السّمَاء

تکرارها: ۱۱۸

«سَمَاء» در لغت، به معنای طرف بالا است، و این مفهوم جامعی است که مصداق های مختلفی دارد; لذا می بینیم در قرآن در موارد گوناگونی به کار رفته است: 1 ـ گاهی به «جهت بالا» در قسمت مجاور زمین 2 ـ گاه به منطقه ای دورتر از سطح زمین (محل ابرها) 3 ـ گاه به «قشر متراکم هوای اطراف زمین» 4 ـ و گاهی به معنای «کرات بالا» آمده است. و طبق تعبیر اول در سوره «سجده»، «سماء» به معنای مقام قرب خدا است، و طبق تعبیر دوم «سماء» به معنای همین آسمان است (دقت کنید). === قاموس قرآن === این کلمه صد و بیست بار و جمع آن سموات صدو نود بار در کلام اللّه مجید آمده است (المعجم المفهرس) و اصل آن از سمو به معنی رفعت و بلندی است. راغب گوید: سماء هر چیز، بالای آن است طبرسی فرموده: سماء کعروف است و هر آنچه بالای تو باشد و بر تو سایه افکند سماء است و سماء بیت، سقف آن است. به باران نیز سماء گویند. جوهری نیز چنین گفته است. قول دیگران نیز نظیر و یا عین آن است. در اینجا لازم است چند مطلب بررسی شود: 1- لفظ سماء به قول صحاح مذکّر و مؤنث هر دو می‏آید. به عقیده قاموس و اقرب و مفردات مؤنث است و گاهی مذکّر هم می‏آید. طبرسی ذیل آیه 29 بقره نسبت آن را به قول داده و در ذیل آیه 18 مزمّل فرموده: لفظ سماء مذکّر است جایز است مذکّر و مؤنث باشد هر که مذکّر گفته سقف اراده است. مخفی نماند در تمام آیات قرآن افعال و ضمایر سماء مؤنث آمده مثل [تکویر:11]، [شمس:5]، [معارج:8]. مگر در آیه [مزّمل:18]. که مذکّر به کار رفته به قرینه آنکه صفتش «منفطر» مذکّر آمده است. بنابراین، قرآن مجید قول راغب و قاموس و اقرب را تصدیق می‏کند که گفته‏اند: مؤنث است گاهی مذکّر هم آید. 2- بعضی‏ها از جمله راغب به استناد آیه [بقره:29]. که ضمیر سماء جمع آمده، گفته‏اند: سماء مفرد و جمع هر دو به کار می‏رود. و بعضی گفته‏اند: اسم جنس است. ولی به قرینه [فصّلت:11-12]. چنانکه در «ارض» گذشت سماء در آن حال دخان و گاز غلیظ بود و به تدریج رقیق شده و مبدل به هفت آسمان گردیده است علی هذا سماء مفرد است و جمع آمدن ضمیر به اعتبار ما بعد است که سبع سموات بوده باشد. 3- سماء در آیه [نوح:11] و نیز در آیه 6 سوره انعام و 52 سوره هود به معنی باران لغت و تفسیر تصریح کرده‏اند که به لاران سماء گفته می‏شود. راغب می‏گوید باران سماء نامیده شده چون از سماء می‏آید. به علت اینکه از باران است و یا به علت ارتفاعش از زمین . 4- در قرآن هر جا که سموات سبع آمده مراد ظاهراً طبقات هفتگانه هوا است. نا گفته نماند: دانشمندان طبقات هوا را به پنج قسمت تقسیم کرده، حدود و مشخّصات آن را معیّن نموده‏اند بدین شرح: تروپوسفر: ارتفاع این طبقه در استوا 16 کیلومتر و در قطبین 10 کیلومتر و در قطبین 10 کیلومتر است. در همین قسمت است که ابرها تشکیل می‏شوند و وضع هوای زمین تعیین می‏گردد. هفتاد و پنج در صد گازهای سازنده جوّ در همین منطقه می‏باشد و رعد و برق و برف و تگرگ. غیره در آن قرار دارند. ستراتسفر: این طبقه از بالای تروپوسفر شروع شده تا بلندی 32 کیلومتری سطح زمین ادامه دارد در آن تند بادهای مداوم می‏وزد. دو شط عظیم هوائی در آن کران تا کران جهان را می‏نوردند نام آن دو «جریانهای جتی» است یکی از مغرب به سوی مشرق بین قطب شمال و خط استوا، دیگری از شرق به غرب بین قطب جنوب و استوا وضع این دو جریان و نیز سرعتشان روزانه تغییر می‏کند. گاهی به صورت سهمگین در آمده با سرعتی برابر 800 کیلومتر در ساعات حرکت می‏کنند. وجود این جریانها در جنگ دوم جهانی به واسطه خلبانان آمریکا کشف گردید. در ارتفاع 20 کیلومتری آن درجه حرارت تا 62 درجه زیر صفر پائین می‏آید. اوزونسفر: این طبقه مقداری ار طبقه دوم را نیز گرفته و آن را از ارتفاع 20 کیلومتری تا ارتفاع 50 کیلومتری تعیین کرده‏اند. در این طبقه نوعی اکسیژن وجود دارد که ان را اوزون می‏نامند و این طبقه نسبتاً گرم‏تر و درجه حرارت آن تا حدود صفر می‏رسد و علت این امر آن است که اوزون اشعه بالای بنفش خورشید را جذب می‏کند. یونوسفر: ناحیه‏ای است عجیب و اسرارآمیز از نظر رقت هوا مانند خلاء است از ارتفاع 50 کیلومتری شروع می‏شود و تا 300 کیلومتری کم و بیش اطلاعی در دست هست و شاید تا 800 کیلومتر بالا رود. در این منطقه هیچ ذیر وحی قادر نیست از اشعه کیهانی و رگبار شهابها مصون بماند مگر با وسائلی که سفائن ماه پیمانی دارند. این طبقات است که امواح رادیوئی را به زمین بار می‏گرداند و مانع عبور آنها به بالا است. در ارتفاع 80 کیلومتری درجه حرارت 68 درجه زیر صفر و در ارتفاع 177 کیلومتری به 287 درجه بالای صفر می‏رسد!!!. اگزوسفر: در این طبقه جوّ تدریجاً از بین رفته و در ژرفنای خلاء