آیه ۶ سوره ضحی

سوره ضحی(الضحى)، آیه ۶ · جزء ۳۰ · صفحه ۵۹۶

أَ لَمْ يَجِدْكَ يَتِيماً فَآوَى

آیا او تو را یتیم نیافت و پناه داد؟!

معنی کلمات و عبارات
«یَتِیماً»: پیغمبر هنوز طفل شش ماهه‌ای در شکم مادر بود که پدرش از دنیا رفت. در عمر شش سالگی مادرش آمنه هم وفات کرد. در هشت سالگی پدر بزرگش عبدالمطّلب که سرپرستی او را به عهده داشت دار فانی را وداع گفت. از آن به بعد تحت سرپرستی عمویش ابوطالب قرار گرفت. «آوَی»: منزل و مأوی داد. پناه داد.
نزول

سال ۲ بعثت(دوره مکی) بازپخش وحی در این سال

نکات آیه
۱ - پیامبر(ص)، از از آغاز تولّد یتیم بود. «ألم یجدک یتیمًا فاوى» استفهام «ألم یجدک یتمًا» مطلق است و به زمان خاصى اختصاص نیافته است و کسى که خداوند او را به طور مطلق یتیم مى یابد، باید از آغاز تولد با فوت پدر مواجه باشد. فعل «آوى» نیز قرینه است بر این که یتیمى پیامبر(ص)، در دورانى بود که شخص به سرپرست نیازمند است. بنابراین آن حضرت، از آغاز تولّد یتیم بوده است. ۲ - یتیمى پیامبر(ص)، او را به داشتن سرپرست نیازمند کرده بود. «ألم یجدک یتیمًا فاوى» حرف «فاء» براى عطف مسبب بر سبب است و دلالت دارد که آنچه پیامبر(ص) را نیازمند سرپرست کرده بود، یتیمى آن حضرت بوده است. ۳ - وجود پدر، مأمن و مأوایى مناسب براى مراقبت از فرزند «ألم یجدک یتیمًا فاوى» به کسى «یتیم» گفته نمى شود; مگر در صورت نبود پدر. (العین) ۴ - خداوند، از آغاز یتیمى پیامبر(ص)، هیچ گاه آن حضرت را بدون سرپرست نگذاشته بود. «ألم یجدک یتیمًا فاوى» «إیواء» (مصدر «آوى»); یعنى، منزل دادن، ساکن کردن، جمع آورى و ضمیمه ساختن چیزى به چیز دیگر (برگرفته از قاموس و مقاییس اللغة). در آیه شریفه به معناى قرار دادن شخص در کنار دیگرى و در آوردن او از حالت بى جایى و بى پناهى است. ۵ - فراهم آوردن سرپرست براى پیامبر(ص) و برطرف ساختن دغدغه یتیمى از خاطر او، نشانه دور بودن آن حضرت از قهر و خشم خداوند «ما ودّعک ربّک و ما قلى ... ألم یجدک یتیمًا فاوى» ۶ - خداوند، با یادآورى الطاف خود در دوران کودکى پیامبر(ص)، آن حضرت را به عطاهاى آینده خویش اطمینان بخشید. «و لسوف یعطیک ... ألم یجدک یتیمًا فاوى» ۷ - پیامبر(ص) از خردسالى، در پناه خداوند و برخوردار از مراقبت مخصوص او بود. «ألم یجدک یتیمًا فاوى» فعل «آوى» - که مطلق است - ممکن است به معناى «آواک إلى نفسه» و بیانگر مراقبت مستقیم خداوند، از پیامبر(ص) باشد. ۸ - یتیمان، باید از مأواى مناسب برخوردار و از سرگردانى رهانیده شوند. «ألم یجدک یتیمًا فاوى» آیه شریفه، گرچه در مقام امتنان بر پیامبر(ص) است و مأوا بخشیدن به آن حضرت را در دوران یتیمى، امدادى الهى به او خوانده است; ولى نعمت شمردن این عمل، تمجید از آن و نشانگر مطلوب بودن چنین رفتارى است. ۹ - خداوند، با سوق دادن مردم به سوى پیامبر(ص)، آن حضرت را از تنهایى و غربت در آورد.* «ألم یجدک یتیمًا فاوى» فعل «آوى» - که مطلق است - مى تواند به معناى «آوى إلیک الناس» باشد. در این صورت یتیم به معناى «وحید» خواهد بود.
تفسیر (۹)
موضوعات

