سوره فصلت، آیه ۳۹ · جزء ۲۴ · صفحه ۴۸۱
وَ مِنْ آيَاتِهِ أَنَّكَ تَرَى الْأَرْضَ خَاشِعَةً فَإِذَا أَنْزَلْنَا عَلَيْهَا الْمَاءَ اهْتَزَّتْ وَ رَبَتْ إِنَ الَّذِي أَحْيَاهَا لَمُحْيِي الْمَوْتَى إِنَّهُ عَلَى كُلِ شَيْءٍ قَدِيرٌ
و از آیات او این است که زمین را خشک (و بیجان) میبینی، امّا هنگامی که آب (باران) بر آن میفرستیم به جنبش درمیآید و نموّ میکند؛ همان کسی که آن را زنده کرد، مردگان را نیز زنده میکند؛ او بر هر چیز تواناست!
معنی کلمات و عبارات
«خَاشِعَةً»: خشک و برهوت. ساکن و بدون حرکت. «إهْتَزَّتْ»: به جنبش درمیآید و تکان میخورد. «رَبَتْ»: بالا میآید و آماسیده میگردد. «إهْتَزَّتْ وَ رَبَتْ ...»: (نگا: حجّ / . وقتی که آب به عناصر و ذرّات خاک میرسد، در داخل آب حل میگردند و جذب دانهها یا ریشههای گیاهان میشوند و به سلولها و بافتها و اندامهای زندهای تبدیل شده و رشد میکنند و افزایش مییابند. «مُحْیی»: زنده کننده (نگا: روم / ). در رسمالخطّ قرآنی با یک یاء نوشته شده است.
نزول
سال ۱۴ بعثت(دوره مدنی) بازپخش وحی در این سال
در آن زمان چه میگذشت (۹ رویداد)
- جنگ احدمرتبط با نزول
۳ هجرت · احد، نزدیک مدینه - غزوه ابواء یا ودان
14 بعثت · ودان / ابواء - غزوه عشیره
14 بعثت · عشیره - غزوه بواط
14 بعثت · بواط - غزوه سفوان یا بدر اولی
14 بعثت · سفوان / بدر اولی - تشریع اذان
14 بعثت · مدینه - سریه حمزه به سیف البحر
14 بعثت · سیف البحر - سریه سعد به خرار
14 بعثت · خرار - سریه عبیده بن حارث به رابغ
14 بعثت · رابغ
نکات آیه
۱ - حیات و خرمى زمین پژمرده با نزول باران، از آیات و نشانه هاى قدرت خداوند است. «و من ءایته أنّک ترى الأرض خشعة فإذا أنزلنا علیها الماء اهتزّت و ربت»
«خشوع» (مصدر «خاشعة») در اصل به معناى تضرع و تواضع است و در مورد زمین کنایه از خشکى و فسردگى مى باشد. «اهتزاز» (مصدر «اهتزّت») به معناى تحرک و جنبش است که نشانه شادابى و خرمى مى باشد. «ربو» (مصدر «ربت») به معناى افزایش و نموّ است و در این جا مقصود رویش گیاهان مى باشد.
۲ - جهان، سرشار از نشانه هاى قدرت و تدبیر خداوند است. «و من ءایته أنّک ترى الأرض»
کلمه «من» در «و من آیاته» براى تبعیض است و از این که حیات و سرسبزى زمین، تنها بخشى از آیات معرفى شده، مطلب بالا قابل استفاده است.
۳ - حیات و سرسبزى پهنه زمین، در گرو نزول باران به اراده الهى «فإذا أنزلنا علیها الماء اهتزّت و ربت»
۴ - شناخت پدیده هاى جهان، راهى روشن براى خدا شناسى است. «و من ءایته أنّک ترى الأرض خشعة»
از این که خداشناسى، ره آورد توجه به جهان طبیعت معرفى شده،برداشت یاد شده قابل استفاده است.
۵ - عوامل طبیعى جهان، در اختیار خداوند و مجارى تحقق اراده او است. «فإذا أنزلنا علیها الماء اهتزّت و ربت»
۶ - نزول باران، زمینه تحول عناصر خاک و مهیّا شدن زمین براى رویش گیاهان «فإذا أنزلنا علیها الماء اهتزّت و ربت»
۷ - آن کس که حیات دهنده زمین است، حیات دهنده مردگان نیز خواهد بود. «إنّ الذى أحیاها لمحى الموتى»
۸ - قدرت خداوند در حیات بخشیدن به زمین، نشانگر قدرت او در حیات بخشیدن به مردگان است. «إنّ الذى أحیاها لمحى الموتى»
۹ - رستاخیز مردگان، امرى حتمى و غیر قابل تردید است. «إنّ الذى أحیاها لمحى الموتى»
از کلمه «إنّ» و «لام» در «لمحى» حتمى بودن احیاى مردگان استفاده مى شود.