مستحیل می‏شود. بشر درباره آن. جز تطلاعات نا چیز ندارد (قمرهای مصنوعی ص 10-14 ترجمه محمود مصاحب). درباره ضخامت هوا گفته‏اند که: تا حدود هزار کیلومتر ارتفاع، آثار آن شناخته شده است. قرآن مجید آن را هفت طبقه کرده است می‏شود گفت: مراد قرآن همین پنج طبقه است که هفت شمرده و می‏شود گفت: هنوز طبقات دیگری کشف نشده است. در قرآن کریم مجموعاً هشت بار «سَبْعَ سَموات» آمده است دقت در آنها نشان می‏دهد که همه از یک طبقه گاز غلیظ آفریده شده. مراد از همه طبقات جوّ زمین است و اینک آیات: 1- [نوح:15-16]، [ملک:3]. از این دو آیه سه مطلب بدست می‏آید: آسمانها هفت اند. آنها طبقه طبقه توی هم اند. ماه در میان آنها نور است. باید دانست آسمانها و اجرام و کهکشانهای سماوی بی شمار است. ناچار باید بگوئیم: مراد از این هفت آسمان، آسمانهای بخصوصی است. از طرف دیگر نور ماه چندان امتداد مهم ندارد و یقیناً به اجرام دور و کهکشان‏های بی شمار نمی‏رسد چنانکه ما با چشم عادی ماه مریخ و ماههای مشتری و غیره را نمی‏بینیم. نور ماه ما نیز به آنهانمی رسد و حداکثر می‏توان گفت که نور ماه در منظومه شمسی قابل رؤیت است و خارج از منظومه قابل رؤیت نیست. مثلا در شعرای یمانی که پانصد هزار برابر فاصله خورشید از زمین دور است و در ستارگانی که 4500 سال نوری مثلا از زمین فاصله دارند چطور ممکن است نور ماه دیده شود. پس اینکه فرموده: «جَعَلَ الْقَمَرَ فیهِنَّ نُوراً» کدام هفت آسمان است که ماه در میان آنها نور است و نورش در آنها مرئی است. پس حتماً این هفتگانه غیر از آسمانهای دیگر است. نور ماه در طبقات هوا مرئی است و قهراً مراد از آنها همین طبقات است. اگر غرض از «فیهِنَّ» آن باشد که ماه خارج از هفت آسمان است و نورش به آنهامی رسد پس ماه در میان آنها نیست و اگر منظور ان باشد که ماه در میان آنها قرار گرفته در این صورت مرز هفت آسمان از جایگاه ماه که در فاصله سیصد و هشتاد و چهار هزار کیلومتری زمین قرار گرفته، نیز گذشته است. از طرف آسمان سیارات آن فعلاً تا به 9 رسیده و شاید بعضی‏ها هم در آینده کشف شود از طرف دیگر در حدود هزار و ششصد سیّاره و دنباله دار و سنگهای آسمانهای در منظومه شمسی قرار گرفته و به دور خورشید می‏چرخند. وآنگهی این عفت آسمان طبقه بقه‏اند. لازمه این آن است که توی هم بوده و بالای یکدیگر بوده باشند و گرنه «طباقاً» جور در نمی‏آید. 2- [فصّلت:9-12]. این آیات صریح اند در اینکه زمین در دو دوران خلق شده چنانکه مشروحاً در «ارض» گذشت و سپس آسمان که گاز فشرده و دود غلیظی بود (و به احتمال نزدیک به یقین. یا حتماً از زمین برخاسته بود) به دتور خداوند رقیق شده و به هفت آسمان محیط بر زمین مبدل شده است «فَقَضاهُنَّ سَبْعَ سَمواتٌ» و از جمله «وَ اَوْحی فی کُلِّ سَماءٍ اَمْرَها» فهمیده می‏شود که هر یک از این طبقات خاصیّت به خصوصی و اثر معین دارد. 3- همین طور است آیه [بقره:29]. و آیات 44 اسراء و 86 مؤمنون و 12 طلاق، که همه درباره طبقات جوّ زمین اند. 4- مراد از آسمان گاهی عالم بالا و فضاست مثل [بقره:22]. یعنی از آسمان و طرف بالا آب نازل کرد. و نحو [بقره:144] و ایضاً [ابراهیم:24]. خمچنین است آیات [حجر:16]، [فرقان:61]، [بروج:1]. غرض از همه اینها چنانکه گفته شد طرف بالا و فضاست. 5- گاهی مراد از سماء اجرام و موجودات علوی و ستارگان و غیره است مثل [ذاریات:47]، [بقره:164]، [طه:4]، [شوری:29]. السموات در همه آنها جمع معرف به الف و لام و ظهورش در استغراق است و چون متعلق خلقت اند پس مراد موجودات علوی اند نه فضاهای خالی پیدا شود. 6- در سه جا از قرآن کریم آمده «السماء الدنیا» باید دید مراد از آسمان نزدیک چیست؟ نخست هر سه را نقل سپس درباره آنها توضیح می‏دهیم. 1- [صافات:5-7]. 2- [فصّلت:12]. 3- [ملک:3و5] فرق آیه اول با دوم و سوم آن است که در اول کواکب ذکر شده و «السموات» مطلق آمده ولی در دوم و سوم مصابیح و سموات سبع گفته شده و نیز در آیه سوم مصلبیح را رجوم شیاطین نام کرده است. توضیح این سه آیه در «رجوم» گذشت و گفتیم که مراد از کواکب ظاهراً سیارات منظومه شمسی و از «السَّمائَ الدُّنیا» فضا و آسمان منظومه شمسی که نزدیکترین آسمانهای جهان به زمین است. و منظور از مصابیح تیرهای شهاب اند که زیور و زینت پائین‏ترین طبقات هفتگانه جوّ زمین اند پس «السماء الدنیا» در آیه اول غیر از «السماء الدنیا» در آیه دوم و سوم است. شاهد قوی آنکه در دو آیه تخیر ابتدا سبع سموات آمده سپس »السماء الدنیا» پرواضح است که نظر بر نزدیکترین آسمان از آن هفتگانه است. 7- در بعضی از آیات هست که زمین پیش از آسمانها آفریده شد و در بعضی بالعکس مثل [فصّلت:9-12]، [بقره:29]. در اینجا خلقت و تشکیل