آیه ۶۰ سوره کهف

سوره کهف(الكهف)، آیه ۶۰ · جزء ۱۵ · صفحه ۳۰۰

وَإِذْ قَالَ مُوسَىٰ لِفَتَاهُ لَا أَبْرَحُ حَتَّىٰ أَبْلُغَ مَجْمَعَ الْبَحْرَيْنِ أَوْ أَمْضِيَ حُقُبًا

به خاطر بیاور هنگامی را که موسی به دوست خود گفت: دست از جستجو برنمی‌دارم تا به محل تلاقی دو دریا برسم؛ هر چند مدت طولانی به راه خود ادامه دهم!

معنی کلمات و عبارات
«فَتَاهُ»: خادم خود. فَتی به معنی جوان است که محض احترام خطاب به خدمتگذار گفته می‌شود. «لآ أَبْرَحُ»: پیوسته راه می‌روم. همیشه در طلب خواهم بود (نگا: یوسف / ). «مَجْمَعَ الْبَحْرَیْنِ»: محلّ تلاقی دو دریا. در قرآن این محلّ روشن نشده است، لیکن مفسّران گفته‌اند: مراد محلّ اتّصال خلیج عقبه و خلیج سوئز، یا محلّ پیوند اقیانوس هند با دریای احمر در بغاز باب‌المندب، و یا این که محلّ پیوستگی دریای مدیترانه و اقیانوس اطلس است. «حُقُباً»: روزگاران. مدّت زیادی از زمان که آن را هفتاد و هشتاد سال تخمین زده‌اند. جمع آن أَحْقاب است (نگا: نبأ / ).
نزول
نکات آیه
۱- موسى(ع) براى یافتن خضر، با عزمى راسخ و جدّى، سفر خود را به مجمع البحرین آغاز کرد. «لاأبرح حتّى أبلغ مجمع البحرین» «لاأبرح» صیغه متکلم از «برح» و به معناى «دست برنمى دارم» و تأکید بر پشتکار در انجام دادن کار است. ۲- موسى(ع) در جُستار تحقیقىِ خویش براى یافتن خضر، با خدمت کار خود (یوشع(ع)) همراه بود. «و إذ قال موسى لفتیه لاأبرح» «فتى» به معناى جوان است. در تعبیرات قرآن، از غلام و خدمت کار نیز با این تعبیر یاد شده است. لازم به ذکر است که بنابر برخى از روایات مأثور، همراه و همسفر موسى(ع)، «یوشع بن نون» وصى آن حضرت بوده است. ۳- حقایقى آموزنده، در سرگذشت ملاقات موسى(ع) و خضر(ع) وجود دارد. «و إذ قال موسى لفتیه لاأبرح» عالمى که موسى(ع) با او ملاقات کرده، بنابر آنچه که در روایات آمده است، حضرت خضر(ع) است و موسى(ع) نیز همان پیامبر معروف. گرچه در این موضوع آراى دیگرى نیز اِبراز شده، ولى به گفته علامه طباطبایى (ره) به دلیل یاد فراوان از موسى(ع) در قرآن، اگر غیر او مراد بود، قرینه اى در قرآن ذکر مى گردید تا رفع التباس شود. ۴- تلاش موسى(ع) براى یافتن خضر(ع)، واقعه اى درخور یادآورى و توجّه است. «و إذ قال موسى لفتیه لاأبرح» «إذ» مفعول براى «اُذکر» در تقدیر است. ۵- موسى(ع) همسفر خود را از احتمال طولانى بودن سفرشان آگاه ساخت و احتمال بازگشت از نیمه راه را منتفى دانست. «و إذ قال موسى لفتیه لاأبرح ... أو أمضى حقبًا» ۶- موسى(ع) از امکان دسترسى به خضر، در محل تلاقى دو دریا، مطلع بود. «لاأبرح حتّى أبلغ مجمع البحرین» ۷- آگاه ساختن فرمانبران و همراهان از مقصد نهایى سفر و مشکلات احتمالى راه، از آداب مسافرت است. «و إذ قال موسى لفتیه لاأبرح حتّى أبلغ» موسى(ع) براى همراهِ خویش، مقصد مورد نظر و نیز مقدار همّت و عزمى را که براى رسیدن به آن دارد، بیان کرده است و از آن جهت که نقل کار پیامبران در قرآن جملگى، براى توصیه و تذکر است، برداشت بالا به دست مى آید. ۸- حضرت موسى(ع) ملاقات با حضرت خضر(ع) را آن اندازه مهم و با ارزش مى دانست که حتى جستوجو در زمانى طولانى را براى آن روا مى دید. «لاأبرح حتّى ... أو أمضى حقبًا» «حقب» به معناى «دهر و زمانى طولانى» است اهل لغت آن را هشتاد سال نیز دانسته اند و مراد از پیمودن آن نیز، همان رسیدن به مجمع البحرین بوده است; یعنى، حتّى أبلغ مجمع البحرین بسیر قریب أو أسیر أزماناً طویلة. ۹- مجمع البحرین، در موقعیتى بسیار دور نسبت به منطقه سکونت حضرت موسى(ع) قرار داشت. «لاأبرح حتّى أبلغ مجمع البحرین أو أمضى حقبًا» تأکید حضرت موسى(ع) بر دست برنداشتن از سفر و طلب تا رسیدن به محل موعود، اگرچه عمرى را در این کار مصروف کند، دال بر آن است که موسى(ع) براى رسیدن به آن منطقه راه درازى در پیش داشته است. ۱۰- پایدارى در مسیر اهداف ارزشمند و متعالى مطلوب است. «و إذ قال موسى لفتیه لاأبرح ... أو أمضى حقبًا» ۱۱- داستان موسى و خضر(ع)، نمونه اى از مثال هاى متنوع قرآنى، در جهت هدایت مردم است. «و لقد صرّفنا فى هذا القرءان للناس من کلّ مثل ... و إذ قال موسى لفتیه لاأبرح»
تفسیر (۸)
روایات و احادیث

