سوره ق

سورة ق — درباره سوره
مکه ۴۵ آیه ۳۷۳ کلمه ترتیب نزول ۳۴ جزء ۲۶ صفحه ۵۱۸–۵۲۰ سال نزول ۵ بعثت

نام‌های دیگر: قاف

لِلْمُتّقِينالْعَذَابنَفْسالْجَنّةأَنْتأَعْلَمالْمَوْتمَزِيدعَتِيدقَبْلَهُمحَفِيظخَلَقْنَاشَهِيدجَاءَهُمقَوْمالسّمَاءهَلبِالْحَقنَحْنيَوْمالْأَرْضقَالبَعِيدلَدَيأَصْحَابيَقُولُونلِكُلجَاءَتالْخُرُوجمُنِيبوَعِيدقَرِينُهاللّهرَبّكفَقَالالسّمَاوَاتكَذّبُوافِرْعَوْنالْيَوْمكَذٰلِك

معرفی سوره ق (تفسیر نمونه)
اين سوره در مکه نازل شده ، و داراى ۴۵ آيه است محتواى سوره «ق » محور بحثهاى اين سوره مساءله «معاد» است و تقريبا تمام آيات بر همين محور دور مى زند، و مسائل ديگر در آن شکل جنبى دارد. در مسائل مربوط به معاد انگشت روى امور زير مى گذارد. ۱ - انکار و تعجب کافران از مساءله معاد (معاد جسمانى ). ۲ - استدلال بر مساءله معاد از طريق توجه به نظام آفرينش ، و مخصوصا احياى زمينهاى مرده به وسيله نزول باران . ۳ - استدلال بر مساءله معاد از طريق توجه به خلقت نخستين . ۴ - اشاره به مساءله ثبت اعمال و اقوال براى يوم الحساب . ۵ - مسائل مربوط به مرگ و انتقال از اين جهان به سراى ديگرى . ۶ - گوشه اى از حوادث روز قيامت و اوصاف بهشت و دوزخ . ۷ - اشاره به حوادث تکان دهنده پايان جهان که سر آغازى است بر جهان ديگر. در اين ميان اشاراتى کوتاه و مؤ ثر به وضع اقوام طغيانگر پيشين و سرنوشت دردناک و شوم آنها (مانند قوم فرعون ، و عاد، و لوط، و شعيب ، و تبع ) و نيز دستوراتى براى توجه به خدا و ذکر او به پيامبر اسلام (صلى اللّه عليه و آله ) داده شده است . و اشاره کوتاهى به عظمت قرآن در آغاز و پايان سوره به چشم مى خورد. فضيلت تلاوت سوره «ق » از روايات اسلامى استفاده مى شود که پيامبر (صلى اللّه عليه و آله ) اهميت فراوانى براى اين سوره قائل بود، تا آنجا که هر روز جمعه آن را در خطبه نماز جمعه قرائت مى فرمود. در حديث ديگرى آمده است که در هر روز «عيد» و «جمعه » آن را تلاوت مى فرمود. اين به خاطر آن است که روز جمعه و عيد روز بيدارى و آگاهى انسانها، روز بازگشت به فطرت نخستين ، و روز توجه به خدا و يوم الحساب است ، و از آنجا که آيات اين سوره به نحو بسيار مؤ ثرى مساءله معاد و مرگ و حوادث قيامت را بازگو مى کند و تفکر در آن تاءثير عميقى در بيدارى و تربيت انسانها دارد، مورد توجه خاص آن حضرت قرار داشت . در حديثى از پيغمبر اکرم (صلى اللّه عليه و آله ) چنين نقل شده : من قراء سورة «ق » هون الله عليه تارات الموت و سکراته : «کسى که سوره ((ق » را بخواند خداوند مشکلات و سکرات مرگ را بر او آسان مى سازد. و نيز در حديثى از امام باقر (عليه السلام ) آمده است : من ادمن فى فرائضه و نوافله سورة ق وسع الله فى رزقه ، و اعطاه کتابه بيمينه و حاسبه حسابا يسيرا: «کسى که پيوسته در نمازهاى فريضه و نافله سوره ق را بخواند خداوند روزى او را گسترده مى کند، و نامه اعمالش را به دست راستش مى دهد، و حساب او را در قيامت آسان مى سازد». نياز به ياد آورى ندارد که اينهمه افتخار و فضيلت تنها با خواندن الفاظ حاصل نمى شود، بلکه خواندن الفاظ سر آغازى است براى بيدارى انديشه ها و آن نيز وسيله اى است براى عمل صالح و هماهنگى با محتواى سوره .

