آیه ۱۹ سوره علق

سوره علق(العلق)، آیه ۱۹ · جزء ۳۰ · صفحه ۵۹۷

معنی کلمات و عبارات
«أسْجُدْ»: سجده ببر. مراد از سجده بردن، مداومت و مواظبت بر ادای نماز است. «إِقْتَرِبْ»: با طاعات و عباداتِ بسیار به پروردگار دادار تقرّب حاصل کن و بدو نزدیک شو.
نزول

سال ۲ بعثت(دوره مکی) بازپخش وحی در این سال

نکات آیه
۱ - تکذیب گران دین، گرچه گروهى منسجم باشند، از مانع شدن نمازگزاران ناتوان اند. «کلاّ» حرف «کلاّ» براى ردع و منع است و در آیه شریفه تکذیب گران دین را، از پندار موفقیت در باز داشتن مردم از نماز منع مى کند. ۲ - بى اعتنایى به خواسته هاى مخالفان نماز و سرپیچى از دستورات آنان، فرمان خداوند به پیامبر(ص) «لاتطعه» ۳ - پیامبر(ص)، هرگز به ترک نماز بر اثر نهى و تهدید مخالفان مجاز نبود. «ینهى . عبدًا إذا صلّى ... فلیدع نادیه ... کلاّ لاتطعه و اسجد» ۴ - خداوند، برحذردارنده پیامبر(ص) از ترتیب اثر دادن به تهدیدهاى تکذیب کنندگان دین و هراس از آرایش نیروى آنان «فلیدع نادیه ... کلاّ لاتطعه» ۵ - مخالفان نماز و تکذیب گران دین، حقّ دستور دادن به نمازگزاران هدایت پیشه و ترویج کننده تقوا را ندارند. «ینهى . عبدًا إذا صلّى ... کذّب و تولّى ... کلاّ لاتطعه» ۶ - اطاعت از دستورات دروغ گویان و گنه پیشگان، مورد نهى خداوند «ناصیة کذبة خاطئة ... کلاّ لاتطعه» ۷ - حرمت اطاعت، از فرمان ترک نماز «ینهى . عبدًا إذا صلّى ... کلاّ لاتطعه» ۸ - سجده به درگاه خداوند، وظیفه اى الهى برعهده پیامبر(ص) «و اسجد» ۹ - سجده، تجلّى گاه عبودیت انسان و نماى برجسته نماز «عبدًا إذا صلّى ... و اسجد» ۱۰ - سجده هاى نماز، محرک اصلى مخالفان به جلوگیرى از اقامه آن «ینهى . عبدًا إذا صلّى ... لاتطعه و اسجد» ۱۱ - سجده به پیشگاه خداوند، نشان سرپیچى از فرمان غیر او است. «لاتطعه و اسجد» دستور سجده، بر نهى از اطاعت عطف گرفته شده است تا جلوه مطیع نبودن را بیان کرده باشد. ۱۲ - طغیان گران، از سجده براى خداوند، پرهیز داشته و دیگران را از آن نهى مى کنند. «لیطغى ... ینهى . عبدًا إذا صلّى ... و اسجد» ۱۳ - تلاش براى تقرّب به درگاه خداوند، وظیفه اى الهى بر عهده پیامبر(ص) «و اقترب» «اقتراب» از باب افتعال است که بر تکلّف و اجتهاد دلالت دارد. ۱۴ - سجده، کارآمدترین وسیله براى تقرب به پیشگاه خداوند «و اسجد و اقترب» ۱۵ - نماز، مایه تقرب انسان به درگاه خداوند «ینهى . عبدًا إذا صلّى ... و اقترب» ۱۶ - قصد قربت، نشانه عبودیت و از اجزاى نماز «ینهى . عبدًا إذا صلّى ... لاتطعه ... و اقترب» ۱۷ - دور شدن از اطاعت غیر خدا، مایه نزدیک شدن به او است. «لاتطعه ... و اقترب» ۱۸ - لزوم سجده به پیشگاه خداوند و تلاش براى تقرّب به درگاه او «و اسجد و اقترب» آیه شریفه گرچه خطاب به پیامبر(ص) است; ولى از کاربرد تعبیر «عبداً» (در آیه قبل) به جاى نام مخصوص آن حضرت، تعمیم مفاد آن به همه مردم استفاده مى شود.
تفسیر (۹)
روایات و احادیث

۱۹ - «عن الوَشّاء قال سمعت الرضا(ع) یقول: أقرب ما یکون العبد من اللّه عزّوجلّ و هو ساجد و ذلک قوله عزّوجلّ «واسجد و اقترب»; [منبع: کافى، ج ۳، ص ۲۶۵، ح ۳; نورالثقلین، ج ۵، ص ۶۱۱- ، ح ۱۶.] از وشاء روایت شده که گفت: از امام رضا(ع) شنیدم که مى فرمود: نزدیک ترین حالت بنده به خداوند عزّوجلّ، حالت سجده او است و این سخن خداوند عزّوجلّ است که فرمود: «واسجد و اقترب».

موضوعات

دسته‌بندی موضوعی

فرهنگ قرآن (مطالب آیه) (۲۷)
  • پیامبراکرم(صلی الله علیه واله)، موظّف به پرهیز از هرگونه اطاعت از کافران+۴ آیه
  • اطاعت از مکذّبان، مورد نهی الهی+۲ آیه
  • تلاش جهت تقرّب به خداوند، مورد دعوت خداوند+۳ آیه
  • سجده و خضوع در پیشگاه الهی، از عوامل تقرّب به خداوند
  • سجده و خضوع محمّد(صلی الله علیه واله) به پیشگاه الهی، مایه تقرّب او به خداوند
  • حرمت اطاعت از اعراض کنندگان از حق+۱ آیه
  • حرمت پیروی از کافران+۶ آیه
  • حرمت ترک نماز، به جهت اطاعت از مانعان نماز+۲ آیه
  • حرمت تبعیّت از مکذّبان ایات الهی+۳ آیه
  • حرمت اطاعت از مخالفان نماز، در ترک ان+۲ آیه
  • سجده، عاملی برای تقرّب در پیشگاه خداوند
  • وجوب سجده در وقت خواندن یا شنیدن برخی از ایات قران+۳ آیه
  • پیامبر(صلی الله علیه واله)، موظّف به سجده برای خدا+۲ آیه
  • ممنوعیّت اطاعت از گناه پیشگان+۳ آیه
  • «اسجُد»+۱ آیه
  • «اقتَرِب»
  • «لا تُطِع»+۵ آیه
  • خطاب خاص با مراد عام به محمد صلی الله علیه و اله از سوی خداوند+۱۰ آیه
  • پیامبر صلی الله علیه و اله موظّف به نماز و سجده، علی رغم تهدید مخالفان دین+۱ آیه
  • سجده پیامبر صلی الله علیه و اله در برابر خداوند، سبب تقرّب ایشان به درگاه الهی
  • توصیه خداوند به پیامبر صلی الله علیه و اله به سجده و کرنش نمودن برای خداوند+۱ آیه
  • سجده و خضوع محمّد صلی الله علیه و اله به پیشگاه الهی، مایه تقرّب او به خداوند
  • اقامه نماز، مایه نیل به مقام قرب الهی+۳ آیه
  • حرمت اطاعت از مخالفان نماز، در ترک ان+۲ آیه
  • سعی دشمنان و مخالفان، برای بازداشتن پیامبر صلی الله علیه و اله از نماز+۲ آیه
  • حرمت اطاعت از مخالفان نماز، در ترک ان+۲ آیه
  • وجوب سجده انسانها برای خداوند+۵ آیه
واژه‌ها