۱۲- «عن أبى جعفر(ع): کان وصىّ موسى بن عمران، یوشع بن نون و هو فتاه الذى ذکر اللّه فى کتابه ; از امام باقر(ع) روایت شده: جانشین موسى بن عمران، یوشع بن نون بود و او، همان جوان همراه موسى(ع) بود که خداوند، او را در قرآن یاد کرده است». [منبع: تفسیر عیاشى، ج ۲، ص ۳۳۰، ح ۴۲; نورالثقلین، ج ۳، ص ۲۷۲، ح ۱۳۰.]

موضوعات

دسته‌بندی موضوعی

فرهنگ قرآن (مطالب آیه) (۸۰)
  • احترام موسی به خضر(علیهما السلام)، هنگام فراگیری از او+۳ آیه
  • مطلوبیّت پایداری در مسیر اهداف ارزشمند و متعالی
  • استقامت موسی جهت یافتن خضر(علیهما السلام)شایسته یاداوری
  • صبر و شکیبایی، از اداب تعلّم+۲ آیه
  • سفر موسی(علیه السلام) به مجمعالبحرین، برای تعلّم از خضر(علیه السلام)+۲ آیه
  • همراهی و ملازمت یوشعبننون(علیه السلام) با موسی(علیه السلام)، در سنّ جوانی+۱ آیه
  • مطلوبیّت استقامت و پایداری، در رسیدن به اهداف ارزشمند و متعالی
  • سفر موسی(علیه السلام) به مجمع البحرین، با عزمی راسخ، برای ملاقات با خضر(علیه السلام)+۱ آیه
  • ملاقات موسی(علیه السلام) و همسفرش با خضر(علیه السلام)، پس از بازگشت به مجمع البحرین+۲ آیه
  • ماهی، از غذاهای خوردنی مباح برای موسی(علیه السلام) و جوان همراهش، در سفر به مجمع البحرین+۳ آیه
  • ملاقات موسی و خضر(علیهما السلام) با یکدیگر، در محلّ تلاقی دو دریا+۲ آیه
  • رسیدن موسی(علیه السلام) و جوان همراه وی، به ساحل دریا+۱ آیه
  • رشد علمی و استفاده از معلومات خضر(علیه السلام)، هدف موسی(علیه السلام) از تلاش برای زیارت وی+۲ آیه
  • تصمیم جدّی موسی(علیه السلام) برای زیارت خضر(علیه السلام)+۲ آیه
  • همراه بودن «یوشع بن نون» با موسی(علیه السلام)، در سفر ان جناب برای زیارت خضر(علیه السلام)+۱ آیه
  • دیدار موسی(علیه السلام) و هم سفرش پس از بازگشت از مجمع البحرین، با خضر(علیه السلام)+۱ آیه
  • تلاش موسی(علیه السلام) برای زیارت خضر(علیه السلام) به هدف استفاده علمی و رشد و تکامل+۲ آیه
  • ارزشمندی تحمّل سختیها، جهت کسب دانش و رشد+۲ آیه
  • سفر یوشع(علیه السلام) همراه موسی و خضر(علیهما السلام)، برای رفتن به مجمع البحرین+۳ آیه
  • پناه اوردن موسی(علیه السلام) و همسفرش، به سنگ سخت+۱ آیه
  • سؤال مکرّر و تقریری خضر(علیه السلام) از موسی(علیه السلام)درباره ناتوانی و بی صبری وی در برابر کارهای اسرارامیز او+۶ آیه
  • سؤال تعجّب امیز موسی(علیه السلام) از خضر(علیه السلام) درباره علّت شکستن و معیوب ساختن کشتی و قرار دادن مسافران ان در معرض غرق شدن+۲ آیه
  • سؤال تعجّب امیز موسی(علیه السلام) از خضر(علیه السلام) در مورد کشتن نوجوان+۲ آیه
  • تعهد موسی(علیه السلام) به سؤال نکردن از فلسفه کارهای خضر، قبل از اعلام ان+۵ آیه
  • سؤال اعتراض امیز موسی(علیه السلام) از خضر(علیه السلام)علّت مزد نخواستن برای ترمیم دیوار فرسوده+۳ آیه