تفسیر نمونه، جلد ۲۲، صفحه ۲۲۲

تفسیر سوره ق

بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمٰنِ الرَّحِيمِ

ق وَالْقُرْآنِ الْمَجِيدِ ١

۱. By Qaf and the glorious Quran, (you are the Messenger of God).

بَلْ عَجِبُوا أَن جَاءَهُم مُّنذِرٌ مِّنْهُمْ فَقَالَ الْكَافِرُونَ هَٰذَا شَيْءٌ عَجِيبٌ ٢

۲. In fact, it seems odd (to the pagans) that a warner from their own people has come to them. The disbelievers have said, "It is very strange

أَإِذَا مِتْنَا وَكُنَّا تُرَابًا ذَٰلِكَ رَجْعٌ بَعِيدٌ ٣

۳. that after we die and become dust, we shall be brought back to life again. This seems far from reality".

قَدْ عَلِمْنَا مَا تَنقُصُ الْأَرْضُ مِنْهُمْ وَعِندَنَا كِتَابٌ حَفِيظٌ ٤

۴. We already know how much of them (of their bodies) the earth will consume. With Us there is a Book that contains all records.

بَلْ كَذَّبُوا بِالْحَقِّ لَمَّا جَاءَهُمْ فَهُمْ فِي أَمْرٍ مَّرِيجٍ ٥

۵. In fact, they have rejected the truth that has come to them, thus, they live in confusion.

أَفَلَمْ يَنظُرُوا إِلَى السَّمَاءِ فَوْقَهُمْ كَيْفَ بَنَيْنَاهَا وَزَيَّنَّاهَا وَمَا لَهَا مِن فُرُوجٍ ٦

۶. Have they not seen how We have established the sky above them and decked it without gaps and cracks?

وَالْأَرْضَ مَدَدْنَاهَا وَأَلْقَيْنَا فِيهَا رَوَاسِيَ وَأَنبَتْنَا فِيهَا مِن كُلِّ زَوْجٍ بَهِيجٍ ٧

۷. (Have they not seen) how We have spread out the earth, placed on it firm mountains and have made all kinds of flourishing pairs of plants grow?

تَبْصِرَةً وَذِكْرَىٰ لِكُلِّ عَبْدٍ مُّنِيبٍ ٨

۸. This is a reminder and it sharpens the insight of every servant of God who turns to Him in repentance.

وَنَزَّلْنَا مِنَ السَّمَاءِ مَاءً مُّبَارَكًا فَأَنبَتْنَا بِهِ جَنَّاتٍ وَحَبَّ الْحَصِيدِ ٩

۹. We have sent blessed water down from the sky to grow gardens, harvestable crops

وَالنَّخْلَ بَاسِقَاتٍ لَّهَا طَلْعٌ نَّضِيدٌ ١٠

۱۰. and tall palm-trees with clusters of dates

رِّزْقًا لِّلْعِبَادِ وَأَحْيَيْنَا بِهِ بَلْدَةً مَّيْتًا كَذَٰلِكَ الْخُرُوجُ ١١

۱۱. as sustenance for My servants. With this We have brought the dead land back to life. Thus, will also be your resurrection.

كَذَّبَتْ قَبْلَهُمْ قَوْمُ نُوحٍ وَأَصْحَابُ الرَّسِّ وَثَمُودُ ١٢

۱۲. The people of Noah, dwellers of the Ra's, Thamud,

وَعَادٌ وَفِرْعَوْنُ وَإِخْوَانُ لُوطٍ ١٣

۱۳. Ad, the Pharaoh, Lot,

وَأَصْحَابُ الْأَيْكَةِ وَقَوْمُ تُبَّعٍ كُلٌّ كَذَّبَ الرُّسُلَ فَحَقَّ وَعِيدِ ١٤

۱۴. dwellers of the forest, and the people of Tubba had all rejected the Prophets. Thus, they became subject to Our torment.

