سوره علق(العلق)، آیه ۱۵ · جزء ۳۰ · صفحه ۵۹۷
كَلَّا لَئِن لَّمْ يَنتَهِ لَنَسْفَعًا بِالنَّاصِيَةِ
چنان نیست که او خیال میکند، اگر دست از کار خود برندارد، ناصیهاش [= موی پیش سرش] را گرفته (و به سوی عذاب میکشانیم)،
معنی کلمات و عبارات
«لَنَسْفَعَنْ»: میگیریم و به شدّت میکشیم. از ماده سَفْع، به معنی گرفتن و به شدّت کشیدن است. نون تأکید این فعل در رسمالخطّ قرآنی با تنوین نوشته شده است. «نَاصِیَةِ»: موی پیشانی (نگا: هود / ، رحمن / ).
نزول
سال ۲ بعثت(دوره مکی) بازپخش وحی در این سال
شأن نزول: شأن نزول آیات ۱۵ تا ۱۸
«شیخ طوسى» گویند: این آیات نیز درباره ابوجهل نازل گردیده است.
در صحیح ترمذى و دیگران از علماء عامه از ابن عباس نقل شده که پیامبر نماز میخواند. ابوجهل به وى گفت: آیا من تو را از خواندن نماز نهى نکرده ام؟ رسول خدا صلی الله علیه و آله بر او بانگ زد. ابوجهل گفت: تو خود میدانى که همراهان من از کسان تو زیادترند.
نکات آیه
۱ - لزوم پرهیز از مخالفت با نماز و اجتناب از تکذیب دین «کلاّ»
حرف «کلاّ» براى ردع و بازداشتن از گفتار یا کردارى است که پیش از آن آمده و در آیه شریفه ناظر به امورى است که کلمات «کذّب»، «تولّى»، «ألم یعلم» و «ینهى» در آیات پیشین بر آن دلالت داشت.
۲ - تکذیب فرمان هاى متقى پرور، ناروا است. «أو أمر بالتّقوى . أرءیت إن کذّب ... کلاّ»
۳ - لزوم توجّه به نظارت خداوند، بر گفتار و رفتار انسان «ینهى ... ألم یعلم بأنّ اللّه یرى . کلاّ»
۴ - خاتمه دادن به موضع گیرى در برابر نماز، فرمان خداوند به نهى کننده پیامبر(ص) از اداى آن «أرءیت الذى ینهى . عبدًا إذا صلّى ... لئن لم ینته»
۵ - خداوند، مخالفان پیامبر(ص) را در صورت تداوم بر مخالفت با نماز، هدایت و تقوا، به مؤاخذه اى سخت تهدید کرد. «لئن لم ینته لنسفعًا بالناصیة»
۶ - سوگند خداوند در تأکید بر مؤاخذه حتمى تکذیب گران دین و مخالفان نماز، هدایت و تقوا «لئن لم ینته لنسفعًا بالناصیة»
«لام» در «لئن...» لام قسم است.
۷ - گرفتن موهاى بالاى پیشانى تکذیب گران دین و کشاندن ذلیلانه آنان به سوى آتش، کیفر مخالفت آنها با نماز، هدایت و تقوا «ینهى . عبدًا إذا صلّى ... لئن لم ینته لنسفعًا بالناصیة»
«ناصیة» به معناى انتهاى رستنگاه مو از قسمت جلو سر است، ریشه این کلمه بر «علوّ» دلالت دارد و چون رستنگاه ناصیه در قسمت بالاى سر است، این نام را بر آن نهاده اند (مقاییس اللغة). قسمت جلو سر را نیز «ناصیه» گویند (تاج العروس). «نسفعن» - که «نون تأکید» آن به صورت تنوین نوشته مى شود - یعنى، چنگ مى زنیم و مى کشانیم و ممکن است به معناى «سیاه مى کنیم»، «نشانه مى گذاریم» یا «به خوارى مى کشانیم» باشد. (برگرفته از قاموس)
۸ - تکذیب دین و روى گردانى از آن، در پى دارنده کیفرى تحقیرآمیز و گریزناپذیر «أرءیت إن کذّب و تولّى ... کلاّ لئن لم ینته لنسفعًا بالناصیة»
گرفتن موهاى جلو سر - علاوه بر تحقیر - شخص را به طور کامل تسلیم گیرنده آن مى سازد; به گونه اى که مقاومت سودى نمى بخشد. کیفر یاد شده - به قرینه «سندع الزبانیة» (در آیات بعد) - مربوط به قیامت است; ولى دلالت آیه شریفه بر کیفر دنیوى نیز بعید نیست.
۹ - سیه رویى و ثبت نشانه دروغ گویى و گناه کارى بر پیشانى تکذیب گران دین، کیفر مخالفت آنان با نماز، هدایت و تقوا «لنسفعًا بالناصیة»
برداشت یاد شده، ناظر به معانى گوناگونى است که براى «سفع» در توضیح برداشت هفتم ذکر شد. وصف هاى «کاذبة» و «خاطئة» (در آیه بعد)، مشخّصات نشانه را بیان کرده است.
