سوره شمس(الشمس)، آیه ۹ · جزء ۳۰ · صفحه ۵۹۵
معنی کلمات و عبارات
«قَدْ أَفْلَحَ»: قطعاً رستگار است. کامیاب شد. جواب قسمهای یازدهگانه است (نگا: المصحف المیسّر، صفوه التفاسیر، روحالمعانی). «زَکّی»: پاکیزه داشت. پیراست. مراد پاکیزه داشتن و پیراستن نفس است با انجام اوامر و ترک نواهی (نگا: بقره / و توبه / نازعات / ). رشد داد و بالا برد (نگا: روحالمعانی، پرتوی از قرآن). مراد رشد روحِ تقوا و طاعت، و جلوهگر ساختن هویّت انسانی، و بالا بردن استعدادِ نیکی و نیکوکاری است. از مصدر تزکیه، به معنی تطهیر و تَنْمِیَه است.
نزول
سال ۱ بعثت(دوره مکی) بازپخش وحی در این سال
نکات آیه
۱ - پاک سازندگان و رشد دهندگان روح خویش، اهل نجات اند و به هدف اصلى دست یافته و همواره در خوبى خواهند ماند. «قد أفلح من زکّیها»
«زکاة» در لغت عرب، در اصل به معناى «طهارت»، «نمو»، «برکت» و «ستودن» است (نهایه ابن اثیر) معناى اول و دوم، با آیه شریفه تناسب بیشترى دارد. «فلاح»; یعنى، پیروزمندى و رسیدن به مقصود (مفردات) و به معناى نجات و باقى ماندن در خوبى (قاموس) نیز آمده است.
۲ - خودسازى و پاک ساختن روح خویش از گناه و پلیدى و سوق دادن آن به تقوا، مایه نجات و کامیابى است. «فألهمها فجورها و تقویها. قد أفلح من زکّیها»
مراد از «تزکیه نفس» - به قرینه آیه قبل - پاک سازى آن از «فجور» (گناه، فسق، دروغ و...) و رشد دادن آن به وسیله تقوا است.
۳ - خداوند، در تأکید بر رستگارى اهل تزکیه، به «خورشید و نور آن»، «ماه»، «روز و شب»، «آسمان و زمین»، «روح» و «ذات خویش»، سوگند یاد کرده است. «و الشمس ... قد أفلح من زکّیها»
جمله «قد أفلح ...» جواب قسم هایى است که از آغاز سوره مطرح شده بود. برخى آن را جمله معترضه دانسته، جواب قسم را جمله «کذّبت ثمود...» و یا محذوف دانسته اند.
۴ - برخوردارى انسان، از آگاهى لازم براى تزکیه و تطهیر نفس «فألهمها فجورها و تقویها. قد أفلح من زکّیها»
تفسیر (۹)
- تفسیر المیزان(علامه طباطبایی)
آیات ۱–۱۵ - تفسیر المیزان(علامه طباطبایی)
آیات ۱–۱۵ - برگزیده تفسیر نمونه(مکارم شیرازی)
آیه ۹ - تفسیر نور(محسن قرائتی)
آیات ۹–۱۵ - نکتههای تفسیر نور
آیات ۹–۱۵ - پیامهای تفسیر نور
آیات ۹–۱۵ - تفسیر اثنی عشری(حسینی شاه عبدالعظیمی)
آیه ۹ - تفسیر روان جاوید
آیات ۱–۱۵ - تفسیر اطیب البیان(سید عبدالحسین طیب)
آیات ۹–۱۰
روایات و احادیث
۵ - «عن أبى جعفر و أبى عبداللّه(ع)... فى قوله: «قد أفلح من زکّاها» قال: «قد أفلح من أطاع»; [منبع: مجمع البیان، ج ۱۰، ص ۷۵۵; نورالثقلین، ج ۵- ، ص ۵۸۶، ح ۷.] از امام باقر و امام صادق(ع) ... درباره سخن خداوند «قد أفلح من زکّاها» روایت شده که فرمود:[یعنى] به تحقیق رستگار شد هر کس که اطاعت و فرمان برى کرد».