زمین پیش از آسمانهاست ولی در آیات [نازعات:27-32]. ملاحظه می‏شود که دحو و گشتردن یا چرخانیدن زمین پس از بنای آسمان است. از این رو می‏توان گفت: مراد از «السَّماءُ بَناها» آسمان منظومه شمسی است که شامل خورشید و تمام سیارات آن است نه آسمانهای هفتگانه محیط بر زمین و قطعی است که زمین پس از تشکیل فضای منظومه شمسی به این صورت در آمده است فضائی را در نظر بیاورید که خورشید با بیشتر از هزار و ششصد سیاره و دنباله دار و سنگهای بزرگ در آن جای گرفته‏اند، این آسمان که سیارات و خورشید آن را مشخص می‏کنند پیش از زمین است و زمین نسبت به آن مثل نخود کوچکی است نسبت به گنبدی بزرگ. در کتاب آغاز و انجام جهان ص 37 با استفاده از کلمات آیه روشن نموده که منظور از آسمان در اینجا آسمان منظومه شمسی است. احتمال دیگر آن است مراد از آسمان کهکشان ما باشد که منظومه شمسی قسمت کوچکی از آن است. در «ارض» نیز مطلبی راجع به آن گذشت. 8- در هفت محل از قرآن مجید آمده که اسمانها و زمین در شش روز آفریده شدند مثل [اعراف:54]. ایضاً آیات سوره‏های یونس:3- هود:7- فرقان:59- سجده:4- ق:38- حدید:4. ظاهر السموات نشان می‏دهد که منظور همه آسمانهاست ولی در سوره فصلت آیه 9 تا 12 این شش روز تشریح شده است و روشن می‏شود که مراد آسمانهای هفتگانه زمین است و از آن چنین بر می‏آید که زمین و آسمان که به صورت گاز غلیظ بود در دو روز (دوران) آفریده شد و در عرض چهار روز در زمین تقدیر اقوات گردید و گاز غلیظ به صورت آسمانهای هفتگانه در آمد مشروح این سخن را در «ارض» مطالعه کنید. پیداست که غرض از روز 24 ساعت نیست بلکه منظور دوران است که شاید میلیونها سال طول کشیده باشد. 9- در بسیاری از آیات مراد از «السماء» طبقات هفتگانه جوّ است که مفرد و مطلق آمده مثل [معارج:8]، [حاقة:16]، [قمر:11]. ولی در بعضی غرض مطلق عالم فوق است نظیر [حدید:21]، [ذاریات:23]، [زخرف:84]. در موقع خواندن و تفسیر باید توجه کرد که مراد کدام است. * [انبیاء:32]. معنای آیه در «سقف» گذشت. * [ذاریات:47]. رجوع شود به «اید». * [طلاق:12]. اگر مراد از مثل عدد باشد آسمان و هفت زمین آفریده در اینصورت چون مراد از هفت آسمان طبقات جوّ است زمین نیز مانند آنها هفت طبقه است و ما در روی طبقه هفتم آن قرار گرفته‏ایم. این مطلب نزدیک به یقین است زیرا که در گذشته خوانده‏ایم هفت آسمان طبقه طبقه‏اند و زمین نیز مثل آنها است و جمله «مِنَ الْاَرْضِ» نشان می‏دهد که این هفت طبقه در خود زمین است . و آنچه گفته‏اند: مراد هفت اقلیم یا هفت زمین جدا از هم است بسیار بعید می‏باشد. حسین بن خالد از حضرت رضا علیه السلام روایتی در این باره نقل کرده که در مجمع البیان نقل کرده که در مجمع البیان ذیل آیه 7 ذاریات و آیه 12 سوره طلاق و در تفسیر صافی در سوره ذاریات و در المیزان نیز ذیل آیه 12 سوره طلاق از تفسیر قمی نقل شده است طالبین به این تفاسیر رجوع کنند واللّه اعلم . موجودات زنده در اسمان آیات متعددی داریم که از وجود موجود زنده در آسمانها خبر می‏دهند. بعضی از آیات آنها را به لفظ دابّة (جنبنده) آورده و بعضی بلفظی که دلالت بر اولوالعقل بودن آنها دارند. مثل [نحل:49]. آیه صریح است در اینکه در آسمانها مثل زمین جنبندگانی هست و خدا را سجده می‏کنند و مثل [شوری:29] و ضمیر «فیهما» به آسمانها و زمین راجع است و با قاطعیّت تمام روشن می‏شود که در آسمانها چنبندگانی آفریده و پراکنده شده‏اند و از جمله «عَلی جَمْعِهِمْ اِذا یَشاءُ قَدیرٌ» بدست می‏آید که روزی میان اهل زمین و آنهاارتباط برقرار خواهد شد. اگر منظور از جمع، رسیدن آنها به یکدیگر باشد. آیات دیگر از قرار ذیل اند [رحمن:29]، [رعد:15]، [اسراء:55]. کلمه «من» در این آیات دلالت بر افراد عاقل و ذی شعور دارد و به خوبی روشن می‏کند که در آسمانها مانند انسان موجودات زنده و عاقل زندگی کرده و به خدای خود خضوع می‏کنند و حوائج خویش از او می‏خواهند بعید است که بگوئیم مراد از آنها ملائکه هستند که ملائکه را خداوند مستقلاً در آیات بیان فرموده است. روایات در این زمینه بسیار است و روایات در این زمینه بسیار است و می‏شود برای دیدن آنها به هیئت و اسلام هبة الدین شهرستانی رجوع کرد. وانگهی بعید به نظر می‏رسد که خدا این همه آسمانها را بیافریند و موجود زنده فقط در زمین فقط در زمین باشد کاوشهای علمی در این باره جریان دارد و به زودی به این حقیقت پی خواهند برد.
۰۵۱۰۱۵۲۰۱۳۵۷۹۱۱۱۳۱۵۱۷۱۹۲۱۲۳سال ۱: ۵سال ۲: ۵سال ۳: ۵سال ۴: ۱۸سال ۵: ۷سال ۶: ۱۰سال ۷: ۶سال ۸: ۴سال ۹: ۸سال ۱۰: ۶سال ۱۱: ۰سال ۱۲: ۸سال ۱۳: ۵سال ۱۴: ۱سال ۱۵: ۴سال ۱۶: ۹سال ۱۷: ۳سال ۱۸: ۴سال ۱۹: ۱سال ۲۰: ۰سال ۲۱: ۷سال ۲۲: ۲سال ۲۳: ۰
فرقان · ۲۵

