سوره علق(العلق)، آیه ۱۶ · جزء ۳۰ · صفحه ۵۹۷
معنی کلمات و عبارات
«نَاصِیَةٍ»: بدل است. «خَاطِئَةٍ»: بزهکار. مراد از موی پیشانی دروغگوی بزهکار، صاحب آن است. واژه (نَاصِیَةٍ) به خود پیشانی هم گفته میشود. در این صورت معنی آیه چنین است: پیشانیی که نشانه دروغگوئی و بزهکاری در آن جلوهگر و پیدا است (نگا: المنتخب).
نزول
سال ۲ بعثت(دوره مکی) بازپخش وحی در این سال
شأن نزول: شأن نزول آیات ۱۵ تا ۱۸
«شیخ طوسى» گویند: این آیات نیز درباره ابوجهل نازل گردیده است.
در صحیح ترمذى و دیگران از علماء عامه از ابن عباس نقل شده که پیامبر نماز میخواند. ابوجهل به وى گفت: آیا من تو را از خواندن نماز نهى نکرده ام؟ رسول خدا صلی الله علیه و آله بر او بانگ زد. ابوجهل گفت: تو خود میدانى که همراهان من از کسان تو زیادترند.
نکات آیه
۱ - نهى کنندگان از نماز و تکذیب گران دین، مردمى خطاکار و دروغ گویند. «ینهى ... کذّب ... ناصیة کذبة خاطئة»
۲ - شخص بازدارنده پیامبر(ص) از نماز و تکذیب کننده او، فردى دروغگو و خطاپیشه و گنه کار بود. «ناصیة کذبة خاطئة»
دروغ گویى و خطاکارى، در حقیقت وصف صاحب «ناصیة» است و اتصاف «ناصیة» به آن، مجاز و بیانگر این نکته است که صاحب آن، به قدرى به دروغ و گناه آلوده بوده، که گویا اجزاى بدن او، دروغگو و خطاکاراند و آثار این پلیدى ها، در چهره او نمایان است.
۳ - دروغ گویى و خطاکارى، نمایان در چهره مخالفت کنندگان با نماز پیامبر(ص) «ناصیة کذبة خاطئة»
توصیف «موى بالاى پیشانى» به «کاذب» و «خاطى» - به جاى توصیف صاحب «ناصیة» به آنها - بیانگر ظهور آثار آن در چهره شخص است.
۴ - آلودگى به دروغ و گناه، ساقط کننده انسان تا مرحله تکذیب دین و باز داشتن مردم از نماز «ینهى. عبدًا إذا صلّى ... کذّب و تولّى ... ناصیة کذبة خاطئة»
وصف هاى «کاذبة» و «خاطئة» بیانگر استمرار کذب و خطا در شخص است. این دو وصف در مقایسه با «ینهى» و «کذّب» - فعل و دلالت کننده بر حدوث نهى و تکذیب اند - به منزله علت و معلول مى باشند.
۵ - گناهان زبانى و عملى طغیان گران، گرفتار سازنده آنان به کیفرى ذلت آفرین «لیطغى ... ناصیة کذبة خاطئة»
«کذب» از مصداق هاى گناه زبانى مى باشد و «خطا»، گناه عملى و یا شامل زبانى و عملى است.
