسانها+۲ آیه
- مطلوبیّت تفکّر و اندیشیدن، در حقایق+۴ آیه
- لزوم ترس داشتن از خداوند
- کوهها، خاشع و بیمناک، در برابر خداوند، در صورت داشتن شعور و نزول قران بر انها
- خشوع کوهها و فروپاشی ان، در صورت نزول قران بر ان، تمثیلی جهت گرایش انسان به تفکّر، درباره ایات وحی
- تفکّر درباره قران و ایات وحی، زمینه ساز خشوع انسان، در برابر خداوند
- خوف از خدا، درپی دارنده خشوع
- نزول قران، زمینه ای برای خشوع
- از هم پاشیده شدن صخره های کوه از خوف خداوند، در صورت نزول ایات قران بر ان
- خوف و خشیّت از خداوند، سبب تاثّر شدید از قران و معارف ان+۱ آیه
- از هم پاشیده شدن و خشوع کوهها، از خشیّت الهی، در صورت نزول قران بر انها
- قران، کتابی با عظمت و دارای احترام
- خوف و خشیت از خداوند، سبب تاثّر شدید از قران و معارف ان+۱ آیه
- نفوذ قران در دل مؤمنان، مانند خشوع و متلاشی شدن کوهها، در صورت نزول قران بر انها
- استفاده قران از مثالها، برای وا داشتن مردم به تفکر
- تعقّل و تفکّر در قران، عامل پیدایش خشوع و تواضع در برابر ان
- پیدایش خشوع و تواضع در برابر قران، در پی تعقل و اندیشه در ان
- خشوع و کرنش کوهها در برابر قران، در صورت نزول بر انها
- از هم پاشیده شدن صخره های کوه از خوف خدا، در صورت نزول قران بر ان
- نزول قران، زمینه ای برای خشوع مردم
- قساوت قلب، مانع تعقل و تفکر نسبت به قران
- سخت دلی برخی انسانها، مایه محرومیّت انان از دستیابی به معارف قران
- قساوت قلب، موجب اثرناپذیری از تذکّرات و مواعظ
- قساوت قلب و سنگدلی کافران، در صدر اسلام+۱ آیه
- قساوت قلب کافران در متاثّر نشدن از قران، به سان سخت تر بودن از کوهها
- انهدام کوه، در صورت نازل شدن قران بران
- نفوذ قران در دل مؤمنان، مانند متلاشی شدن و تکان خوردن کوهها، در صورت نزول قران بر انها
- نزول قران بر کوه، موجب خشوع و خشیت ان
- وجوب ترس داشتن از خداوند