أَفَعَيِينَا بِالْخَلْقِ الْأَوَّلِ بَلْ هُمْ فِي لَبْسٍ مِّنْ خَلْقٍ جَدِيدٍ ١٥

۱۵. Did We fail to accomplish the first creation? Of course, We did not; We have all power over all things. Yet they are confused about a new creation.

وَلَقَدْ خَلَقْنَا الْإِنسَانَ وَنَعْلَمُ مَا تُوَسْوِسُ بِهِ نَفْسُهُ وَنَحْنُ أَقْرَبُ إِلَيْهِ مِنْ حَبْلِ الْوَرِيدِ ١٦

۱۶. We swear that We have created the human being and We know what his soul whispers to him. We are closer to him than even his jugular vein.

إِذْ يَتَلَقَّى الْمُتَلَقِّيَانِ عَنِ الْيَمِينِ وَعَنِ الشِّمَالِ قَعِيدٌ ١٧

۱۷. Since the two scribes are sitting on each of his shoulders, he does not utter a word which is not recorded immediately by the watchful scribes.

مَّا يَلْفِظُ مِن قَوْلٍ إِلَّا لَدَيْهِ رَقِيبٌ عَتِيدٌ ١٨

۱۸. The human being will certainly experience the agony of death

وَجَاءَتْ سَكْرَةُ الْمَوْتِ بِالْحَقِّ ذَٰلِكَ مَا كُنتَ مِنْهُ تَحِيدُ ١٩

۱۹. and (the human being will be told), "This is what you had been trying to run away from".

وَنُفِخَ فِي الصُّورِ ذَٰلِكَ يَوْمُ الْوَعِيدِ ٢٠

۲۰. The trumpet will certainly be sounded. This will be the day (about which you) were threatened.

وَجَاءَتْ كُلُّ نَفْسٍ مَّعَهَا سَائِقٌ وَشَهِيدٌ ٢١

۲۱. Every soul will be accompanied (by an angel) behind him and another as a witness.

لَّقَدْ كُنتَ فِي غَفْلَةٍ مِّنْ هَٰذَا فَكَشَفْنَا عَنكَ غِطَاءَكَ فَبَصَرُكَ الْيَوْمَ حَدِيدٌ ٢٢

۲۲. (He will be told), "You were completely heedless of this day. We have removed the veil from your eyes and your vision will now be sharp and strong".

وَقَالَ قَرِينُهُ هَٰذَا مَا لَدَيَّ عَتِيدٌ ٢٣

۲۳. His (angelic) companion will say, "(Lord), the record of his deeds is with me and is all ready".

أَلْقِيَا فِي جَهَنَّمَ كُلَّ كَفَّارٍ عَنِيدٍ ٢٤

۲۴. (They will be told,) "Throw into hell every persistent disbelievers,

مَّنَّاعٍ لِّلْخَيْرِ مُعْتَدٍ مُّرِيبٍ ٢٥

۲۵. who is an opponent of good, a suspicious transgressor

الَّذِي جَعَلَ مَعَ اللَّهِ إِلَٰهًا آخَرَ فَأَلْقِيَاهُ فِي الْعَذَابِ الشَّدِيدِ ٢٦

۲۶. and an idol worshipper. Throw him into severe torment".

قَالَ قَرِينُهُ رَبَّنَا مَا أَطْغَيْتُهُ وَلَٰكِن كَانَ فِي ضَلَالٍ بَعِيدٍ ٢٧

۲۷. His satanic companion will say, "Our Lord, I did not mislead him, but he himself went astray".

قَالَ لَا تَخْتَصِمُوا لَدَيَّ وَقَدْ قَدَّمْتُ إِلَيْكُم بِالْوَعِيدِ ٢٨

۲۸. The Lord will say, "Do not argue in My presence; I had certainly sent you a warning.

مَا يُبَدَّلُ الْقَوْلُ لَدَيَّ وَمَا أَنَا بِظَلَّامٍ لِّلْعَبِيدِ ٢٩

۲۹. No word is to be exchanged in My presence. I am not unjust to My servants".

يَوْمَ نَقُولُ لِجَهَنَّمَ هَلِ امْتَلَأْتِ وَتَقُولُ هَلْ مِن مَّزِيدٍ ٣٠

۳۰. On that day We shall ask hell, "Are you full?" It will say, "Are there any more?"

وَأُزْلِفَتِ الْجَنَّةُ لِلْمُتَّقِينَ غَيْرَ بَعِيدٍ ٣١

۳۱. Paradise will be brought near for the pious ones

هَٰذَا مَا تُوعَدُونَ لِكُلِّ أَوَّابٍ حَفِيظٍ ٣٢

۳۲. (and they will be told), "This is what you were promised. It is for everyone who turned in repentance to God, kept his promise,

