آیه ۱۶ سوره علق

سوره علق(العلق)، آیه ۱۶ · جزء ۳۰ · صفحه ۵۹۷

معنی کلمات و عبارات
«نَاصِیَةٍ»: بدل است. «خَاطِئَةٍ»: بزهکار. مراد از موی پیشانی دروغگوی بزهکار، صاحب آن است. واژه (نَاصِیَةٍ) به خود پیشانی هم گفته می‌شود. در این صورت معنی آیه چنین است: پیشانیی که نشانه دروغگوئی و بزهکاری در آن جلوه‌گر و پیدا است (نگا: المنتخب).
نزول

سال ۲ بعثت(دوره مکی) بازپخش وحی در این سال

شأن نزول: شأن نزول آیات ۱۵ تا ۱۸

«شیخ طوسى» گویند: این آیات نیز درباره ابوجهل نازل گردیده است.

در صحیح ترمذى و دیگران از علماء عامه از ابن عباس نقل شده که پیامبر نماز می‌خواند. ابوجهل به وى گفت: آیا من تو را از خواندن نماز نهى نکرده ام؟ رسول خدا صلی الله علیه و آله بر او بانگ زد. ابوجهل گفت: تو خود می‌دانى که همراهان من از کسان تو زیادترند.

نکات آیه
۱ - نهى کنندگان از نماز و تکذیب گران دین، مردمى خطاکار و دروغ گویند. «ینهى ... کذّب ... ناصیة کذبة خاطئة» ۲ - شخص بازدارنده پیامبر(ص) از نماز و تکذیب کننده او، فردى دروغگو و خطاپیشه و گنه کار بود. «ناصیة کذبة خاطئة» دروغ گویى و خطاکارى، در حقیقت وصف صاحب «ناصیة» است و اتصاف «ناصیة» به آن، مجاز و بیانگر این نکته است که صاحب آن، به قدرى به دروغ و گناه آلوده بوده، که گویا اجزاى بدن او، دروغگو و خطاکاراند و آثار این پلیدى ها، در چهره او نمایان است. ۳ - دروغ گویى و خطاکارى، نمایان در چهره مخالفت کنندگان با نماز پیامبر(ص) «ناصیة کذبة خاطئة» توصیف «موى بالاى پیشانى» به «کاذب» و «خاطى» - به جاى توصیف صاحب «ناصیة» به آنها - بیانگر ظهور آثار آن در چهره شخص است. ۴ - آلودگى به دروغ و گناه، ساقط کننده انسان تا مرحله تکذیب دین و باز داشتن مردم از نماز «ینهى. عبدًا إذا صلّى ... کذّب و تولّى ... ناصیة کذبة خاطئة» وصف هاى «کاذبة» و «خاطئة» بیانگر استمرار کذب و خطا در شخص است. این دو وصف در مقایسه با «ینهى» و «کذّب» - فعل و دلالت کننده بر حدوث نهى و تکذیب اند - به منزله علت و معلول مى باشند. ۵ - گناهان زبانى و عملى طغیان گران، گرفتار سازنده آنان به کیفرى ذلت آفرین «لیطغى ... ناصیة کذبة خاطئة» «کذب» از مصداق هاى گناه زبانى مى باشد و «خطا»، گناه عملى و یا شامل زبانى و عملى است.
تفسیر (۹)
موضوعات

دسته‌بندی موضوعی

فرهنگ قرآن (مطالب آیه) (۳۴)
  • پیامبراکرم(صلی الله علیه واله)، موظّف به پرهیز از هرگونه اطاعت از کافران+۲ آیه
  • هشدار خداوند به ابوجهل، از گرفتار شدنش به اتش جهنّم+۵ آیه
  • انذار انسانها از عذاب قیامت ازسوی خداوند+۵ آیه
  • انذار خداوند به انسانهای طغیانگر از گرفتارشدن به عذاب قیامت+۵ آیه
  • تهدید انسان طغیانگر به افکندن در جهنّم با گرفتن موی بالای پیشانی انان از سوی خداوند+۲ آیه
  • ابوجهل، مورد نفرین و تهدید الهی به عذاب+۵ آیه
  • دروغگویی و حقستیزی، موجب گرفتاری در عذاب دوزخ+۴ آیه
  • جرم و گناه، از موجبات گرفتاری به اتش دوزخ+۳ آیه
  • دوزخ، دارای نگهبانانی سختگیر و خشن+۳ آیه
  • حرمت دروغگویی+۵ آیه
  • حرمت نهی و بازداشتن دیگران، از نماز+۵ آیه
  • حرمت دروغگویی+۵ آیه
  • حرمت نهی و باز داشتن دیگران از نماز+۵ آیه
  • کشاندن دروغگویان به سوی جهنّم، با برخورد شدید ماموران الهی+۲ آیه
  • تکذیبگران دین، مردمی دروغگو و خطاکار+۱ آیه
  • دروغگو بودن، اشکار از چهره تکذیبگران دین+۱ آیه
  • نهی کنندگان از نماز، مردمانی دروغگو و خطاکار+۲ آیه
  • دروغگو بودن، اشکار از چهره مخالفت کنندگان با نماز پیامبر(صلی الله علیه واله)+۲ آیه
  • گرفتن موی پیشانی جهنّمیان، کنایه از قدرت خداوند در عذاب کردن انان+۳ آیه
  • تهدید طغیان گران به عذاب اخروی، از سوی خداوند+۷ آیه
  • قسم مؤکّد خداوند، برای به ذلّت کشانیدن تکذیب کنندگان اعراض کننده از راه خدا، به سان به ذلّت کشانیدن دروغگوی خطاکار+۲ آیه
  • الودگی به گناه، موجب تکذیب رسالت پیامبر(صلی الله علیه واله)و باز داشتن او از نماز+۴ آیه
  • ممنوعیّت اطاعت از گناه پیشگان+۲ آیه
  • عذاب و جهنّم، کیفر گناهکاران+۳ آیه
  • نزدیک بودن عذاب گناهکاران در قیامت+۲ آیه
  • ابوجهل، فردی خطاپیشه و فرو رفته در منجلاب گناه+۳ آیه
  • نهی کنندگان از نماز، مردمی خطاپیشه و گناهکار+۲ آیه
  • تکذیب پیامبر(صلی الله علیه واله) و انکار تعالیم ان حضرت، گناهی بزرگ+۷ آیه
  • دروغ، از جمله گناهان+۴ آیه
  • باز داشتن دیگران از نماز، از گناهان+۳ آیه
  • عذاب الهی، کیفر تکذیبکنندگان محمّد صلی الله علیه و اله+۶ آیه
  • تهدید شدن دشمنان پیامبر به بازخواستی سخت، در صورت تداوم بر مخالفت و دشمنی با ان حضرت+۳ آیه
  • حرمت نهی و بازداشتن دیگران از نماز+۵ آیه
  • بازداشتن انسانها از نماز، گناه و موجب تهدید و کیفر الهی+۳ آیه
واژه‌ها