تفسیر (۹)
- تفسیر المیزان(علامه طباطبایی)
آیات ۱–۱۹ - تفسیر المیزان(علامه طباطبایی)
آیات ۱–۱۹ - برگزیده تفسیر نمونه(مکارم شیرازی)
آیه ۱۶ - تفسیر نور(محسن قرائتی)
آیات ۱۵–۱۹ - نکتههای تفسیر نور
آیات ۱۵–۱۹ - پیامهای تفسیر نور
آیات ۱۵–۱۹ - تفسیر اثنی عشری(حسینی شاه عبدالعظیمی)
آیه ۱۶ - تفسیر روان جاوید
آیات ۱–۱۹ - تفسیر اطیب البیان(سید عبدالحسین طیب)
آیه ۱۶
موضوعات
دستهبندی موضوعی
دروغگویی ابوجهلدروغگویی مکذبان دیندروغگویی مکذبان محمددروغگویی ناهیان از نمازدروغگویی ناهیان از نماز محمدعوامل ذلت طغیانگرانعوامل ممانعت از نمازگناه ابوجهلگناه طغیانگرانگناه مکذبان محمدگناه ناهیان از نماز محمدکیفر طغیانگرانعوامل تکذیب دینآثار دروغعوامل انحطاطآثار گناه
فرهنگ قرآن (مطالب آیه) (۳۴)
- پیامبراکرم(صلی الله علیه واله)، موظّف به پرهیز از هرگونه اطاعت از کافران+۲ آیه
- هشدار خداوند به ابوجهل، از گرفتار شدنش به اتش جهنّم+۵ آیه
- انذار انسانها از عذاب قیامت ازسوی خداوند+۵ آیه
- انذار خداوند به انسانهای طغیانگر از گرفتارشدن به عذاب قیامت+۵ آیه
- تهدید انسان طغیانگر به افکندن در جهنّم با گرفتن موی بالای پیشانی انان از سوی خداوند+۲ آیه
- ابوجهل، مورد نفرین و تهدید الهی به عذاب+۵ آیه
- دروغگویی و حقستیزی، موجب گرفتاری در عذاب دوزخ+۴ آیه
- جرم و گناه، از موجبات گرفتاری به اتش دوزخ+۳ آیه
- دوزخ، دارای نگهبانانی سختگیر و خشن+۳ آیه
- حرمت دروغگویی+۵ آیه
- حرمت نهی و بازداشتن دیگران، از نماز+۵ آیه
- حرمت دروغگویی+۵ آیه
- حرمت نهی و باز داشتن دیگران از نماز+۵ آیه
- کشاندن دروغگویان به سوی جهنّم، با برخورد شدید ماموران الهی+۲ آیه
- تکذیبگران دین، مردمی دروغگو و خطاکار+۱ آیه
- دروغگو بودن، اشکار از چهره تکذیبگران دین+۱ آیه
- نهی کنندگان از نماز، مردمانی دروغگو و خطاکار+۲ آیه
- دروغگو بودن، اشکار از چهره مخالفت کنندگان با نماز پیامبر(صلی الله علیه واله)+۲ آیه
- گرفتن موی پیشانی جهنّمیان، کنایه از قدرت خداوند در عذاب کردن انان+۳ آیه
- تهدید طغیان گران به عذاب اخروی، از سوی خداوند+۷ آیه
- قسم مؤکّد خداوند، برای به ذلّت کشانیدن تکذیب کنندگان اعراض کننده از راه خدا، به سان به ذلّت کشانیدن دروغگوی خطاکار+۲ آیه
- الودگی به گناه، موجب تکذیب رسالت پیامبر(صلی الله علیه واله)و باز داشتن او از نماز+۴ آیه
- ممنوعیّت اطاعت از گناه پیشگان+۲ آیه
- عذاب و جهنّم، کیفر گناهکاران+۳ آیه
- نزدیک بودن عذاب گناهکاران در قیامت+۲ آیه
- ابوجهل، فردی خطاپیشه و فرو رفته در منجلاب گناه+۳ آیه
- نهی کنندگان از نماز، مردمی خطاپیشه و گناهکار+۲ آیه
- تکذیب پیامبر(صلی الله علیه واله) و انکار تعالیم ان حضرت، گناهی بزرگ+۷ آیه
- دروغ، از جمله گناهان+۴ آیه
- باز داشتن دیگران از نماز، از گناهان+۳ آیه
- عذاب الهی، کیفر تکذیبکنندگان محمّد صلی الله علیه و اله+۶ آیه
- تهدید شدن دشمنان پیامبر به بازخواستی سخت، در صورت تداوم بر مخالفت و دشمنی با ان حضرت+۳ آیه
- حرمت نهی و بازداشتن دیگران از نماز+۵ آیه
- بازداشتن انسانها از نماز، گناه و موجب تهدید و کیفر الهی+۳ آیه