آیه ۱۵ سوره علق

سوره علق(العلق)، آیه ۱۵ · جزء ۳۰ · صفحه ۵۹۷

معنی کلمات و عبارات
«لَنَسْفَعَنْ»: می‌گیریم و به شدّت می‌کشیم. از ماده سَفْع، به معنی گرفتن و به شدّت کشیدن است. نون تأکید این فعل در رسم‌الخطّ قرآنی با تنوین نوشته شده است. «نَاصِیَةِ»: موی پیشانی (نگا: هود / ، رحمن / ).
نزول

سال ۲ بعثت(دوره مکی) بازپخش وحی در این سال

شأن نزول: شأن نزول آیات ۱۵ تا ۱۸

«شیخ طوسى» گویند: این آیات نیز درباره ابوجهل نازل گردیده است.

در صحیح ترمذى و دیگران از علماء عامه از ابن عباس نقل شده که پیامبر نماز می‌خواند. ابوجهل به وى گفت: آیا من تو را از خواندن نماز نهى نکرده ام؟ رسول خدا صلی الله علیه و آله بر او بانگ زد. ابوجهل گفت: تو خود می‌دانى که همراهان من از کسان تو زیادترند.

نکات آیه
۱ - لزوم پرهیز از مخالفت با نماز و اجتناب از تکذیب دین «کلاّ» حرف «کلاّ» براى ردع و بازداشتن از گفتار یا کردارى است که پیش از آن آمده و در آیه شریفه ناظر به امورى است که کلمات «کذّب»، «تولّى»، «ألم یعلم» و «ینهى» در آیات پیشین بر آن دلالت داشت. ۲ - تکذیب فرمان هاى متقى پرور، ناروا است. «أو أمر بالتّقوى . أرءیت إن کذّب ... کلاّ» ۳ - لزوم توجّه به نظارت خداوند، بر گفتار و رفتار انسان «ینهى ... ألم یعلم بأنّ اللّه یرى . کلاّ» ۴ - خاتمه دادن به موضع گیرى در برابر نماز، فرمان خداوند به نهى کننده پیامبر(ص) از اداى آن «أرءیت الذى ینهى . عبدًا إذا صلّى ... لئن لم ینته» ۵ - خداوند، مخالفان پیامبر(ص) را در صورت تداوم بر مخالفت با نماز، هدایت و تقوا، به مؤاخذه اى سخت تهدید کرد. «لئن لم ینته لنسفعًا بالناصیة» ۶ - سوگند خداوند در تأکید بر مؤاخذه حتمى تکذیب گران دین و مخالفان نماز، هدایت و تقوا «لئن لم ینته لنسفعًا بالناصیة» «لام» در «لئن...» لام قسم است. ۷ - گرفتن موهاى بالاى پیشانى تکذیب گران دین و کشاندن ذلیلانه آنان به سوى آتش، کیفر مخالفت آنها با نماز، هدایت و تقوا «ینهى . عبدًا إذا صلّى ... لئن لم ینته لنسفعًا بالناصیة» «ناصیة» به معناى انتهاى رستنگاه مو از قسمت جلو سر است، ریشه این کلمه بر «علوّ» دلالت دارد و چون رستنگاه ناصیه در قسمت بالاى سر است، این نام را بر آن نهاده اند (مقاییس اللغة). قسمت جلو سر را نیز «ناصیه» گویند (تاج العروس). «نسفعن» - که «نون تأکید» آن به صورت تنوین نوشته مى شود - یعنى، چنگ مى زنیم و مى کشانیم و ممکن است به معناى «سیاه مى کنیم»، «نشانه مى گذاریم» یا «به خوارى مى کشانیم» باشد. (برگرفته از قاموس) ۸ - تکذیب دین و روى گردانى از آن، در پى دارنده کیفرى تحقیرآمیز و گریزناپذیر «أرءیت إن کذّب و تولّى ... کلاّ لئن لم ینته لنسفعًا بالناصیة» گرفتن موهاى جلو سر - علاوه بر تحقیر - شخص را به طور کامل تسلیم گیرنده آن مى سازد; به گونه اى که مقاومت سودى نمى بخشد. کیفر یاد شده - به قرینه «سندع الزبانیة» (در آیات بعد) - مربوط به قیامت است; ولى دلالت آیه شریفه بر کیفر دنیوى نیز بعید نیست. ۹ - سیه رویى و ثبت نشانه دروغ گویى و گناه کارى بر پیشانى تکذیب گران دین، کیفر مخالفت آنان با نماز، هدایت و تقوا «لنسفعًا بالناصیة» برداشت یاد شده، ناظر به معانى گوناگونى است که براى «سفع» در توضیح برداشت هفتم ذکر شد. وصف هاى «کاذبة» و «خاطئة» (در آیه بعد)، مشخّصات نشانه را بیان کرده است.
تفسیر (۹)
موضوعات