  • سؤال زود هنگام موسی(علیه السلام) از خضر(علیه السلام)، موجب محرومیّت از مصاحبت با وی+۵ آیه
  • سؤال موسی(علیه السلام) از خضر(علیه السلام) برای همراهی با وی و اموختن از علوم لدنّی وی+۲ آیه
  • دستور موسی(علیه السلام) به همراهش، برای اوردن غذای تهیّه شده برای صبحانه+۱ آیه
  • ناتوانی موسی(علیه السلام)، در همراهی خضر(علیه السلام)+۹ آیه
  • سوراخ شدن بدنه کشتی به دست خضر(علیه السلام)و غرق شدن کشتی نشینان، امری ناپسند از دیدگاه موسی(علیه السلام)+۳ آیه
  • سفر موسی(علیه السلام) و یوشع برای ملاقات خضر(علیه السلام)داستانی شایسته یاداوری+۱ آیه
  • سفر موسی(علیه السلام) و همسفرش (یوشع) با کشتی در دریا، جهت یافتن خضر(علیه السلام)+۱ آیه
  • ماهی از خوردنیهای مباح، برای موسی علیه السلام و همسفرش+۱ آیه
  • اطّلاع موسی علیه السلام از امکان ملاقات وی با خضر علیه السلام در مجمعالبحرین
  • مجمعالبحرین، محلّ ملاقات موسی علیه السلام با خضر علیه السلام+۱ آیه
  • ملاقات با خضر علیه السلام در مجمعالبحرین، از سوی موسی علیه السلام بسیار دارای اهمیّت+۱ آیه
  • ماهی و حرکت غیر عادّی ان در اب، نشانهای برای جایگاه ملاقات موسی و خضر علیهما السلام در مجمعالبحرین+۱ آیه
  • ملاقات موسی علیه السلام با خضر علیه السلام در مجمعالبحرین، پس از بازگشت وی و همسفرش به انجا+۱ آیه
  • پیامبر صلی الله علیه و اله مامور بازگویی داستان ملاقات موسی علیه السلام با خضر علیه السلام در مجمعالبحرین
  • رسیدن موسی علیه السلام و همسفر او (یوشع علیه السلام) به مجمعالبحرین+۱ آیه
  • احساس گرسنگی و خستگی شدید موسی علیه السلام، پس از عبور و پشت سرگذاشتن مجمعالبحرین+۱ آیه
  • ارمیدن موسی علیه السلام و همسفرش (یوشع علیه السلام)، کنار صخرهای در مجمعالبحرین+۱ آیه
  • همراه بودن یک ماهی با موسی علیه السلام و همسفر او (یوشع علیه السلام)، برای غذا، هنگام رسیدن به مجمعالبحرین+۱ آیه
  • زنده شدن ماهی بیجان همراه موسی علیه السلام و همسفرش (یوشع علیه السلام) در مجمعالبحرین و حرکت ان به سوی دریا به گونه غیر عادی+۲ آیه
  • مجمعالبحرین، در موقعیّتی بسیار دور، نسبت به منطقه سکونت حضرت موسی علیه السلام
  • مشاهده حرکت ماهی بیجان به سمت دریا و فرو غلطیدن ان در مجمعالبحرین از سوی یوشع علیه السلام+۱ آیه
  • غفلت یوشع علیه السلام از بازگویی سرگذشت ماهی، برای موسی علیه السلام، در مدّت استراحتشان در مجمعالبحرین+۱ آیه
  • بازگو کردن ماجرای رفتن ماهی به دریا در مجمعالبحرین، از سوی یوشع علیه السلام به موسی علیه السلام، در پی درخواست ان حضرت از اوردن غذا از جانب وی+۲ آیه
  • یوشع علیه السلام عهدهدار حمل و تدارک غذای موسی علیه السلام در سفر به مجمعالبحرین+۱ آیه
  • احترام به معلّم در معاشرت و استفاده علمی از او امری شایسته و ارزشمند+۲ آیه
