ه

فَقَالَ إِنْ هٰذَا إِلاَّ سِحْرٌ يُؤْثَرُ

و سرانجام گفت: «این (قرآن) چیزی جز افسون و سحری همچون سحرهای پیشینیان نیست!

إِنْ هٰذَا إِلاَّ قَوْلُ الْبَشَرِ

این فقط سخن انسان است (نه گفتار خدا)!»

سَأُصْلِيهِ سَقَرَ

(امّا) بزودی او را وارد سَقَر [= دوزخ‌] می‌کنم!

كَلاَّ إِنَّهُ تَذْكِرَةٌ

چنین نیست که آنها می‌گویند، آن (قرآن) یک تذکّر و یادآوری است!

فَمَنْ شَاءَ ذَكَرَهُ

هر کس بخواهد از آن پند می‌گیرد؛

أَ يَحْسَبُ الْإِنْسَانُ أَلَّنْ نَجْمَعَ عِظَامَهُ

آیا انسان می‌پندارد که هرگز استخوانهای او را جمع نخواهیم کرد؟!

بَلَى قَادِرِينَ عَلَى أَنْ نُسَوِّيَ بَنَانَهُ

آری قادریم که (حتّی خطوط سر) انگشتان او را موزون و مرتّب کنیم!

بَلْ يُرِيدُ الْإِنْسَانُ لِيَفْجُرَ أَمَامَهُ

(انسان شک در معاد ندارد) بلکه او می‌خواهد (آزاد باشد و بدون ترس از دادگاه قیامت) در تمام عمر گناه کند!

بَلِ الْإِنْسَانُ عَلَى نَفْسِهِ بَصِيرَةٌ

بلکه انسان خودش از وضع خود آگاه است،

وَ لَوْ أَلْقَى مَعَاذِيرَهُ

هر چند (در ظاهر) برای خود عذرهایی بتراشد!

لاَ تُحَرِّكْ بِهِ لِسَانَكَ لِتَعْجَلَ بِهِ

زبانت را بخاطر عجله برای خواندن آن [= قرآن‌] حرکت مده،

إِنَ عَلَيْنَا جَمْعَهُ وَ قُرْآنَهُ

چرا که جمع‌کردن و خواندن آن بر عهده ماست!

فَإِذَا قَرَأْنَاهُ فَاتَّبِعْ قُرْآنَهُ

پس هر گاه آن را خواندیم، از خواندن آن پیروی کن!

ثُمَ إِنَ عَلَيْنَا بَيَانَهُ

سپس بیان و (توضیح) آن (نیز) بر عهده ماست!

وَ ظَنَ أَنَّهُ الْفِرَاقُ

و به جدائی از دنیا یقین پیدا کند،

ثُمَ ذَهَبَ إِلَى أَهْلِهِ يَتَمَطَّى

سپس بسوی خانواده خود بازگشت در حالی که متکبّرانه قدم برمی‌داشت!

فَجَعَلَ مِنْهُ الزَّوْجَيْنِ الذَّكَرَ وَ الْأُنْثَى

و از او دو زوج مرد و زن آفرید!

إِنَّا خَلَقْنَا الْإِنْسَانَ مِنْ نُطْفَةٍ أَمْشَاجٍ نَبْتَلِيهِ فَجَعَلْنَاهُ سَمِيعاً بَصِيراً

ما انسان را از نطفه مختلطی آفریدیم، و او را می‌آزماییم؛ (بدین جهت) او را شنوا و بینا قرار دادیم!

إِنَّا هَدَيْنَاهُ السَّبِيلَ إِمَّا شَاكِراً وَ إِمَّا كَفُوراً

ما راه را به او نشان دادیم، خواه شاکر باشد (و پذیرا گردد) یا ناسپاس!

يُوفُونَ بِالنَّذْرِ وَ يَخَافُونَ يَوْماً كَانَ شَرُّهُ مُسْتَطِيراً

آنها به نذر خود وفا می‌کنند، و از روزی که شرّ و عذابش گسترده است می‌ترسند،

وَ يُطْعِمُونَ الطَّعَامَ عَلَى حُبِّهِ مِسْكِيناً وَ يَتِيماً وَ أَسِيراً

و غذای (خود) را با اینکه به آن علاقه (و نیاز) دارند، به «مسکین» و «یتیم» و «اسیر» می‌دهند!

إِنَ هٰذَا كَانَ لَكُمْ جَزَاءً وَ كَانَ سَعْيُكُمْ مَشْكُوراً

این پاداش شماست، و سعی و تلاش شما مورد قدردانی است!

وَ مِنَ اللَّيْلِ فَاسْجُدْ لَهُ وَ سَبِّحْهُ لَيْلاً طَوِيلاً

و در شبانگاه برای او سجده کن، و مقداری طولانی از شب، او را تسبیح گوی!

إِنَ هٰذِهِ تَذْكِرَةٌ فَمَنْ شَاءَ اتَّخَذَ إِلَى رَبِّهِ سَبِيلاً

این یک تذکر و یادآوری است، و هر کس بخواهد (با استفاده از آن) راهی به سوی پروردگارش برمی‌گزیند!

يُدْخِلُ مَنْ يَشَاءُ فِي رَحْمَتِهِ وَ الظَّالِمِينَ أَعَدَّ لَهُمْ عَذَاباً أَلِيماً

و هر کس را بخواهد (و شایسته بداند) در رحمت (وسیع) خود وارد می‌کند، و برای ظالمان عذاب دردناکی آماده ساخته است!

