سوره فجر(الفجر)، آیه ۱۹ · جزء ۳۰ · صفحه ۵۹۳
معنی کلمات و عبارات
«التُّرَاثَ»: میراث. ارث. ترکه. «لَمّاً»: سرجمع. یکجا. یعنی حلال و حرام و حق خود و حق دیگران برای شما مطرح نیست، و اموال زنان و کودکان و پیران و مظلومان را جمع و ضبط مینمائید و حقالإرث ایشان را نمیپردازید. واژه (لَمّاً) صفت (أَکلاً) است.
نزول
سال ۳ بعثت(دوره مکی) بازپخش وحی در این سال
نکات آیه
۱ - مردم عصر جاهلیت، با تصرف حق دیگران در میراث، سهم آنان را ضمیمه سهم خویش مى ساختند. «و تأکلون التراث أکلاً لمّا»
«تراث»، «ارث» و «میراث» به یک معنا است (لسان العرب). «لمّاً» مصدر و به معناى جمع کردن فراوان است (العین). «لَمَمْتُ»; یعنى، ضمیمه ساختم (مصباح). «أکل» کنایه از تصرف کامل است; به گونه اى که چیزى از میراث باقى نماند. توصیف آن به مصدر (لمّاً)، براى مبالغه است; یعنى، تصرفى که در کنار حق خود، به طور کامل فراگیر حق دیگران نیز باشد.
۲ - تجاوز به حق ارث دیگران، ناروا و نکوهیده است. «و تأکلون التراث أکلاً لمّا»
۳ - لزوم بها دادن به شخصیت یتیمان و ترک تجاوز به حق ارث آنان «لاتکرمون الیتیم ... و تأکلون التراث أکلاً لمّا»
آیه بعد، از حب مال سخن گفته و در این آیه خوردن میراث مطرح شده است. ارتباط این آیات با دو آیه قبل، بیانگر این است که هر کس براى یتیمان ارزشى قائل نباشد، میراث آنان را تصاحب مى کند و هر کس به فکر تغذیه مساکین نباشد، گرفتار مال دوستى است.
۴ - متجاوزان به حقوق دیگران، گرچه از نعمت و کرم خداوند برخوردار شوند، از عزّت و شرافت مندى در نزد او محروم خواهند بود. «نعّمه فیقول ربّى أکرمن ... کلاّ ... و تأکلون التراث أکلاً لمّا»
۵ - خوارى در پیشگاه خداوند، پیامد تجاوز به ارث دیگران است; نه تهى دستى و فقر. «فقدر علیه رزقه فیقول ربّى أهنن . کلاّ ... و تأکلون التراث أکلاً لمّا»
۶ - «ارث» عرصه امتحان الهى است و تصاحب کنندگان میراث دیگران، بازنده این امتحان اند. «إذا ما ابتلیه ... و تأکلون التراث أکلاً لمّا»
۷ - رعایت حق ارث دیگران، مایه عزّت نزد خداوند و پایمال کردن آن، ذلّت آور است. «ربّى أکرمن ... ربّى أهنن . کلاّ بل ... تأکلون التراث أکلاً لمّا»
تفسیر (۹)
- تفسیر المیزان(علامه طباطبایی)
آیات ۱–۳۰ - تفسیر المیزان(علامه طباطبایی)
آیات ۱–۳۰ - برگزیده تفسیر نمونه(مکارم شیرازی)
آیه ۱۹ - تفسیر نور(محسن قرائتی)
آیات ۱۵–۲۰ - نکتههای تفسیر نور
آیات ۱۵–۲۰ - پیامهای تفسیر نور
آیات ۱۵–۲۰ - تفسیر اثنی عشری(حسینی شاه عبدالعظیمی)
آیه ۱۹ - تفسیر روان جاوید
آیات ۱–۳۰ - تفسیر اطیب البیان(سید عبدالحسین طیب)
آیه ۱۹
موضوعات
دستهبندی موضوعی
آثار رعایت ارثاجتناب از غصب ارث یتیمامتحان غاصبانزمینه امتحانهای خداسرزنش غصب ارثغصب ارثغصب ارث در جاهلیتمحرومان از شخصیتمحرومیت غاصبانمنشأ ذلتآثار ارثمحرومان از عزتعوامل شکست در امتحاناهمیت احترام یتیماهمیت شخصیت یتیمزمینه امتحاننقش فقرآثار غصب ارثتجاوز به حقوق دیگرانعوامل عزتعوامل ذلتامتحانهای خدا
فرهنگ قرآن (مطالب آیه) (۲۴)
- حرمت تصرّف ستمگرانه در ارث یتیمان+۱ آیه
- محروم کردن یتیمان از ارث بردن در جاهلیّت+۱ آیه
- تصاحب سهمالارث دیگران و تصرّف ناحق در ان، از عوامل تنگنای اقتصادی+۲ آیه
- خداوند، تهدیدکننده حرامخواران به اتش دوزخ+۴ آیه
- محروم کردن زنان و یتیمان از ارث، در جاهلیّت+۱ آیه
- لغو سنّت جاهلی، در محروم کردن زنان از ارث+۲ آیه
- تهدید حرامخواران به اتش دوزخ+۲ آیه
- ثروتاندوزی (بدون پرداخت حقوق لازم)، از موجبات جهنّم+۴ آیه
- حرص به دنیا (دنیاطلبی و ثروتخواهی)، زمینه بیارزش انگاشتن یتیمان و دستاندازی به ارث انان+۳ آیه
- حرمت تصرّف ستمگرانه، در ارث یتیمان+۱ آیه
- تجاوز به حق ارث انسانهای دیگر، ناروا و نکوهیده
- حرمت تصرّف در ارث یتیمان+۱ آیه
- تصرّف و خوردن حق دیگران از ارث، به صورت نامشروع، حرام و مورد توبیخ خداوند
- دوری از خوردن اموال یتیمان، ملاک ارزشمندی برخورداری از رفاه و اسایش+۲ آیه
- غصب سهم ارث دیگران، مایه گرفتاری غاصبان به عذابی بی نظیر در قیامت+۲ آیه
- غصب سهم الارث دیگران، به وسیله مردم عصر جاهلیّت
- خداوند، در کمین غصب کننده ارث دیگران+۱ آیه
- غصب ارث دیگرا،ن مایه گرفتاری به عذاب بی نظیر در قیامت+۲ آیه
- دنیاطلبی و ثروت خواهی، زمینه ساز غصب ارث دیگران+۱ آیه
- غصب سهم ارث دیگران، مورد سرزنش خداوند
- دنیاطلبی و ثروتاندوزی، زمینهساز بیاعتنایی به ایتام و دست یافتن به مال و ارث انان+۲ آیه
- تصاحبکنندگان ارث یتیمان، بازنده امتحان الهی+۲ آیه
- تصرّف در ارث یتیمان، از سوی مردم عصر جاهلیّت+۱ آیه
- دنیاطلبی و ثروتخواهی، زمینهساز بیاعتنایی به یتیمان و چشم داشتن به ارث انان+۲ آیه