سوره ق

سورة ق — درباره سوره
مکه ۴۵ آیه ۳۷۳ کلمه ترتیب نزول ۳۴ جزء ۲۶ صفحه ۵۱۸–۵۲۰ سال نزول ۵ بعثت

نام‌های دیگر: قاف

لِلْمُتّقِينالْعَذَابنَفْسالْجَنّةأَنْتأَعْلَمالْمَوْتمَزِيدعَتِيدقَبْلَهُمحَفِيظخَلَقْنَاشَهِيدجَاءَهُمقَوْمالسّمَاءهَلبِالْحَقنَحْنيَوْمالْأَرْضقَالبَعِيدلَدَيأَصْحَابيَقُولُونلِكُلجَاءَتالْخُرُوجمُنِيبوَعِيدقَرِينُهاللّهرَبّكفَقَالالسّمَاوَاتكَذّبُوافِرْعَوْنالْيَوْمكَذٰلِك

معرفی سوره ق (تفسیر نمونه)
اين سوره در مکه نازل شده ، و داراى ۴۵ آيه است محتواى سوره «ق » محور بحثهاى اين سوره مساءله «معاد» است و تقريبا تمام آيات بر همين محور دور مى زند، و مسائل ديگر در آن شکل جنبى دارد. در مسائل مربوط به معاد انگشت روى امور زير مى گذارد. ۱ - انکار و تعجب کافران از مساءله معاد (معاد جسمانى ). ۲ - استدلال بر مساءله معاد از طريق توجه به نظام آفرينش ، و مخصوصا احياى زمينهاى مرده به وسيله نزول باران . ۳ - استدلال بر مساءله معاد از طريق توجه به خلقت نخستين . ۴ - اشاره به مساءله ثبت اعمال و اقوال براى يوم الحساب . ۵ - مسائل مربوط به مرگ و انتقال از اين جهان به سراى ديگرى . ۶ - گوشه اى از حوادث روز قيامت و اوصاف بهشت و دوزخ . ۷ - اشاره به حوادث تکان دهنده پايان جهان که سر آغازى است بر جهان ديگر. در اين ميان اشاراتى کوتاه و مؤ ثر به وضع اقوام طغيانگر پيشين و سرنوشت دردناک و شوم آنها (مانند قوم فرعون ، و عاد، و لوط، و شعيب ، و تبع ) و نيز دستوراتى براى توجه به خدا و ذکر او به پيامبر اسلام (صلى اللّه عليه و آله ) داده شده است . و اشاره کوتاهى به عظمت قرآن در آغاز و پايان سوره به چشم مى خورد. فضيلت تلاوت سوره «ق » از روايات اسلامى استفاده مى شود که پيامبر (صلى اللّه عليه و آله ) اهميت فراوانى براى اين سوره قائل بود، تا آنجا که هر روز جمعه آن را در خطبه نماز جمعه قرائت مى فرمود. در حديث ديگرى آمده است که در هر روز «عيد» و «جمعه » آن را تلاوت مى فرمود. اين به خاطر آن است که روز جمعه و عيد روز بيدارى و آگاهى انسانها، روز بازگشت به فطرت نخستين ، و روز توجه به خدا و يوم الحساب است ، و از آنجا که آيات اين سوره به نحو بسيار مؤ ثرى مساءله معاد و مرگ و حوادث قيامت را بازگو مى کند و تفکر در آن تاءثير عميقى در بيدارى و تربيت انسانها دارد، مورد توجه خاص آن حضرت قرار داشت . در حديثى از پيغمبر اکرم (صلى اللّه عليه و آله ) چنين نقل شده : من قراء سورة «ق » هون الله عليه تارات الموت و سکراته : «کسى که سوره ((ق » را بخواند خداوند مشکلات و سکرات مرگ را بر او آسان مى سازد. و نيز در حديثى از امام باقر (عليه السلام ) آمده است : من ادمن فى فرائضه و نوافله سورة ق وسع الله فى رزقه ، و اعطاه کتابه بيمينه و حاسبه حسابا يسيرا: «کسى که پيوسته در نمازهاى فريضه و نافله سوره ق را بخواند خداوند روزى او را گسترده مى کند، و نامه اعمالش را به دست راستش مى دهد، و حساب او را در قيامت آسان مى سازد». نياز به ياد آورى ندارد که اينهمه افتخار و فضيلت تنها با خواندن الفاظ حاصل نمى شود، بلکه خواندن الفاظ سر آغازى است براى بيدارى انديشه ها و آن نيز وسيله اى است براى عمل صالح و هماهنگى با محتواى سوره .