وَ يَوْمَ تَشَقَّقُ السَّمَاءُ بِالْغَمَامِ وَ نُزِّلَ الْمَلاَئِكَةُ تَنْزِيلاً

و (بخاطر آور) روزی را که آسمان با ابرها شکافته می‌شود، و فرشتگان نازل می‌گردند.

فرقان · ۴۸

وَ هُوَ الَّذِي أَرْسَلَ الرِّيَاحَ بُشْراً بَيْنَ يَدَيْ رَحْمَتِهِ وَ أَنْزَلْنَا مِنَ السَّمَاءِ مَاءً طَهُوراً

او کسی است که بادها را بشارتگرانی پیش از رحمتش فرستاد، و از آسمان آبی پاک‌کننده نازل کردیم...

فرقان · ۶۱

تَبَارَكَ الَّذِي جَعَلَ فِي السَّمَاءِ بُرُوجاً وَ جَعَلَ فِيهَا سِرَاجاً وَ قَمَراً مُنِيراً

جاودان و پربرکت است آن (خدایی) که در آسمان منزلگاه‌هائی برای ستارگان قرار داد؛ و در میان آن، چراغ روشن و ماه تابانی آفرید!

شعراء · ۴

إِنْ نَشَأْ نُنَزِّلْ عَلَيْهِمْ مِنَ السَّمَاءِ آيَةً فَظَلَّتْ أَعْنَاقُهُمْ لَهَا خَاضِعِينَ

اگر ما اراده کنیم، از آسمان بر آنان آیه‌ای نازل می‌کنیم که گردنهایشان در برابر آن خاضع گردد!

شعراء · ۱۸۷

فَأَسْقِطْ عَلَيْنَا كِسَفاً مِنَ السَّمَاءِ إِنْ كُنْتَ مِنَ الصَّادِقِينَ

اگر راست می‌گویی، سنگهایی از آسمان بر سر ما بباران!»

نمل · ۶۰

أَمَّنْ خَلَقَ السَّمَاوَاتِ وَ الْأَرْضَ وَ أَنْزَلَ لَكُمْ مِنَ السَّمَاءِ مَاءً فَأَنْبَتْنَا بِهِ حَدَائِقَ ذَاتَ بَهْجَةٍ مَا كَانَ لَكُمْ أَنْ تُنْبِتُوا شَجَرَهَا أَ إِلٰهٌ مَعَ اللَّهِ بَلْ هُمْ قَوْمٌ يَعْدِلُونَ

(آیا بتهایی که معبود شما هستند بهترند) یا کسی که آسمانها و زمین را آفریده؟! و برای شما از آسمان، آبی فرستاد که با آن، باغهایی زیبا و سرورانگیز رویاندیم؛ شما هرگز قدرت نداشتید درختان آن را برویانید! آیا معبود دیگری با خداست؟! نه، بلکه آنها گروهی هستند که (از روی نادانی، مخلوقات را) همطراز (پروردگارشان) قرار می‌دهند!

نمل · ۶۴

أَمَّنْ يَبْدَأُ الْخَلْقَ ثُمَ يُعِيدُهُ وَ مَنْ يَرْزُقُكُمْ مِنَ السَّمَاءِ وَ الْأَرْضِ أَ إِلٰهٌ مَعَ اللَّهِ قُلْ هَاتُوا بُرْهَانَكُمْ إِنْ كُنْتُمْ صَادِقِينَ

یا کسی که آفرینش را آغاز کرد، سپس آن را تجدید می‌کند، و کسی که شما را از آسمان و زمین روزی می‌دهد؛ آیا معبودی با خداست؟! بگو: «دلیلتان را بیاورید اگر راست می‌گویید!»

نمل · ۷۵

وَ مَا مِنْ غَائِبَةٍ فِي السَّمَاءِ وَ الْأَرْضِ إِلاَّ فِي كِتَابٍ مُبِينٍ

و هیچ موجود پنهانی در آسمان و زمین نیست مگر اینکه در کتاب مبین (در لوح محفوظ و علم بی‌پایان پروردگار) ثبت است!