۱۰ - شباهت رستاخیز انسان ها در قیامت، به رویش گیاهان پس از ریزش باران «و من ءایته أنّک ترى الأرض خشعة ... إنّ الذى أحیاها لمحى الموتى»
۱۱ - پیدایش و رویش گیاهان، مظهرى از حیات زمین است. «اهتزّت و ربت إنّ الذى أحیاها»
۱۲ - تمامى امور، در حیطه قدرت مطلق و گسترده خداوند است. «إنّه على کلّ شىء قدیر»
۱۳ - تردید مشرکان عصر بعثت، در امکان قیامت و رستاخیز مردگان «إنّ الذى أحیاها لمحى الموتى إنّه على کلّ شىء قدیر»
تأکید جمله «إنّ الذى أحیاها لمحى الموتى» با حروف «إنّ» و «لام»، بیانگر تردید مشرکان عصر بعثت در امکان معاد است.
۱۴ - احیاى زمین خشکیده و افسرده به وسیله خداوند، دلیل آشکار بر امکان رستاخیز مردگان و وقوع معاد است. «إنّ الذى أحیاها ... على کلّ شىء قدیر»
۱۵ - دنیا و آخرت، در حیطه تدبیر خداوند قرار دارد. «فإذا أنزلنا علیها الماء ... لمحى الموتى»
۱۶ - قدرت نامحدود الهى، تضمین کننده تحقق قیامت است. «لمحى الموتى إنّه على کلّ شىء قدیر»
۱۷ - حیات زمین در دنیا و رستاخیز مردگان در قیامت، نمادى از قدرت بى بدیل خداوند است. «إنّ الذى أحیاها لمحى الموتى إنّه على کلّ شىء قدیر»
تفسیر (۹)
- تفسیر المیزان(علامه طباطبایی)
آیات ۱۳–۳۹ - تفسیر المیزان(علامه طباطبایی)
آیات ۲۶–۵۴ - برگزیده تفسیر نمونه(مکارم شیرازی)
آیه ۳۹ - تفسیر نور(محسن قرائتی)
آیه ۳۹ - نکتههای تفسیر نور
آیه ۳۹ - پیامهای تفسیر نور
آیه ۳۹ - تفسیر اثنی عشری(حسینی شاه عبدالعظیمی)
آیه ۳۹ - تفسیر روان جاوید
آیات ۳۶–۴۲ - تفسیر اطیب البیان(سید عبدالحسین طیب)
آیه ۳۹
موضوعات
دستهبندی موضوعی
تشبیه احیای مردگانمنشأ نشاط زمیننقش احیای زمیننشانه های حیات زمینزمینه رویش گیاهانتشبیه به رویش گیاهانحتمیت احیای مردگاناحاطه قدرت خداشک مشرکان صدراسلامحیات زمینمنشأ حیات زمینمنشأ احیای زمینعوامل حیات زمینحیات بخشی خدامنشأ احیای مردگانشک در معادمنشأ رویش گیاهانحتمیت معادرویش گیاهانوسعت قدرت خدافواید باراندلایل خدا شناسیاحیای مردگاناختیارات خداحتمیت قیامتمجاری اراده خدادلایل معادتوحید افعالیتدبیر خداآیات آفاقینقش عوامل طبیعیتشبیهات قرآنآثار اراده خدانشانه های ربوبیت خدانشانه های قدرت خداجهان بینی توحیدیقدرت خدا
فرهنگ قرآن (مطالب آیه) (۵۳)
- اب، از عوامل ابادانی زمین+۱۵ آیه
- نقش اب در رویش و رشد گیاهان متنوّع+۷ آیه
- خدا، قرار دهنده اب به صورت منشا حیات+۱ آیه
- فرو فرستادن باران از اسمان، از ایات الهی+۱۱ آیه
- پیدایش حیات در زمین با اب باران، از ایات الهی+۱۰ آیه
- اگاه کردن مردم از حقیقت معاد، فلسفه ارایه عملی قدرت خدا در زنده کردن مردگان+۶ آیه
- باران و نقش ان در طبیعت و زندگی انسان از ایات خدا+۱۳ آیه
- نزول باران و حیات و سرسبزی زمینهای خشک و مرده در پی ان، دلیلی بر قدرت خداوند برای احیای مردگان+۱۰ آیه
- زنده شدن زمین، به وسیله باران نازل شده از سوی خداوند+۱۰ آیه