تفسیر نمونه، جلد ۲۲، صفحه ۲۲۲

تفسیر سوره ق

بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمٰنِ الرَّحِيمِ

ق وَالْقُرْآنِ الْمَجِيدِ ١

۱. Qaf. By the glorious Quran!

بَلْ عَجِبُوا أَن جَاءَهُم مُّنذِرٌ مِّنْهُمْ فَقَالَ الْكَافِرُونَ هَٰذَا شَيْءٌ عَجِيبٌ ٢

۲. Indeed, they are astonished that a warner should have come to them from among themselves. So these deniers of the truth say, "This is indeed a strange thing,

أَإِذَا مِتْنَا وَكُنَّا تُرَابًا ذَٰلِكَ رَجْعٌ بَعِيدٌ ٣

۳. to come back to life after we have died and become dust? That is most improbable!"

قَدْ عَلِمْنَا مَا تَنقُصُ الْأَرْضُ مِنْهُمْ وَعِندَنَا كِتَابٌ حَفِيظٌ ٤

۴. We know very well what the earth takes away from them: We hold a book which records all things.

بَلْ كَذَّبُوا بِالْحَقِّ لَمَّا جَاءَهُمْ فَهُمْ فِي أَمْرٍ مَّرِيجٍ ٥

۵. But they denied the truth when it came to them, so they are in a state of confusion.

أَفَلَمْ يَنظُرُوا إِلَى السَّمَاءِ فَوْقَهُمْ كَيْفَ بَنَيْنَاهَا وَزَيَّنَّاهَا وَمَا لَهَا مِن فُرُوجٍ ٦

۶. Have they not observed the sky above them and marked how We have built it and adorned it, leaving no flaws in it;

وَالْأَرْضَ مَدَدْنَاهَا وَأَلْقَيْنَا فِيهَا رَوَاسِيَ وَأَنبَتْنَا فِيهَا مِن كُلِّ زَوْجٍ بَهِيجٍ ٧

۷. We spread out the earth and set upon it solid mountains and We brought forth from it all kinds of delightful plants,

تَبْصِرَةً وَذِكْرَىٰ لِكُلِّ عَبْدٍ مُّنِيبٍ ٨

۸. as a lesson and reminder for every human being who turns to God;

وَنَزَّلْنَا مِنَ السَّمَاءِ مَاءً مُّبَارَكًا فَأَنبَتْنَا بِهِ جَنَّاتٍ وَحَبَّ الْحَصِيدِ ٩

۹. and We have sent down from the sky blessed water with which We have brought forth gardens and grain to be harvested,

وَالنَّخْلَ بَاسِقَاتٍ لَّهَا طَلْعٌ نَّضِيدٌ ١٠

۱۰. and tall palm-trees with their thickly-clustered dates,

رِّزْقًا لِّلْعِبَادِ وَأَحْيَيْنَا بِهِ بَلْدَةً مَّيْتًا كَذَٰلِكَ الْخُرُوجُ ١١

۱۱. as a provision for human beings; and by [all] this We bring dead land to life. Such shall be the Resurrection.

كَذَّبَتْ قَبْلَهُمْ قَوْمُ نُوحٍ وَأَصْحَابُ الرَّسِّ وَثَمُودُ ١٢

۱۲. Before them, the people of Noah and the people of Rass denied this truth; and so did the people of Thamud.

وَعَادٌ وَفِرْعَوْنُ وَإِخْوَانُ لُوطٍ ١٣

۱۳. And the tribe of 'Ad, and Pharaoh, and the brethren of Lot,

وَأَصْحَابُ الْأَيْكَةِ وَقَوْمُ تُبَّعٍ كُلٌّ كَذَّبَ الرُّسُلَ فَحَقَّ وَعِيدِ ١٤

۱۴. and the dwellers of the Wood, and the people of Tubba': every one denied their messengers, and so My warning came true.