دسته‌بندی موضوعی

فرهنگ قرآن (مطالب آیه) (۳۱)
  • هشدار خداوند به ابوجهل، از گرفتار شدنش به اتش جهنّم+۵ آیه
  • انذار انسانها از عذاب قیامت ازسوی خداوند+۵ آیه
  • انذار خداوند به انسانهای طغیانگر از گرفتارشدن به عذاب قیامت+۵ آیه
  • تهدید انسان طغیانگر به افکندن در جهنّم با گرفتن موی بالای پیشانی انان از سوی خداوند+۲ آیه
  • ابوجهل، مورد نفرین و تهدید الهی به عذاب+۵ آیه
  • تکذیب پیامبر(صلی الله علیه واله) و تعالیم او، درپیدارنده اتش سوزان جهنّم+۳ آیه
  • دروغگویی و حقستیزی، موجب گرفتاری در عذاب دوزخ+۴ آیه
  • جرم و گناه، از موجبات گرفتاری به اتش دوزخ+۳ آیه
  • رانده شدن دوزخیان به سوی اتش، به وسیله نگهبانان جهنّم+۱ آیه
  • دوزخ، دارای نگهبانانی سختگیر و خشن+۳ آیه
  • حرمت دروغگویی+۵ آیه
  • حرمت نهی و بازداشتن دیگران، از نماز+۵ آیه
  • حرمت دروغگویی+۶ آیه
  • حرمت نهی و باز داشتن دیگران از نماز+۵ آیه
  • تکذیب محمّد(صلی الله علیه واله)، موجب گرفتاری به عذاب ذلّت بار در اخرت+۲ آیه
  • گرفتن موی پیشانی جهنّمیان، کنایه از قدرت خداوند در عذاب کردن انان+۴ آیه
  • کیفر ذلّت بار کافران، با گرفتن جلوی سر انان، در قیامت+۲ آیه
  • تهدید طغیان گران به عذاب اخروی، از سوی خداوند+۵ آیه
  • قسم مؤکّد خداوند، برای به ذلّت کشانیدن تکذیب کنندگان اعراض کننده از راه خدا، به سان به ذلّت کشانیدن دروغگوی خطاکار+۲ آیه
  • کیفر ذلّت بار کافران، با گرفتن موهای جلوی سر انان، در قیامت+۲ آیه
  • الودگی به گناه، موجب تکذیب رسالت پیامبر(صلی الله علیه واله)و باز داشتن او از نماز+۴ آیه
  • عذاب و جهنّم، کیفر گناهکاران+۴ آیه
  • ابوجهل، فردی خطاپیشه و فرو رفته در منجلاب گناه+۳ آیه
  • تکذیب پیامبر(صلی الله علیه واله) و انکار تعالیم ان حضرت، گناهی بزرگ+۸ آیه
  • دروغ، از جمله گناهان+۳ آیه
  • باز داشتن دیگران از نماز، از گناهان+۳ آیه
  • عذاب الهی، کیفر تکذیبکنندگان محمّد صلی الله علیه و اله+۶ آیه
  • گرفتن موهای بالای پیشانی دشمنان پیامبر اکرم در قیامت، به سبب دشمنی انان با ان حضرت و نماز+۲ آیه
  • حرمت نهی و بازداشتن دیگران از نماز+۵ آیه
  • بازداشتن انسانها از نماز، گناه و موجب تهدید و کیفر الهی+۳ آیه
  • هدایت، زمینهساز امداد الهی+۳ آیه
واژه‌ها