عنکبوت · ۲۲

وَ مَا أَنْتُمْ بِمُعْجِزِينَ فِي الْأَرْضِ وَ لاَ فِي السَّمَاءِ وَ مَا لَكُمْ مِنْ دُونِ اللَّهِ مِنْ وَلِيٍ وَ لاَ نَصِيرٍ

شما هرگز نمی‌توانید بر اراده خدا چیره شوید و از حوزه قدرت او در زمین و آسمان بگریزید؛ و برای شما جز خدا، ولی و یاوری نیست!»

عنکبوت · ۳۴

إِنَّا مُنْزِلُونَ عَلَى أَهْلِ هٰذِهِ الْقَرْيَةِ رِجْزاً مِنَ السَّمَاءِ بِمَا كَانُوا يَفْسُقُونَ

ما بر اهل این شهر و آبادی به خاطر گناهانشان، عذابی از آسمان فرو خواهیم ریخت!»

عنکبوت · ۶۳

وَ لَئِنْ سَأَلْتَهُمْ مَنْ نَزَّلَ مِنَ السَّمَاءِ مَاءً فَأَحْيَا بِهِ الْأَرْضَ مِنْ بَعْدِ مَوْتِهَا لَيَقُولُنَ اللَّهُ قُلِ الْحَمْدُ لِلَّهِ بَلْ أَكْثَرُهُمْ لاَ يَعْقِلُونَ

و اگر از آنان بپرسی: «چه کسی از آسمان آبی فرستاد و بوسیله آن زمین را پس از مردنش زنده کرد؟ می‌گویند: «اللّه»! بگو: «حمد و ستایش مخصوص خداست!» امّا بیشتر آنها نمی‌دانند.

روم · ۲۴

وَ مِنْ آيَاتِهِ يُرِيكُمُ الْبَرْقَ خَوْفاً وَ طَمَعاً وَ يُنَزِّلُ مِنَ السَّمَاءِ مَاءً فَيُحْيِي بِهِ الْأَرْضَ بَعْدَ مَوْتِهَا إِنَ فِي ذٰلِكَ لَآيَاتٍ لِقَوْمٍ يَعْقِلُونَ

و از آیات او این است که برق و رعد را به شما نشان می‌دهد که هم مایه ترس و هم امید است (ترس از صاعقه، و امید به نزول باران)، و از آسمان آبی فرو می‌فرستد که زمین را بعد از مردنش بوسیله آن زنده می‌کند؛ در این نشانه‌هایی است برای جمعیّتی که می‌اندیشند!

روم · ۲۵

وَ مِنْ آيَاتِهِ أَنْ تَقُومَ السَّمَاءُ وَ الْأَرْضُ بِأَمْرِهِ ثُمَ إِذَا دَعَاكُمْ دَعْوَةً مِنَ الْأَرْضِ إِذَا أَنْتُمْ تَخْرُجُونَ

و از آیات او این است که آسمان و زمین به فرمان او برپاست؛ سپس هنگامی که شما را (در قیامت) از زمین فراخواند، ناگهان همه خارج می‌شوید (و در صحنه محشر حضور می‌یابید)!

روم · ۴۸

اللَّهُ الَّذِي يُرْسِلُ الرِّيَاحَ فَتُثِيرُ سَحَاباً فَيَبْسُطُهُ فِي السَّمَاءِ كَيْفَ يَشَاءُ وَ يَجْعَلُهُ كِسَفاً فَتَرَى الْوَدْقَ يَخْرُجُ مِنْ خِلاَلِهِ فَإِذَا أَصَابَ بِهِ مَنْ يَشَاءُ مِنْ عِبَادِهِ إِذَا هُمْ يَسْتَبْشِرُونَ

خداوند همان کسی است که بادها را می‌فرستد تا ابرهایی را به حرکت در آورند، سپس آنها را در پهنه آسمان آن گونه که بخواهد می‌گستراند و متراکم می‌سازد؛ در این هنگام دانه‌های باران را می‌بینی که از لا به لای آن خارج می‌شود، هنگامی که این (باران حیاتبخش) را به هر کس از بندگانش که بخواهد می‌رساند، ناگهان خوشحال می‌شوند...

لقمان · ۱۰

خَلَقَ السَّمَاوَاتِ بِغَيْرِ عَمَدٍ تَرَوْنَهَا وَ أَلْقَى فِي الْأَرْضِ رَوَاسِيَ أَنْ تَمِيدَ بِكُمْ وَ بَثَ فِيهَا مِنْ كُلِ دَابَّةٍ وَ أَنْزَلْنَا مِنَ السَّمَاءِ مَاءً فَأَنْبَتْنَا فِيهَا مِنْ كُلِ زَوْجٍ كَرِيمٍ

(او) آسمانها را بدون ستونی که آن را ببینید آفرید، و در زمین کوه‌هایی افکند تا شما را نلرزاند (و جایگاه شما آرام باشد) و از هر گونه جنبنده‌ای روی آن منتشر ساخت؛ و از آسمان آبی نازل کردیم و بوسیله آن در روی زمین انواع گوناگونی از جفتهای گیاهان پر ارزش رویاندیم.

سجده · ۵

يُدَبِّرُ الْأَمْرَ مِنَ السَّمَاءِ إِلَى الْأَرْضِ ثُمَ يَعْرُجُ إِلَيْهِ فِي يَوْمٍ كَانَ مِقْدَارُهُ أَلْفَ سَنَةٍ مِمَّا تَعُدُّونَ

امور این جهان را از آسمان به سوی زمین تدبیر می‌کند؛ سپس در روزی که مقدار آن هزار سال از سالهایی است که شما می‌شمرید بسوی او بالا می‌رود (و دنیا پایان می‌یابد).