أَفَعَيِينَا بِالْخَلْقِ الْأَوَّلِ بَلْ هُمْ فِي لَبْسٍ مِّنْ خَلْقٍ جَدِيدٍ ١٥

۱۵. Were We then worn out by the first creation? Yet they are in doubt about a second creation.

وَلَقَدْ خَلَقْنَا الْإِنسَانَ وَنَعْلَمُ مَا تُوَسْوِسُ بِهِ نَفْسُهُ وَنَحْنُ أَقْرَبُ إِلَيْهِ مِنْ حَبْلِ الْوَرِيدِ ١٦

۱۶. We created man -- We know the promptings of his soul, and are closer to him than his jugular vein --

إِذْ يَتَلَقَّى الْمُتَلَقِّيَانِ عَنِ الْيَمِينِ وَعَنِ الشِّمَالِ قَعِيدٌ ١٧

۱۷. and the two recording angels are recording, sitting on the right and the left:

مَّا يَلْفِظُ مِن قَوْلٍ إِلَّا لَدَيْهِ رَقِيبٌ عَتِيدٌ ١٨

۱۸. each word he utters shall be noted down by a vigilant guardian.

وَجَاءَتْ سَكْرَةُ الْمَوْتِ بِالْحَقِّ ذَٰلِكَ مَا كُنتَ مِنْهُ تَحِيدُ ١٩

۱۹. The trance of death will come revealing the truth: that is what you were trying to escape.

وَنُفِخَ فِي الصُّورِ ذَٰلِكَ يَوْمُ الْوَعِيدِ ٢٠

۲۰. The trumpet will be sounded. This is the Day [you were] warned of.

وَجَاءَتْ كُلُّ نَفْسٍ مَّعَهَا سَائِقٌ وَشَهِيدٌ ٢١

۲۱. Each person will arrive attended by an [angel] to drive him on and another to bear witness.

لَّقَدْ كُنتَ فِي غَفْلَةٍ مِّنْ هَٰذَا فَكَشَفْنَا عَنكَ غِطَاءَكَ فَبَصَرُكَ الْيَوْمَ حَدِيدٌ ٢٢

۲۲. You were heedless of this, but now We have removed your veil, so your sight today is sharp.

وَقَالَ قَرِينُهُ هَٰذَا مَا لَدَيَّ عَتِيدٌ ٢٣

۲۳. His companion attendant will say, "I have here his record ready."

أَلْقِيَا فِي جَهَنَّمَ كُلَّ كَفَّارٍ عَنِيدٍ ٢٤

۲۴. "Cast into Hell every ungrateful, rebellious one,

مَّنَّاعٍ لِّلْخَيْرِ مُعْتَدٍ مُّرِيبٍ ٢٥

۲۵. hinderer of good, transgressor, causing others to doubt,

الَّذِي جَعَلَ مَعَ اللَّهِ إِلَٰهًا آخَرَ فَأَلْقِيَاهُ فِي الْعَذَابِ الشَّدِيدِ ٢٦

۲۶. who has set up another god besides God: cast him into severe punishment" --

قَالَ قَرِينُهُ رَبَّنَا مَا أَطْغَيْتُهُ وَلَٰكِن كَانَ فِي ضَلَالٍ بَعِيدٍ ٢٧

۲۷. and his associate [Satan] will say, "Lord, I did not make him transgress, he had already gone far astray himself."

قَالَ لَا تَخْتَصِمُوا لَدَيَّ وَقَدْ قَدَّمْتُ إِلَيْكُم بِالْوَعِيدِ ٢٨

۲۸. God will say, "Do not quarrel in My presence. I gave you the warning beforehand

مَا يُبَدَّلُ الْقَوْلُ لَدَيَّ وَمَا أَنَا بِظَلَّامٍ لِّلْعَبِيدِ ٢٩

۲۹. and My word shall not be changed, nor am I unjust to My servants."

