سوره علق(العلق)، آیه ۱۹ · جزء ۳۰ · صفحه ۵۹۷
كَلَّا لَا تُطِعْهُ وَاسْجُدْ وَاقْتَرِب
چنان نیست (که آن طغیانگر میپندارد)؛ هرگز او را اطاعت مکن، و سجده نما و (به خدا) تقرّب جوی!
معنی کلمات و عبارات
«أسْجُدْ»: سجده ببر. مراد از سجده بردن، مداومت و مواظبت بر ادای نماز است. «إِقْتَرِبْ»: با طاعات و عباداتِ بسیار به پروردگار دادار تقرّب حاصل کن و بدو نزدیک شو.
نزول
سال ۲ بعثت(دوره مکی) بازپخش وحی در این سال
نکات آیه
۱ - تکذیب گران دین، گرچه گروهى منسجم باشند، از مانع شدن نمازگزاران ناتوان اند. «کلاّ»
حرف «کلاّ» براى ردع و منع است و در آیه شریفه تکذیب گران دین را، از پندار موفقیت در باز داشتن مردم از نماز منع مى کند.
۲ - بى اعتنایى به خواسته هاى مخالفان نماز و سرپیچى از دستورات آنان، فرمان خداوند به پیامبر(ص) «لاتطعه»
۳ - پیامبر(ص)، هرگز به ترک نماز بر اثر نهى و تهدید مخالفان مجاز نبود. «ینهى . عبدًا إذا صلّى ... فلیدع نادیه ... کلاّ لاتطعه و اسجد»
۴ - خداوند، برحذردارنده پیامبر(ص) از ترتیب اثر دادن به تهدیدهاى تکذیب کنندگان دین و هراس از آرایش نیروى آنان «فلیدع نادیه ... کلاّ لاتطعه»
۵ - مخالفان نماز و تکذیب گران دین، حقّ دستور دادن به نمازگزاران هدایت پیشه و ترویج کننده تقوا را ندارند. «ینهى . عبدًا إذا صلّى ... کذّب و تولّى ... کلاّ لاتطعه»
۶ - اطاعت از دستورات دروغ گویان و گنه پیشگان، مورد نهى خداوند «ناصیة کذبة خاطئة ... کلاّ لاتطعه»
۷ - حرمت اطاعت، از فرمان ترک نماز «ینهى . عبدًا إذا صلّى ... کلاّ لاتطعه»
۸ - سجده به درگاه خداوند، وظیفه اى الهى برعهده پیامبر(ص) «و اسجد»
۹ - سجده، تجلّى گاه عبودیت انسان و نماى برجسته نماز «عبدًا إذا صلّى ... و اسجد»
۱۰ - سجده هاى نماز، محرک اصلى مخالفان به جلوگیرى از اقامه آن «ینهى . عبدًا إذا صلّى ... لاتطعه و اسجد»
۱۱ - سجده به پیشگاه خداوند، نشان سرپیچى از فرمان غیر او است. «لاتطعه و اسجد»
دستور سجده، بر نهى از اطاعت عطف گرفته شده است تا جلوه مطیع نبودن را بیان کرده باشد.
۱۲ - طغیان گران، از سجده براى خداوند، پرهیز داشته و دیگران را از آن نهى مى کنند. «لیطغى ... ینهى . عبدًا إذا صلّى ... و اسجد»
۱۳ - تلاش براى تقرّب به درگاه خداوند، وظیفه اى الهى بر عهده پیامبر(ص) «و اقترب»
«اقتراب» از باب افتعال است که بر تکلّف و اجتهاد دلالت دارد.
۱۴ - سجده، کارآمدترین وسیله براى تقرب به پیشگاه خداوند «و اسجد و اقترب»
۱۵ - نماز، مایه تقرب انسان به درگاه خداوند «ینهى . عبدًا إذا صلّى ... و اقترب»
۱۶ - قصد قربت، نشانه عبودیت و از اجزاى نماز «ینهى . عبدًا إذا صلّى ... لاتطعه ... و اقترب»
۱۷ - دور شدن از اطاعت غیر خدا، مایه نزدیک شدن به او است. «لاتطعه ... و اقترب»
۱۸ - لزوم سجده به پیشگاه خداوند و تلاش براى تقرّب به درگاه او «و اسجد و اقترب»
آیه شریفه گرچه خطاب به پیامبر(ص) است; ولى از کاربرد تعبیر «عبداً» (در آیه قبل) به جاى نام مخصوص آن حضرت، تعمیم مفاد آن به همه مردم استفاده مى شود.