- رویش گیاهان بهجتاور و نیکو در زمین خشکیده، از برکات نزول باران+۱ آیه
- جهان افرینش در احاطه قدرت خداوند+۷ آیه
- پیدایش حیات زمین، پس از مرگ ان، از ایات خدا+۱۰ آیه
- نقش اساسی باران، در پیدایش حیات زمین+۸ آیه
- خداوند، پدیداورنده حیات+۶ آیه
- خداوند، منشا حیات در زمین+۱۰ آیه
- خشوع زمین، از ایات خداوند
- استعداد زمین، برای رویش گیاهان+۴ آیه
- پژمردگی و خشکی زمین، قبل از نزول باران+۹ آیه
- سرسبزی زمین با نزول باران، از ایات خداوند+۳ آیه
- استعداد و قابلیّت زمین، برای ابادانی و عمران+۱۴ آیه
- اباد شدن و حیات یافتن زمین، با نزول باران+۷ آیه
- ابادانی و عمران زمین، از ایات خدا+۳ آیه
- اب، از عوامل عمران و ابادانی+۱۴ آیه
- خداوند، منشا ابادانی زمین+۱۶ آیه
- خداوند، توانا بر اجرای هر کاری+۷ آیه
- همه اشیای جهان، در قبضه قدرت خداوند+۷ آیه
- احیای زمین بعد از مرگ طبیعی، از جلوه های قدرت خداوند
- احاطه قدرت خداوند بر همه اشیا، دلیل بر احیای مردگان+۶ آیه
- قدیر / اسماوصفات+۹ آیه
- نقش اساسی اب، در رونق و توسعه کشاورزی+۱۰ آیه
- بارندگی، از عوامل توسعه در کشاورزی+۱۰ آیه
- اب، از منابع کشاورزی+۱۰ آیه
- زمین، منبع کشاورزی+۹ آیه
- افرینش انواع گیاهان از بستر خاک مرده، نمایشی از قدرتمندی و توانایی خداوند بر احیای همه مردگان در روز رستاخیز+۲ آیه
- تنوع گیاهان، از ایات الهی و شایسته تفکّر+۳ آیه
- خداوند، منشا رشد گیاهان و مراحل مختلف ان+۶ آیه
- اب، از عوامل رشد گیاهان، پس از رویش+۱ آیه
- شباهت رستاخیز انسانها و زنده شدن انها پس از مرگ در قیامت، به رویش گیاهان در زمین، بعد از ریزش باران+۷ آیه
- نزول باران، زمینه رویش گیاهان+۱۰ آیه
- خداوند، افریننده و منشا رویش گیاهان+۸ آیه
- قدرت بر رویاندن گیاهان در زمین از سوی خداوند، دلیل بر امکان معاد+۵ آیه
- خداوند، احیا کننده مردگان در دنیا+۷ آیه
- توجه به رویش گیاهان و احیای انها، زمینه ساز باور به حیات مجدد انسانهای مرده و برانگیختن انها از سوی خداوند در قیامت+۵ آیه
- برانگیختن و احیای اموات در قیامت، امری حتمی و غیر قابل تردید+۱ آیه
- اعطای حیات در دنیا نمودی از قدرت خدا در حشر مردگان+۷ آیه
- حیاتبخشی دوباره به مردگان به هنگام برپایی قیامت، همانند رویش گیاهان در زمین مرده پس از ریزش باران+۵ آیه
- حشر مردگان و برانگیختن انان، از شؤون ربوبیّت خداوند+۲ آیه
- برانگیختن انسانهای مرده در روز رستاخیز، برخاسته از قدرت مطلق خداوند+۵ آیه
- رویش گیاهان از بستر خاک مرده و بی جان، نمایشی از خداوند بر مردگان در قیامت+۲ آیه
- شباهت و همگونی معاد و احیای دوباره انسانها، با رویش و رشد گیاهان و ابادانی زمین+۶ آیه
- معاد و حیات دوباره انسانها، امری حتمی و تردیدناپذیر+۱ آیه
- زنده شدن گیاهان مرده و ابادانی زمین با باران، دلیل امکان معاد و احیای مردگان+۶ آیه
- قدرت مطلق خدا، سبب حیات مجدّد و معاد موجودات+۶ آیه