سبأ · ۲

يَعْلَمُ مَا يَلِجُ فِي الْأَرْضِ وَ مَا يَخْرُجُ مِنْهَا وَ مَا يَنْزِلُ مِنَ السَّمَاءِ وَ مَا يَعْرُجُ فِيهَا وَ هُوَ الرَّحِيمُ الْغَفُورُ

آنچه در زمین فرومی‌رود و آنچه را از آن برمی‌آید می‌داند، و (همچنین) آنچه از آسمان نازل می‌شود و آنچه بر آن بالا می‌رود؛ و او مهربان و آمرزنده است.

سبأ · ۹

أَ فَلَمْ يَرَوْا إِلَى مَا بَيْنَ أَيْدِيهِمْ وَ مَا خَلْفَهُمْ مِنَ السَّمَاءِ وَ الْأَرْضِ إِنْ نَشَأْ نَخْسِفْ بِهِمُ الْأَرْضَ أَوْ نُسْقِطْ عَلَيْهِمْ كِسَفاً مِنَ السَّمَاءِ إِنَ فِي ذٰلِكَ لَآيَةً لِكُلِ عَبْدٍ مُنِيبٍ

آیا به آنچه پیش رو و پشت سر آنان از آسمان و زمین قرار دارد نگاه نکردند (تا به قدرت خدا بر همه چیز واقف شوند)؟! اگر ما بخواهیم آنها را (با یک زمین‌لرزه) در زمین فرومی‌بریم، یا قطعه‌هایی از سنگهای آسمانی را بر آنها فرومی‌ریزیم؛ در این نشانه‌ای است (بر قدرت خدا) برای هر بنده توبه‌کار!

فاطر · ۳

يَا أَيُّهَا النَّاسُ اذْكُرُوا نِعْمَةَ اللَّهِ عَلَيْكُمْ هَلْ مِنْ خَالِقٍ غَيْرُ اللَّهِ يَرْزُقُكُمْ مِنَ السَّمَاءِ وَ الْأَرْضِ لاَ إِلٰهَ إِلاَّ هُوَ فَأَنَّى تُؤْفَكُونَ

ای مردم! به یاد آورید نعمت خدا را بر شما؛ آیا آفریننده‌ای جز خدا هست که شما را از آسمان و زمین روزی دهد؟! هیچ معبودی جز او نیست؛ با این حال چگونه به سوی باطل منحرف می‌شوید؟!

فاطر · ۲۷

أَ لَمْ تَرَ أَنَ اللَّهَ أَنْزَلَ مِنَ السَّمَاءِ مَاءً فَأَخْرَجْنَا بِهِ ثَمَرَاتٍ مُخْتَلِفاً أَلْوَانُهَا وَ مِنَ الْجِبَالِ جُدَدٌ بِيضٌ وَ حُمْرٌ مُخْتَلِفٌ أَلْوَانُهَا وَ غَرَابِيبُ سُودٌ

آیا ندیدی خداوند از آسمان آبی فرو فرستاد که بوسیله آن میوه‌هایی رنگارنگ (از زمین) خارج ساختیم و از کوه‌ها نیز (به لطف پروردگار) جاده‌هایی آفریده شده سفید و سرخ و به رنگهای مختلف و گاه به رنگ کاملاً سیاه!

یس · ۲۸

وَ مَا أَنْزَلْنَا عَلَى قَوْمِهِ مِنْ بَعْدِهِ مِنْ جُنْدٍ مِنَ السَّمَاءِ وَ مَا كُنَّا مُنْزِلِينَ

و ما بعد از او بر قومش هیچ لشکری از آسمان نفرستادیم، و هرگز سنت ما بر این نبود؛

صافات · ۶

إِنَّا زَيَّنَّا السَّمَاءَ الدُّنْيَا بِزِينَةٍ الْكَوَاكِبِ

ما آسمان نزدیک [= پایین‌] را با ستارگان آراستیم،

ص · ۲۷

وَ مَا خَلَقْنَا السَّمَاءَ وَ الْأَرْضَ وَ مَا بَيْنَهُمَا بَاطِلاً ذٰلِكَ ظَنُ الَّذِينَ كَفَرُوا فَوَيْلٌ لِلَّذِينَ كَفَرُوا مِنَ النَّارِ

ما آسمان و زمین و آنچه را میان آنهاست بیهوده نیافریدیم؛ این گمان کافران است؛ وای بر کافران از آتش (دوزخ)!

زمر · ۲۱

أَ لَمْ تَرَ أَنَ اللَّهَ أَنْزَلَ مِنَ السَّمَاءِ مَاءً فَسَلَكَهُ يَنَابِيعَ فِي الْأَرْضِ ثُمَ يُخْرِجُ بِهِ زَرْعاً مُخْتَلِفاً أَلْوَانُهُ ثُمَ يَهِيجُ فَتَرَاهُ مُصْفَرّاً ثُمَ يَجْعَلُهُ حُطَاماً إِنَ فِي ذٰلِكَ لَذِكْرَى لِأُولِي الْأَلْبَابِ

آیا ندیدی که خداوند از آسمان آبی فرستاد و آن را بصورت چشمه‌هایی در زمین وارد نمود، سپس با آن زراعتی را خارج می‌سازد که رنگهای مختلف دارد؛ بعد آن گیاه خشک می‌شود، بگونه‌ای که آن را زرد و بی‌روح می‌بینی؛ سپس آن را در هم می‌شکند و خرد می‌کند؛ در این مثال تذکّری است برای خردمندان (از ناپایداری دنیا)!

غافر · ۱۳

هُوَ الَّذِي يُرِيكُمْ آيَاتِهِ وَ يُنَزِّلُ لَكُمْ مِنَ السَّمَاءِ رِزْقاً وَ مَا يَتَذَكَّرُ إِلاَّ مَنْ يُنِيبُ

او کسی است که آیات خود را به شما نشان می‌دهد و از آسمان برای شما روزی (با ارزشی) می‌فرستد؛ تنها کسانی متذکّر این حقایق می‌شوند که بسوی خدا باز می‌گردند.