تفسیر (۹)
- تفسیر المیزان(علامه طباطبایی)
آیات ۱–۱۹ - تفسیر المیزان(علامه طباطبایی)
آیات ۱–۱۹ - برگزیده تفسیر نمونه(مکارم شیرازی)
آیه ۱۹ - تفسیر نور(محسن قرائتی)
آیات ۱۵–۱۹ - نکتههای تفسیر نور
آیات ۱۵–۱۹ - پیامهای تفسیر نور
آیات ۱۵–۱۹ - تفسیر اثنی عشری(حسینی شاه عبدالعظیمی)
آیه ۱۹ - تفسیر روان جاوید
آیات ۱–۱۹ - تفسیر اطیب البیان(سید عبدالحسین طیب)
آیه ۱۹
روایات و احادیث
۱۹ - «عن الوَشّاء قال سمعت الرضا(ع) یقول: أقرب ما یکون العبد من اللّه عزّوجلّ و هو ساجد و ذلک قوله عزّوجلّ «واسجد و اقترب»; [منبع: کافى، ج ۳، ص ۲۶۵، ح ۳; نورالثقلین، ج ۵، ص ۶۱۱- ، ح ۱۶.] از وشاء روایت شده که گفت: از امام رضا(ع) شنیدم که مى فرمود: نزدیک ترین حالت بنده به خداوند عزّوجلّ، حالت سجده او است و این سخن خداوند عزّوجلّ است که فرمود: «واسجد و اقترب».
موضوعات
دستهبندی موضوعی
آثار اعراض از غیر خداآثار سجده در نمازاطاعت حرامبی اعتنایی به تهدیدهای مخالفان محمدبی اعتنایی به مخالفان نمازبی اعتنایی به مکذبان دینزمینه تحریک مخالفان نمازشخصیت مبلغان تقواشخصیت مخالفان نمازشخصیت مکذبان دینشخصیت نمازگزارانقدرت نمازگزارانمعرضان از سجده بر خداناهیان از سجده بر خدانشانه های اعراض از غیر خدانهی از اطاعت دروغگویاننهی از اطاعت گناهکاراننواهی طغیانگراننیت در نمازتلاش برای تقربآثار سجده بر خدااهمیت سجده بر خداشخصیت مهتدینابزار تقربعجز مکذبان دینسجده در نمازاهمیت تقربتلاش محمدنهی به محمدارکان نمازسجده بر خدانشانه های عبودیتاحکام نمازعوامل تقربآثار نمازاهمیت نمازتکلیف محمدنواهی خدارسالت محمداوامر خدا
فرهنگ قرآن (مطالب آیه) (۲۷)
- پیامبراکرم(صلی الله علیه واله)، موظّف به پرهیز از هرگونه اطاعت از کافران+۴ آیه
- اطاعت از مکذّبان، مورد نهی الهی+۲ آیه
- تلاش جهت تقرّب به خداوند، مورد دعوت خداوند+۳ آیه
- سجده و خضوع در پیشگاه الهی، از عوامل تقرّب به خداوند
- سجده و خضوع محمّد(صلی الله علیه واله) به پیشگاه الهی، مایه تقرّب او به خداوند
- حرمت اطاعت از اعراض کنندگان از حق+۱ آیه
- حرمت پیروی از کافران+۶ آیه
- حرمت ترک نماز، به جهت اطاعت از مانعان نماز+۲ آیه
- حرمت تبعیّت از مکذّبان ایات الهی+۳ آیه
- حرمت اطاعت از مخالفان نماز، در ترک ان+۲ آیه
- سجده، عاملی برای تقرّب در پیشگاه خداوند
- وجوب سجده در وقت خواندن یا شنیدن برخی از ایات قران+۳ آیه
- پیامبر(صلی الله علیه واله)، موظّف به سجده برای خدا+۲ آیه
- ممنوعیّت اطاعت از گناه پیشگان+۳ آیه
- «اسجُد»+۱ آیه
- «اقتَرِب»
- «لا تُطِع»+۵ آیه
- خطاب خاص با مراد عام به محمد صلی الله علیه و اله از سوی خداوند+۱۰ آیه
- پیامبر صلی الله علیه و اله موظّف به نماز و سجده، علی رغم تهدید مخالفان دین+۱ آیه
- سجده پیامبر صلی الله علیه و اله در برابر خداوند، سبب تقرّب ایشان به درگاه الهی
- توصیه خداوند به پیامبر صلی الله علیه و اله به سجده و کرنش نمودن برای خداوند+۱ آیه
- سجده و خضوع محمّد صلی الله علیه و اله به پیشگاه الهی، مایه تقرّب او به خداوند
- اقامه نماز، مایه نیل به مقام قرب الهی+۳ آیه
- حرمت اطاعت از مخالفان نماز، در ترک ان+۲ آیه
- سعی دشمنان و مخالفان، برای بازداشتن پیامبر صلی الله علیه و اله از نماز+۲ آیه
- حرمت اطاعت از مخالفان نماز، در ترک ان+۲ آیه
- وجوب سجده انسانها برای خداوند+۵ آیه