→

سوره علق

سورة العلق

مکه · ۱۹ آیه· ترتیب نزول ۱· نام‌های دیگر: اقرأ، اقرا

معرفی سوره علق (تفسیر نمونه)
اين سوره در مکه نازل شده و داراى ۱۹ آيه است محتوى و فضيلت سوره علق مشهور در ميان مفسران اين است که اين سوره نخستين سوره اى است که بر پيغمبر گرامى اسلام (صلى اللّه عليه و آله و سلّم ) نازل شده ، و محتواى آن نيز مؤ يد همين معنى است ، و اينکه بعضى گفته اند نخستين سوره سوره «حمد،»، يا سوره «مدثر» است خلاف مشهور است . اين سوره در آغاز به پيغمبر اکرم (صلى اللّه عليه و آله و سلّم ) دستور قرائت و تلاوت مى دهد. و سپس از آفرينش اين انسان با عظمت ، از يک قطعه خون بى ارزش ، سخن مى گويد: و در مرحله بعد از تکامل انسان در پرتو لطف و کرم پروردگار، و آشنائى او به علم و دانش و قلم بحث مى کند. در مرحله بعد، از انسانهاى ناسپاسى که عليرغم اين همه موهبت و اکرام الهى راه طغيان را پيش مى گيرند سخن به ميان مى آورد. و سرانجام اشاره به مجازات دردناک کسانى که مانع هدايت مردم و اعمال نيک اند مى کند. و سوره را با دستور «سجده » و «تقرب » به درگاه پروردگار پايان مى دهد. در فضيلت قرائت اين سوره از امام صادق (عليه السلام ) نقل شده است که فرمود: من قراء فى يومه او ليلته اقراء باسم ربک ثم مات فى يومه او ليلته مات شهيدا و بعثه الله شهيدا، و احياه کمن ضرب بسيفه فى سبيل الله مع رسول الله !: هر کس در روز يا شب سوره اقراء باسم ربک را بخواند، و در همان شب يا روز بميرد شهيد از دنيا رفته است و خداوند او را شهيد مبعوث مى کند و در صف شهيدان جاى مى دهد، و در قيامت همچون کسى است که با شمشير در راه خدا با پيامبر خدا جهاد کرده است . اين سوره به مناسبت تعبيرهاى مختلفى که در آغاز آن است بنام سوره «علق » يا سوره «اقراء» يا سوره «قلم » ناميده شده .

تفسیر نمونه، جلد ۲۷، صفحه ۱۵۰

تفسیر سوره علق
تفسیر المیزان، برگزیده تفسیر نمونه، تفسیر نور، نکته‌های تفسیر نور، پیام‌های تفسیر نور، تفسیر اثنی عشری، تفسیر روان جاوید، تفسیر اطیب البیان

بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمٰنِ الرَّحِيمِ

۱

اقْرَأْ بِاسْمِ رَبِّكَ الَّذِي خَلَقَ

بخوان به نام پروردگارت که (جهان را) آفرید،

۲

خَلَقَ الْإِنْسَانَ مِنْ عَلَقٍ

همان کس که انسان را از خون بسته‌ای خلق کرد!

۳

اقْرَأْ وَ رَبُّكَ الْأَكْرَمُ

بخوان که پروردگارت (از همه) بزرگوارتر است،

۴

الَّذِي عَلَّمَ بِالْقَلَمِ

همان کسی که بوسیله قلم تعلیم نمود،

۵

عَلَّمَ الْإِنْسَانَ مَا لَمْ يَعْلَمْ

و به انسان آنچه را نمی‌دانست یاد داد!

۶

كَلاَّ إِنَ الْإِنْسَانَ لَيَطْغَى

چنین نیست (که شما می‌پندارید) به یقین انسان طغیان می‌کند،

۷

أَنْ رَآهُ اسْتَغْنَى

از اینکه خود را بی‌نیاز ببیند!

۸

إِنَ إِلَى رَبِّكَ الرُّجْعَى

و به یقین بازگشت (همه) به سوی پروردگار تو است!

۹

أَ رَأَيْتَ الَّذِي يَنْهَى

به من خبر ده آیا کسی که نهی می‌کند،

۱۰

عَبْداً إِذَا صَلَّى

بنده‌ای را به هنگامی که نماز می‌خواند (آیا مستحق عذاب الهی نیست)؟!

۱۱

أَ رَأَيْتَ إِنْ كَانَ عَلَى الْهُدَى

به من خبر ده اگر این بنده به راه هدایت باشد،

۱۲

أَوْ أَمَرَ بِالتَّقْوَى

یا مردم را به تقوا فرمان دهد (آیا نهی کردن او سزاوار است)؟!

۱۳

أَ رَأَيْتَ إِنْ كَذَّبَ وَ تَوَلَّى

به من خبر ده اگر (این طغیانگر) حق را انکار کند و به آن پشت نماید (آیا مستحق مجازات الهی نیست)؟!

۱۵

كَلاَّ لَئِنْ لَمْ يَنْتَهِ لَنَسْفَعاً بِالنَّاصِيَةِ

چنان نیست که او خیال می‌کند، اگر دست از کار خود برندارد، ناصیه‌اش [= موی پیش سرش‌] را گرفته (و به سوی عذاب می‌کشانیم)،

۱۶

نَاصِيَةٍ كَاذِبَةٍ خَاطِئَةٍ

همان ناصیه دروغگوی خطاکار را!

۱۷

فَلْيَدْعُ نَادِيَهُ

سپس هر که را می‌خواهد صدا بزند (تا یاریش کند)!

۱۸

سَنَدْعُ الزَّبَانِيَةَ

ما هم بزودی مأموران دوزخ را صدا می‌زنیم (تا او را به دوزخ افکنند)!

۱۹

كَلاَّ لاَ تُطِعْهُ وَ اسْجُدْ وَ اقْتَرِبْ

چنان نیست (که آن طغیانگر می‌پندارد)؛ هرگز او را اطاعت مکن، و سجده نما و (به خدا) تقرّب جوی!