غافر · ۶۴

اللَّهُ الَّذِي جَعَلَ لَكُمُ الْأَرْضَ قَرَاراً وَ السَّمَاءَ بِنَاءً وَ صَوَّرَكُمْ فَأَحْسَنَ صُوَرَكُمْ وَ رَزَقَكُمْ مِنَ الطَّيِّبَاتِ ذٰلِكُمُ اللَّهُ رَبُّكُمْ فَتَبَارَكَ اللَّهُ رَبُ الْعَالَمِينَ

خداوند کسی است که زمین را برای شما جایگاه امن و آرامش قرار داد و آسمان را همچون سقفی (بالای سرتان)؛ و شما را صورتگری کرد، و صورتتان را نیکو آفرید؛ و از چیزهایی پاکیزه به شما روزی داد؛ این است خداوند پروردگار شما! جاوید و پربرکت است خداوندی که پروردگار عالمیان است!

فصلت · ۱۱

ثُمَ اسْتَوَى إِلَى السَّمَاءِ وَ هِيَ دُخَانٌ فَقَالَ لَهَا وَ لِلْأَرْضِ ائْتِيَا طَوْعاً أَوْ كَرْهاً قَالَتَا أَتَيْنَا طَائِعِينَ

سپس به آفرینش آسمان پرداخت، در حالی که بصورت دود بود؛ به آن و به زمین دستور داد: «به وجود آیید (و شکل گیرید)، خواه از روی اطاعت و خواه اکراه!» آنها گفتند: «ما از روی طاعت می‌آییم (و شکل می‌گیریم)!»

فصلت · ۱۲

فَقَضَاهُنَ سَبْعَ سَمَاوَاتٍ فِي يَوْمَيْنِ وَ أَوْحَى فِي كُلِ سَمَاءٍ أَمْرَهَا وَ زَيَّنَّا السَّمَاءَ الدُّنْيَا بِمَصَابِيحَ وَ حِفْظاً ذٰلِكَ تَقْدِيرُ الْعَزِيزِ الْعَلِيمِ

در این هنگام آنها را بصورت هفت آسمان در دو روز آفرید، و در هر آسمانی کار آن (آسمان) را وحی (و مقرّر) فرمود، و آسمان پایین را با چراغهایی [= ستارگان‌] زینت بخشیدیم، و (با شهابها از رخنه شیاطین) حفظ کردیم، این است تقدیر خداوند توانا و دانا!

زخرف · ۱۱

وَ الَّذِي نَزَّلَ مِنَ السَّمَاءِ مَاءً بِقَدَرٍ فَأَنْشَرْنَا بِهِ بَلْدَةً مَيْتاً كَذٰلِكَ تُخْرَجُونَ

همان کسی که از آسمان آبی فرستاد بمقدار معیّن، و بوسیله آن سرزمین مرده را حیات بخشیدیم؛ همین گونه (در قیامت از قبرها) شما را خارج می‌سازند!

زخرف · ۸۴

وَ هُوَ الَّذِي فِي السَّمَاءِ إِلٰهٌ وَ فِي الْأَرْضِ إِلٰهٌ وَ هُوَ الْحَكِيمُ الْعَلِيمُ

او کسی است که در آسمان معبود است و در زمین معبود؛ و او حکیم و علیم است!

دخان · ۱۰

فَارْتَقِبْ يَوْمَ تَأْتِي السَّمَاءُ بِدُخَانٍ مُبِينٍ

پس منتظر روزی باش که آسمان دود آشکاری پدید آورد...

دخان · ۲۹

فَمَا بَكَتْ عَلَيْهِمُ السَّمَاءُ وَ الْأَرْضُ وَ مَا كَانُوا مُنْظَرِينَ

نه آسمان بر آنان گریست و نه زمین، و نه به آنها مهلتی داده شد!

جاثیه · ۵

وَ اخْتِلاَفِ اللَّيْلِ وَ النَّهَارِ وَ مَا أَنْزَلَ اللَّهُ مِنَ السَّمَاءِ مِنْ رِزْقٍ فَأَحْيَا بِهِ الْأَرْضَ بَعْدَ مَوْتِهَا وَ تَصْرِيفِ الرِّيَاحِ آيَاتٌ لِقَوْمٍ يَعْقِلُونَ

و نیز در آمد و شد شب و روز، و رزق (و بارانی) که خداوند از آسمان نازل کرده و بوسیله آن زمین را بعد از مردنش حیات بخشیده و همچنین در وزش بادها، نشانه‌های روشنی است برای گروهی که اهل تفکّرند!

ق · ۶

أَ فَلَمْ يَنْظُرُوا إِلَى السَّمَاءِ فَوْقَهُمْ كَيْفَ بَنَيْنَاهَا وَ زَيَّنَّاهَا وَ مَا لَهَا مِنْ فُرُوجٍ

آیا آنان به آسمان بالای سرشان نگاه نکردند که چگونه ما آن را بنا کرده‌ایم، و چگونه آن را (بوسیله ستارگان) زینت بخشیده‌ایم و هیچ شکاف و شکستی در آن نیست؟!

ق · ۹

وَ نَزَّلْنَا مِنَ السَّمَاءِ مَاءً مُبَارَكاً فَأَنْبَتْنَا بِهِ جَنَّاتٍ وَ حَبَ الْحَصِيدِ

و از آسمان، آبی پربرکت نازل کردیم، و بوسیله آن باغها و دانه‌هایی را که درو می‌کند رویاندیم،

ذاریات · ۷

وَ السَّمَاءِ ذَاتِ الْحُبُكِ

قسم به آسمان که دارای چین و شکنهای زیباست،

ذاریات · ۲۲

وَ فِي السَّمَاءِ رِزْقُكُمْ وَ مَا تُوعَدُونَ

و روزی شما در آسمان است و آنچه به شما وعده داده می‌شود!