تفسیر (۹)
- تفسیر المیزان(علامه طباطبایی)
آیات ۱–۱۹ - تفسیر المیزان(علامه طباطبایی)
آیات ۱–۱۹ - برگزیده تفسیر نمونه(مکارم شیرازی)
آیه ۱۵ - تفسیر نور(محسن قرائتی)
آیات ۱۵–۱۹ - نکتههای تفسیر نور
آیات ۱۵–۱۹ - پیامهای تفسیر نور
آیات ۱۵–۱۹ - تفسیر اثنی عشری(حسینی شاه عبدالعظیمی)
آیه ۱۵ - تفسیر روان جاوید
آیات ۱–۱۹ - تفسیر اطیب البیان(سید عبدالحسین طیب)
آیه ۱۵
موضوعات
دستهبندی موضوعی
آثار دروغگویی مکذبان دینآثار گناه مکذبان دیناعراض از تکذیب دیناعراض از ممانعت با نمازتحقیر معرضان از دینتحقیر مکذبان دینتهدید به کیفر سختتهدید مانعان از نماز محمدتهدید مخالفان تقواتهدید هدایت ستیزانتکذیب تقواحتمیت کیفر مخالفان تقواحتمیت کیفر مخالفان نمازحتمیت کیفر مکذبان دینحتمیت کیفر هدایت ستیزیسیاه رویی مکذبان دینممانعت از تبلیغ تقواناهیان از نمازکیفر با رستنگاه موکیفر مخالفان تقواکیفر مخالفان نمازکیفر مخالفت با تقواکیفر مخالفت با نمازکیفر مخالفت با هدایتکیفر هدایت ستیزانتهدید مخالفان محمدممانعت از نماز محمداهمیت ذکر نظارت خداکیفر اعراض از دینکیفر مکذبان دینمراتب کیفرسوگندهای قرآنعمل ناپسندتهدیدهای خدااوامر خدا
فرهنگ قرآن (مطالب آیه) (۳۱)
- هشدار خداوند به ابوجهل، از گرفتار شدنش به اتش جهنّم+۵ آیه
- انذار انسانها از عذاب قیامت ازسوی خداوند+۵ آیه
- انذار خداوند به انسانهای طغیانگر از گرفتارشدن به عذاب قیامت+۵ آیه
- تهدید انسان طغیانگر به افکندن در جهنّم با گرفتن موی بالای پیشانی انان از سوی خداوند+۲ آیه
- ابوجهل، مورد نفرین و تهدید الهی به عذاب+۵ آیه
- تکذیب پیامبر(صلی الله علیه واله) و تعالیم او، درپیدارنده اتش سوزان جهنّم+۳ آیه
- دروغگویی و حقستیزی، موجب گرفتاری در عذاب دوزخ+۴ آیه
- جرم و گناه، از موجبات گرفتاری به اتش دوزخ+۳ آیه
- رانده شدن دوزخیان به سوی اتش، به وسیله نگهبانان جهنّم+۱ آیه
- دوزخ، دارای نگهبانانی سختگیر و خشن+۳ آیه
- حرمت دروغگویی+۵ آیه
- حرمت نهی و بازداشتن دیگران، از نماز+۵ آیه
- حرمت دروغگویی+۶ آیه
- حرمت نهی و باز داشتن دیگران از نماز+۵ آیه
- تکذیب محمّد(صلی الله علیه واله)، موجب گرفتاری به عذاب ذلّت بار در اخرت+۲ آیه
- گرفتن موی پیشانی جهنّمیان، کنایه از قدرت خداوند در عذاب کردن انان+۴ آیه
- کیفر ذلّت بار کافران، با گرفتن جلوی سر انان، در قیامت+۲ آیه
- تهدید طغیان گران به عذاب اخروی، از سوی خداوند+۵ آیه
- قسم مؤکّد خداوند، برای به ذلّت کشانیدن تکذیب کنندگان اعراض کننده از راه خدا، به سان به ذلّت کشانیدن دروغگوی خطاکار+۲ آیه
- کیفر ذلّت بار کافران، با گرفتن موهای جلوی سر انان، در قیامت+۲ آیه
- الودگی به گناه، موجب تکذیب رسالت پیامبر(صلی الله علیه واله)و باز داشتن او از نماز+۴ آیه
- عذاب و جهنّم، کیفر گناهکاران+۴ آیه
- ابوجهل، فردی خطاپیشه و فرو رفته در منجلاب گناه+۳ آیه
- تکذیب پیامبر(صلی الله علیه واله) و انکار تعالیم ان حضرت، گناهی بزرگ+۸ آیه
- دروغ، از جمله گناهان+۳ آیه
- باز داشتن دیگران از نماز، از گناهان+۳ آیه
- عذاب الهی، کیفر تکذیبکنندگان محمّد صلی الله علیه و اله+۶ آیه
- گرفتن موهای بالای پیشانی دشمنان پیامبر اکرم در قیامت، به سبب دشمنی انان با ان حضرت و نماز+۲ آیه
- حرمت نهی و بازداشتن دیگران از نماز+۵ آیه
- بازداشتن انسانها از نماز، گناه و موجب تهدید و کیفر الهی+۳ آیه
- هدایت، زمینهساز امداد الهی+۳ آیه