موضوعات
دستهبندی موضوعی
اهمیت رستگاری اهل تزکیهرستگاری اهل تزکیهرستگاری سالکانسوگند به ماه(قمری)نجات یافتگانسوگند به خورشیدسوگند به روحسوگند به زمینسوگند به نور خورشیدسوگند به روزعوامل نجاتآثار اجتناب از گناهسوگند به آسمانزمینه تزکیهسوگند به شبآثار تزکیهسوگند به خداآثار اطاعت از خداعوامل رستگاریسوگندهای قرآنآثار تقوا
فرهنگ قرآن (مطالب آیه) (۳۴)
- قابلیّت انسان برای تکامل معنوی+۲ آیه
- سوگندهای متعدّد الهی، نشانگر اهمیّت تزکیه و تربیت نفس+۸ آیه
- رعایت تقوای الهی، موجب تربیت و کمال انسان+۲ آیه
- تزکیه و پاک کردن نفس از الودگی، مایه رستگاری+۲ آیه
- سوگندهای متعدّد، نشانگر اهمیّت تزکیه و تطهیر نفس+۸ آیه
- وجوب فراهم ساختن اسباب رستگاری+۱ آیه
- مطلوبیّت تزکیه و خودسازی (دوری از صفات زشت و اراسته شدن به صفات نیک)+۵ آیه
- تزکیه نفس، عامل صیانت انسان از خسران+۱ آیه
- سوگند خداوند به خورشید در تاکید بر رستگاری اهل تزکیه+۱ آیه
- سوگند خداوند به خورشید و نور گسترده ان، ماه و تابندگی ان، درخشندگی روز، تاریکی فراگیر شب، اسمان و سازنده ان، زمین و گستراننده ان، نفس و افرینش متعادل ان، بر رستگاری پاکان و تزکیه کنندگان نفس+۱ آیه
- انسانهای اهل تزکیه نفس، از جمله رستگاران+۱ آیه
- تزکیه و تهذیب نفس، از عوامل رستگاری+۱ آیه
- تزکیه روح، موجب نجات و رستگاری انسان+۱ آیه
- نجات و رستگاری انسان در سایه تزکیه روح مورد سوگند خداوند+۱ آیه
- سوگند خداوند به روح، برای تاکید بر رستگاری اهل تزکیه+۱ آیه
- سوگند خداوند به روز، برای تاکید بر رستگاری اهل تزکیه نفس+۱ آیه
- تزکیه نفس، از موانع گرفتاری انسان به شقاوت+۳ آیه
- شناخت پلیدیها و نیکیها، زمینه دستیابی به رستگاری+۱ آیه
- سوگند خدا به صبح و لحظه بالا امدن و گسترش خورشید برای بیان اهمیّت تزکیّه نفس+۲ آیه
- قسم خداوند به ادم(علیه السلام) جهت تاکید بر رستگاری اهل تذکیه و زیانکاری انسانهای تبهکار+۲ آیه
- قسم خداوند به اسمان، در مورد رستگاری اهل تزکیه+۱ آیه
- قسم خداوند به (گستراننده زمین) برای رستگاری اهل تزکیه و زیانکاری انسانهای پلید+۲ آیه
- قسم خداوند به خورشید و گسترده شدن نور ان، برای رستگاری انسانهای تزکیه کننده نفس+۱ آیه
- قسم خداوند به روح، جهت تاکید بر رستگاری اهل تزکیه+۱ آیه
- قسم خداوند به زمین، درباره رستگاری اهل تزکیه+۱ آیه
- قسم خدا به شب، برای بیان رستگاری اهل تزکیه+۱ آیه
- قسم خداوند به ماه برای رستگاری انسانهای تزکیه کننده نفس+۱ آیه
- محرومیّت از رستگاری، پیامد الودگی به گناه+۳ آیه
- تزکیه و پاکی نفس، زمینه مدح و ستایش خداوند+۳ آیه
- لزوم برخورداری انسان از اگاهی لازم، برای تطهیر و تزکیه نفس+۲ آیه
- تزکیه و پاک کردن نفس از الودگی، مایه رستگاری+۲ آیه
- تزکیه نفس، زمینه کسب رستگاری برای انسان+۲ آیه
- قسم خداوند به نور خورشید، برای تاکید به رستگاری اهل تزکیه+۱ آیه
- وجوب فراهم ساختن اسباب رستگاری+۱ آیه