ذاریات · ۲۳

فَوَ رَبِ السَّمَاءِ وَ الْأَرْضِ إِنَّهُ لَحَقٌ مِثْلَ مَا أَنَّكُمْ تَنْطِقُونَ

سوگند به پروردگار آسمان و زمین که این مطلب حقّ است همان گونه که شما سخن می‌گویید!

ذاریات · ۴۷

وَ السَّمَاءَ بَنَيْنَاهَا بِأَيْدٍ وَ إِنَّا لَمُوسِعُونَ

و ما آسمان را با قدرت بنا کردیم، و همواره آن را وسعت می‌بخشیم!

طور · ۹

يَوْمَ تَمُورُ السَّمَاءُ مَوْراً

(این عذاب الهی) در آن روزی است که آسمان به شدّت به حرکت درمی‌آید،

طور · ۴۴

وَ إِنْ يَرَوْا كِسْفاً مِنَ السَّمَاءِ سَاقِطاً يَقُولُوا سَحَابٌ مَرْكُومٌ

آنها (چنان لجوجند که) اگر ببینند قطعه سنگی از آسمان (برای عذابشان) سقوط می‌کند می‌گویند: «این ابر متراکمی است!»

قمر · ۱۱

فَفَتَحْنَا أَبْوَابَ السَّمَاءِ بِمَاءٍ مُنْهَمِرٍ

در این هنگام درهای آسمان را با آبی فراوان و پی‌درپی گشودیم؛

الرحمن · ۷

وَ السَّمَاءَ رَفَعَهَا وَ وَضَعَ الْمِيزَانَ

و آسمان را برافراشت، و میزان و قانون (در آن) گذاشت،

الرحمن · ۳۷

فَإِذَا انْشَقَّتِ السَّمَاءُ فَكَانَتْ وَرْدَةً كَالدِّهَانِ

در آن هنگام که آسمان شکافته شود و همچون روغن مذاب گلگون گردد (حوادث هولناکی رخ می‌دهد که تاب تحمل آن را نخواهید داشت)!

حدید · ۴

هُوَ الَّذِي خَلَقَ السَّمَاوَاتِ وَ الْأَرْضَ فِي سِتَّةِ أَيَّامٍ ثُمَ اسْتَوَى عَلَى الْعَرْشِ يَعْلَمُ مَا يَلِجُ فِي الْأَرْضِ وَ مَا يَخْرُجُ مِنْهَا وَ مَا يَنْزِلُ مِنَ السَّمَاءِ وَ مَا يَعْرُجُ فِيهَا وَ هُوَ مَعَكُمْ أَيْنَ مَا كُنْتُمْ وَ اللَّهُ بِمَا تَعْمَلُونَ بَصِيرٌ

او کسی است که آسمانها و زمین را در شش روز [= شش دوران‌] آفرید؛ سپس بر تخت قدرت قرار گرفت (و به تدبیر جهان پرداخت)؛ آنچه را در زمین فرو می‌رود می‌داند، و آنچه را از آن خارج می‌شود و آنچه از آسمان نازل می‌گردد و آنچه به آسمان بالا می‌رود؛ و هر جا باشید او با شما است، و خداوند نسبت به آنچه انجام می‌دهید بیناست!

حدید · ۲۱

سَابِقُوا إِلَى مَغْفِرَةٍ مِنْ رَبِّكُمْ وَ جَنَّةٍ عَرْضُهَا كَعَرْضِ السَّمَاءِ وَ الْأَرْضِ أُعِدَّتْ لِلَّذِينَ آمَنُوا بِاللَّهِ وَ رُسُلِهِ ذٰلِكَ فَضْلُ اللَّهِ يُؤْتِيهِ مَنْ يَشَاءُ وَ اللَّهُ ذُو الْفَضْلِ الْعَظِيمِ

به پیش تازید برای رسیدن به مغفرت پروردگارتان و بهشتی که پهنه آن مانند پهنه آسمان و زمین است و برای کسانی که به خدا و رسولانش ایمان آورده‌اند؛ آماده شده است، این فضل خداوند است که به هر کس بخواهد می‌دهد؛ و خداوند صاحب فضل عظیم است!

ملک · ۵

وَ لَقَدْ زَيَّنَّا السَّمَاءَ الدُّنْيَا بِمَصَابِيحَ وَ جَعَلْنَاهَا رُجُوماً لِلشَّيَاطِينِ وَ أَعْتَدْنَا لَهُمْ عَذَابَ السَّعِيرِ

ما آسمان پایین (نزدیک) را با چراغهای فروزانی زینت بخشیدیم، و آنها [= شهابها] را تیرهایی برای شیاطین قرار دادیم، و برای آنان عذاب آتش فروزان فراهم ساختیم!

ملک · ۱۶

أَ أَمِنْتُمْ مَنْ فِي السَّمَاءِ أَنْ يَخْسِفَ بِكُمُ الْأَرْضَ فَإِذَا هِيَ تَمُورُ

آیا خود را از عذاب کسی که حاکم بر آسمان است در امان می‌دانید که دستور دهد زمین بشکافد و شما را فرو برد و به لرزش خود ادامه دهد؟!

ملک · ۱۷

أَمْ أَمِنْتُمْ مَنْ فِي السَّمَاءِ أَنْ يُرْسِلَ عَلَيْكُمْ حَاصِباً فَسَتَعْلَمُونَ كَيْفَ نَذِيرِ

یا خود را از عذاب خداوند آسمان در امان می‌دانید که تندبادی پر از سنگریزه بر شما فرستد؟! و بزودی خواهید دانست تهدیدهای من چگونه است!

حاقه · ۱۶

وَ انْشَقَّتِ السَّمَاءُ فَهِيَ يَوْمَئِذٍ وَاهِيَةٌ

و آسمان از هم می‌شکافد و سست می‌گردد و فرومی‌ریزد!