فَجَعَلْنَاهُ فِي قَرَارٍ مَكِينٍ

سپس آن را در قرارگاهی محفوظ و آماده قرار دادیم،

انْطَلِقُوا إِلَى مَا كُنْتُمْ بِهِ تُكَذِّبُونَ

(در آن روز به آنها گفته می‌شود:) بی‌درنگ، به سوی همان چیزی که پیوسته آن را تکذیب می‌کردید بروید!

كَأَنَّهُ جِمَالَةٌ صُفْرٌ

گویی (در سرعت و کثرت) همچون شتران زردرنگی هستند (که به هر سو پراکنده می‌شوند)!

هٰذَا يَوْمُ لاَ يَنْطِقُونَ

امروز روزی است که سخن نمی‌گویند (و قادر بر دفاع از خویشتن نیستند)،

هٰذَا يَوْمُ الْفَصْلِ جَمَعْنَاكُمْ وَ الْأَوَّلِينَ

(و به آنها گفته می‌شود:) امروز همان روز جدایی (حق از باطل) است که شما و پیشینیان را در آن جمع کرده‌ایم!

فَبِأَيِ حَدِيثٍ بَعْدَهُ يُؤْمِنُونَ

(و اگر آنها به این قرآن ایمان نمی‌آورند) پس به کدام سخن بعد از آن ایمان می‌آورند؟!

الَّذِي هُمْ فِيهِ مُخْتَلِفُونَ

همان خبری که پیوسته در آن اختلاف دارند!

لِنُخْرِجَ بِهِ حَبّاً وَ نَبَاتاً

تا بوسیله آن دانه و گیاه بسیار برویانیم،

وَ كُلَ شَيْ‌ءٍ أَحْصَيْنَاهُ كِتَاباً

و ما همه چیز را شمارش و ثبت کرده‌ایم!

رَبِ السَّمَاوَاتِ وَ الْأَرْضِ وَ مَا بَيْنَهُمَا الرَّحْمٰنِ لاَ يَمْلِكُونَ مِنْهُ خِطَاباً

همان پروردگار آسمانها و زمین و آنچه در میان آن دو است، پروردگار رحمان! و (در آن روز) هیچ کس حق ندارد بی اجازه او سخنی بگوید (یا شفاعتی کند)!

يَوْمَ يَقُومُ الرُّوحُ وَ الْمَلاَئِكَةُ صَفّاً لاَ يَتَكَلَّمُونَ إِلاَّ مَنْ أَذِنَ لَهُ الرَّحْمٰنُ وَ قَالَ صَوَاباً

روزی که «روح» و «ملائکه» در یک صف می‌ایستند و هیچ یک، جز به اذن خداوند رحمان، سخن نمی‌گویند، و (آنگاه که می‌گویند) درست می‌گویند!

ذٰلِكَ الْيَوْمُ الْحَقُ فَمَنْ شَاءَ اتَّخَذَ إِلَى رَبِّهِ مَآباً

آن روز حق است؛ هر کس بخواهد راهی به سوی پروردگارش برمی‌گزیند!

إِنَّا أَنْذَرْنَاكُمْ عَذَاباً قَرِيباً يَوْمَ يَنْظُرُ الْمَرْءُ مَا قَدَّمَتْ يَدَاهُ وَ يَقُولُ الْكَافِرُ يَا لَيْتَنِي كُنْتُ تُرَاباً

و ما شما را از عذاب نزدیکی بیم دادیم! این عذاب در روزی خواهد بود که انسان آنچه را از قبل با دستهای خود فرستاده می‌بیند، و کافر می‌گوید: «ای کاش خاک بودم (و گرفتار عذاب نمی‌شدم)!»

إِذْ نَادَاهُ رَبُّهُ بِالْوَادِ الْمُقَدَّسِ طُوًى

در آن هنگام که پروردگارش او را در سرزمین مقدّس «طوی» ندا داد (و گفت):

اذْهَبْ إِلَى فِرْعَوْنَ إِنَّهُ طَغَى

به سوی فرعون برو که طغیان کرده است!

فَأَرَاهُ الْآيَةَ الْكُبْرَى

سپس موسی بزرگترین معجزه را به او نشان داد!

فَأَخَذَهُ اللَّهُ نَكَالَ الْآخِرَةِ وَ الْأُولَى

از این رو خداوند او را به عذاب آخرت و دنیا گرفتار ساخت!

وَ أَمَّا مَنْ خَافَ مَقَامَ رَبِّهِ وَ نَهَى النَّفْسَ عَنِ الْهَوَى

و آن کس که از مقام پروردگارش ترسان باشد و نفس را از هوی بازدارد،

أَنْ جَاءَهُ الْأَعْمَى

از اینکه نابینایی به سراغ او آمده بود!

وَ مَا يُدْرِيكَ لَعَلَّهُ يَزَّكَّى

تو چه می‌دانی شاید او پاکی و تقوا پیشه کند،

أَوْ يَذَّكَّرُ فَتَنْفَعَهُ الذِّكْرَى

یا متذکّر گردد و این تذکّر به حال او مفید باشد!

فَأَنْتَ لَهُ تَصَدَّى

تو به او روی می‌آوری،

فَأَنْتَ عَنْهُ تَلَهَّى

تو از او غافل می‌شوی!

فَمَنْ شَاءَ ذَكَرَهُ

و هر کس بخواهد از آن پند می‌گیرد!

قُتِلَ الْإِنْسَانُ مَا أَكْفَرَهُ

مرگ بر این انسان، چقدر کافر و ناسپاس است!