  • معاشرت و همراهی با خدمت کاران و تناول غذا با انان امری ارزشمند+۱ آیه
  • استقامت موسی علیه السلام جهت یافتن خضر علیه السلام، شایسته یاداوری+۱ آیه
  • صخره کنار دریا، پناهگاه موسی علیه السلام و جوان خدمتگزار وی+۱ آیه
  • خضر علیه السلام و موسی علیه السلام، خواستار غذایی از اهل قریهای در سفر خود+۲ آیه
  • زنده شدن ماهی و فرار ان به سوی دریا، زمینه بیبهره شدن موسی علیه السلام و همسفرش از خوردن ماهی+۱ آیه
  • فراموشی، زمینه بیبهره شدن موسی علیه السلام و همسفرش از خوردن ماهی+۱ آیه
  • سفر موسی علیه السلام با جوان خدمتگزار خود، به سوی مجمعالبحرین و برخورد انان با خضر علیه السلام+۲ آیه
  • سفر دریایی موسی علیه السلام با خضر علیه السلام+۲ آیه
  • پرسشهای عجولانه و اعتراضامیز موسی علیه السلام از کارهای شگفتامیز خضر علیه السلام+۵ آیه
  • خضر علیه السلام، خواهان تعجیل نکردن موسی علیه السلام در فهم اسرار+۳ آیه
  • جا گذاشتن ماهی (تهیّه شده برای تغذیه) در محلّ تلاقی دو دریا و فراموشی ان از سوی موسی علیه السلام و یار همسفرش+۱ آیه
  • زنده شدن ماهی مرده موسی و حرکت ان در دریا+۱ آیه
  • رفتن ماهی مرده به دریا، مایه شگفتی غلام و همراه موسی علیه السلام+۱ آیه
  • رفتن ماهی مرده به دریا، راهنمای موسی علیه السلام به محلّ ملاقات خود با خضر علیه السلام+۱ آیه
  • معاشرت و همراهی یوشع با موسی علیه السلام در سفر به سوی مجمعالبحرین برای دیدار با خضر علیه السلام+۲ آیه
  • معاشرت و همصحبت شدن موسی علیه السلام با خضر علیه السلام+۱ آیه
  • معاشرت موسی علیه السلام با یوشع، در سفر و غذا خوردن با وی+۱ آیه
  • معاشرت موسی علیه السلام با یوشع در سفر به سوی مجمعالبحرین+۱ آیه
  • سوار شدن موسی و خضر علیه السلام بر کشتی دریا، پس از ملاقات یکدیگر+۲ آیه
  • سوار شدن موسی و خضر علیهما السلام بر کشتی، جهت حرکت به مقصد مورد نظر+۳ آیه
  • سفر موسی علیه السلام و همراه او با کشتی، در دریا+۲ آیه
  • سرگذشت موسی علیه السلام و خدمتگزار وی (یوشع علیه السلام) در سفر دریایی، شایسته یاداوری+۱ آیه
  • تعجّب یوشع علیه السلام، از زنده شدن ماهی و حرکت ان در دریا+۱ آیه
  • جوانی یوشع علیه السلام، هنگام همراهی و ملازمت با موسی علیه السلام در سفر به مجمعالبحرین+۱ آیه
  • بیبهرهشدن یوشع علیه السلام، از خوردن ماهی، در پی زنده شدن و فرار در دریا+۲ آیه
  • سفر یوشع علیه السلام همراه موسی علیه السلام به مجمعالبحرین
  • همراهی و خدمتگذاری یوشع علیه السلام برای موسی علیه السلام در سفر به مجمعالبحرین+۱ آیه
  • بازگشت یوشع و موسی علیهما السلام از سفر دریایی خود به همان نقطه قبلی پس از طیّ مسافتی در دریا+۱ آیه
  • فراموشی یوشع علیه السلام با ترک و جا گذاشتن ماهی خود+۱ آیه
  • ملاقات یوشع علیه السلام با خضر علیه السلام پس از تلاش بسیار و رسیدن به مجمعالبحرین+۱ آیه
واژه‌ها