دسته‌بندی موضوعی

فرهنگ قرآن (مطالب آیه) (۳۱)
  • وجود پدر، مامن و ماوایی برای مراقبت از فرزند
  • خداوند، پناهگاه محمّد(صلی الله علیه واله) در دوران کودکی و خردسالی
  • استفاده از پرسش برای ایجاد ذهنیت مساعد جهت تفهیم حقیقت به مخاطب، از روشهای تربیت عقلانی قران
  • توجّه به عطایای الهی، سبب اجتناب از برخورد خشونت امیز با سایل+۱ آیه
  • دلداری پیامبر اکرم(صلی الله علیه واله) از سوی خداوند، با نزول ایات و برشمردن نعمتهای الهی بر وی، پس از قطع موقت وحی+۱۰ آیه
  • بیان دوران سخت زندگی پیامبر(صلی الله علیه واله) و حمایتهای الهی از ان حضرت، ارامش بخش و مایه تسلاّی ایشان در برابر ازارهای مشرکان+۷ آیه
  • سؤال تقریری خدا از پیامبر(صلی الله علیه واله) درباره نعمتهای اعطایی به وی+۵ آیه
  • سپری شدن دوران کودکی محمّد(صلی الله علیه واله) همراه با یتیمی و فقر+۱ آیه
  • برخورداری محمّد(صلی الله علیه واله) از مراقبت و سرپرستی ویژه الهی، در دوران کودکی
  • اطمینان محمّد(صلی الله علیه واله) به عطایای الهی در اینده، با یاداوری دوران کودکی خود+۱ آیه
  • ضرورت بهره مند کردن کودکان، از محل اسایش و زندگی مناسب
  • برخورداری از جای امن، هدایت و ثروت، نعمتهای الهی و سزاوار بازگو کردن برای دیگران+۲ آیه
  • امداد خداوند به پیامبر اسلام صلی الله علیه و اله با سرپرست قرار دادن برای وی، در کودکی
  • فوت پدر محمّد صلی الله علیه و اله، در اغاز تولّد
  • خداوند، پناهگاه رسول اکرم صلی الله علیه و اله در دوران کودکی و خردسالی
  • محافظت خداوند نسبت به پیامبر صلی الله علیه و اله از دوران خردسالی
  • ارامشبخشی خدا به پیامبر صلی الله علیه و اله، با یاداوری در پناه خدا بودنِ ان حضرت، در دوران کودکی و یتیمی+۱ آیه
  • منّت الهی بر محمّد صلی الله علیه و اله به علت غنی کردن ان حضرت و رهایی او از فقر+۱ آیه
  • محمّد صلی الله علیه و اله، زیر نظر خداوند، از اغاز کودکی و مورد لطف و مراقبت او
  • یتیم بودن محمّد صلی الله علیه و اله، از اغاز کودکی
  • اطمینان پیدا کردن محمّد صلی الله علیه و اله به عطاهای اینده، با یاداوری الطاف الهی در دوران کودکی به ان حضرت از سوی خدا+۱ آیه
  • زندگی پیامبر صلی الله علیه و اله، از دوران کودکی تا بزرگسالی تحت مراقبتهای ویژه مادّی و معنوی خداوند+۱ آیه
  • منّت خداوند بر پیامبر صلی الله علیه و اله، به سبب پناه دادن به او در کودکی و یتیمی+۱ آیه
  • بهرهمندی پیامبر صلی الله علیه و اله از نعمتهای الهی+۲ آیه
  • نعمتهای خدادادی به محمّد صلی الله علیه و اله، شایسته ذکر و یاد کردن با زبان+۱ آیه
  • پیامبراکرم صلی الله علیه و اله، فردی یتیم در دوران کودکی
  • توصیه خداوند به پیامبر صلی الله علیه و اله، برای تحقیر نکردن یتیمان، با یاداوری دوران یتیمی وی+۱ آیه
  • فراهم شدن سرپرست برای پیامبر صلی الله علیه و اله در دوران یتیمی، از الطاف خداوند به ایشان و سزاوار بازگو کردن برای دیگران+۱ آیه
  • پناه دادن خداوند به پیامبر صلی الله علیه و اله در دوران یتیمی نعمتی الهی و قابل بازگو کردن برای دیگران از سوی ان حضرت+۱ آیه
  • پیامبر صلی الله علیه و اله برخوردار از هدایت ویژه الهی+۱ آیه
  • ارزشمندی پناه دادن و فراهم کردن مکان مناسب برای یتیمان و رهانیدنشان از سرگردانی، از سنن الهی احترام به یتیم
واژه‌ها