مَّنْ خَشِيَ الرَّحْمَٰنَ بِالْغَيْبِ وَجَاءَ بِقَلْبٍ مُّنِيبٍ ٣٣

۳۳. feared the Beneficent God in secret, and turned to Him with a repenting heart".

ادْخُلُوهَا بِسَلَامٍ ذَٰلِكَ يَوْمُ الْخُلُودِ ٣٤

۳۴. (They will be told), "Enter Paradise in peace and, therein, you will live forever".

لَهُم مَّا يَشَاءُونَ فِيهَا وَلَدَيْنَا مَزِيدٌ ٣٥

۳۵. They will have therein whatever they want and will receive from Us more rewards

وَكَمْ أَهْلَكْنَا قَبْلَهُم مِّن قَرْنٍ هُمْ أَشَدُّ مِنْهُم بَطْشًا فَنَقَّبُوا فِي الْبِلَادِ هَلْ مِن مَّحِيصٍ ٣٦

۳۶. How many an ancient town who were much stronger than them (unbelievers) did We destroy. (In vain), they wandered through the land in search of a place of refuge from Our torment.

إِنَّ فِي ذَٰلِكَ لَذِكْرَىٰ لِمَن كَانَ لَهُ قَلْبٌ أَوْ أَلْقَى السَّمْعَ وَهُوَ شَهِيدٌ ٣٧

۳۷. This is a reminder for everyone who understands, listens, and sees.

وَلَقَدْ خَلَقْنَا السَّمَاوَاتِ وَالْأَرْضَ وَمَا بَيْنَهُمَا فِي سِتَّةِ أَيَّامٍ وَمَا مَسَّنَا مِن لُّغُوبٍ ٣٨

۳۸. We created the heavens, the earth, and all that is between them in six days without experiencing any fatigue.

فَاصْبِرْ عَلَىٰ مَا يَقُولُونَ وَسَبِّحْ بِحَمْدِ رَبِّكَ قَبْلَ طُلُوعِ الشَّمْسِ وَقَبْلَ الْغُرُوبِ ٣٩

۳۹. (Muhammad), exercise patience against what they say. Glorify your Lord with His praise before sunrise and sunset.

وَمِنَ اللَّيْلِ فَسَبِّحْهُ وَأَدْبَارَ السُّجُودِ ٤٠

۴۰. Glorify Him during the night and also glorify Him after prostration.

وَاسْتَمِعْ يَوْمَ يُنَادِ الْمُنَادِ مِن مَّكَانٍ قَرِيبٍ ٤١

۴۱. Wait for the day when the trumpet will be sounded from a nearby place.

يَوْمَ يَسْمَعُونَ الصَّيْحَةَ بِالْحَقِّ ذَٰلِكَ يَوْمُ الْخُرُوجِ ٤٢

۴۲. On that day they will certainly hear the sound of the trumpet and that will be the Day of Resurrection.

إِنَّا نَحْنُ نُحْيِي وَنُمِيتُ وَإِلَيْنَا الْمَصِيرُ ٤٣

۴۳. We give life and cause things to die. To Us all things will return.

يَوْمَ تَشَقَّقُ الْأَرْضُ عَنْهُمْ سِرَاعًا ذَٰلِكَ حَشْرٌ عَلَيْنَا يَسِيرٌ ٤٤

۴۴. On the day when the earth is rent asunder, they will quickly come out of their graves. This is how easy it is for Us to bring about the Day of Resurrection.

نَّحْنُ أَعْلَمُ بِمَا يَقُولُونَ وَمَا أَنتَ عَلَيْهِم بِجَبَّارٍ فَذَكِّرْ بِالْقُرْآنِ مَن يَخَافُ وَعِيدِ ٤٥

۴۵. We know best what they say and you cannot compel them. Remind, by way of the Quran, those who have fear of My warnings.