يَوْمَ نَقُولُ لِجَهَنَّمَ هَلِ امْتَلَأْتِ وَتَقُولُ هَلْ مِن مَّزِيدٍ ٣٠

۳۰. On that Day, We shall ask Hell, "Are you now full?" Hell will answer, "Are there any more?"

وَأُزْلِفَتِ الْجَنَّةُ لِلْمُتَّقِينَ غَيْرَ بَعِيدٍ ٣١

۳۱. Paradise will be brought near to the righteous and will no longer be far away.

هَٰذَا مَا تُوعَدُونَ لِكُلِّ أَوَّابٍ حَفِيظٍ ٣٢

۳۲. This is what you were promised -- this is for everyone who often turned to God and kept Him in mind,

مَّنْ خَشِيَ الرَّحْمَٰنَ بِالْغَيْبِ وَجَاءَ بِقَلْبٍ مُّنِيبٍ ٣٣

۳۳. who fears the Compassionate One, though He is unseen, and comes to Him with a penitent heart;

ادْخُلُوهَا بِسَلَامٍ ذَٰلِكَ يَوْمُ الْخُلُودِ ٣٤

۳۴. so enter it in peace. This is the Day of everlasting life.

لَهُم مَّا يَشَاءُونَ فِيهَا وَلَدَيْنَا مَزِيدٌ ٣٥

۳۵. There they shall have all that they desire, and there is even more with Us.

وَكَمْ أَهْلَكْنَا قَبْلَهُم مِّن قَرْنٍ هُمْ أَشَدُّ مِنْهُم بَطْشًا فَنَقَّبُوا فِي الْبِلَادِ هَلْ مِن مَّحِيصٍ ٣٦

۳۶. How many a generation, far greater in prowess, have We destroyed before them! They searched the entire land: but could they find a refuge?

إِنَّ فِي ذَٰلِكَ لَذِكْرَىٰ لِمَن كَانَ لَهُ قَلْبٌ أَوْ أَلْقَى السَّمْعَ وَهُوَ شَهِيدٌ ٣٧

۳۷. There is truly a reminder in this for whoever has a heart, whoever listens attentively.

وَلَقَدْ خَلَقْنَا السَّمَاوَاتِ وَالْأَرْضَ وَمَا بَيْنَهُمَا فِي سِتَّةِ أَيَّامٍ وَمَا مَسَّنَا مِن لُّغُوبٍ ٣٨

۳۸. We created the heavens, the earth, and everything between them in six days [periods] nor were We ever wearied.

فَاصْبِرْ عَلَىٰ مَا يَقُولُونَ وَسَبِّحْ بِحَمْدِ رَبِّكَ قَبْلَ طُلُوعِ الشَّمْسِ وَقَبْلَ الْغُرُوبِ ٣٩

۳۹. So bear with patience what they say, and glorify your Lord with His praise, before the rising and before the setting of the sun;

وَمِنَ اللَّيْلِ فَسَبِّحْهُ وَأَدْبَارَ السُّجُودِ ٤٠

۴۰. proclaim His praise in the night and at the end of every prayer.

وَاسْتَمِعْ يَوْمَ يُنَادِ الْمُنَادِ مِن مَّكَانٍ قَرِيبٍ ٤١

۴۱. Hearken! The Day when the caller will call from near.

يَوْمَ يَسْمَعُونَ الصَّيْحَةَ بِالْحَقِّ ذَٰلِكَ يَوْمُ الْخُرُوجِ ٤٢

۴۲. The Day when men will hear the fateful cry, they will rise up [from their graves].

إِنَّا نَحْنُ نُحْيِي وَنُمِيتُ وَإِلَيْنَا الْمَصِيرُ ٤٣

۴۳. Truly, it is We who give life and cause death, and to Us shall all return

يَوْمَ تَشَقَّقُ الْأَرْضُ عَنْهُمْ سِرَاعًا ذَٰلِكَ حَشْرٌ عَلَيْنَا يَسِيرٌ ٤٤

۴۴. on the Day the earth will be rent asunder over them, and from it they shall emerge in haste. To assemble them all is easy enough for Us.

نَّحْنُ أَعْلَمُ بِمَا يَقُولُونَ وَمَا أَنتَ عَلَيْهِم بِجَبَّارٍ فَذَكِّرْ بِالْقُرْآنِ مَن يَخَافُ وَعِيدِ ٤٥

۴۵. We know best what those who deny the truth say. You are not there to force them: so remind, with this Quran, those who fear My warning.